Dómstólaleit

A höfðaði mál gegn B hf. og V hf. og krafðist greiðslu skaðabóta vegna tjóns sem hann varð fyrir í starfi hjá B hf. er stigi sem hann stóð í féll niður. Fyrir Hæstarétti var aðeins deilt um hvort A skyldi bera hluta tjóns síns sjálfur vegna eigin sakar. Að því virtu hve mikil sök B hf. var í samanburði við gáleysi sem A kynni að hafa sýnt við notkun stigans þóttu B hf. og V hf. ekki hafa tekist sönnun þess að A hefði af stórkostlegu gáleysi átt þátt í að tjónsatburður varð og að lækka bæri bætur til hans af þeim sökum á grundvelli 1. mgr. 23. gr. a. skaðabótalaga nr. 50/1993. Var því fallist á kröfur A.

Deilt var um ábyrgð á tjóni sem S varð fyrir er hann féll fram af vörubretti sem híft hafði verið upp með lyftara í 2,65 m hæð. S var að vinna við uppsetningu á hillum sem E hf. hafði tekið að sér að setja upp fyrir A hf. í húsnæði þess síðarnefnda. Þáði S laun frá F ehf. fyrir þessa vinnu en félagið hafði lánað E ehf. hann til starfans. Lyftarinn var í eigu A hf. og sá sem stjórnaði honum var starfsmaður þess félags. Starfsmenn E ehf. höfðu veg og vanda af uppsetningu hillnanna og leiðbeindu S áður en verkið hófst. Talið var að A hf. og E ehf. bæru sameiginlega ábyrgð á tjóni S á grundvelli reglna um vinnuveitendaábyrgð en F ehf. var sýknað af kröfu S þar sem félagið hafði ekki komið að verkinu og hafði ekki boðvald yfir S við framkvæmd þess. S var látinn bera tjón sitt að hálfu leyti sjálfur þar sem hann hafði sýnt stórfellt gáleysi með því að standa á vörubretti þar sem engar fallvarnir voru til staðar.

L lést af slysförum þegar grafa sem hann stjórnaði valt á vinnusvæði við Desjárstíflu við Kárahnjúka. A, G og H, dætur L, kröfðu vinnuveitanda hans, verktakafyrirtækið S hf., og vátryggingarfélag þess V hf. um bætur vegna missis framfæranda. Með vísan til þeirra reglna sem giltu um útbúnað vinnuvéla og upplýsinga frá Vinnueftirlitinu og innflytjanda grafa af þeirri gerð sem L starfaði á í umrætt sinn var talið að miða yrði við að útbúnaður gröfunnar hefði verið í samræmi við lög. Á hinn bóginn hefði útbúnaður hennar kallað á ítrustu varkárni af hálfu S hf. þegar hún var notuð við þær erfiðu og hættulegu aðstæður sem voru fyrir hendi þar sem L var við störf. Ekki varð séð að verkstjórar S hf. hefðu fylgst með athafnasvæðinu sem L starfaði á og farið yfir með honum hvernig haga mætti framkvæmd verksins þannig að öryggi yrði sem best tryggt. Þetta hefði þeim borið að gera samkvæmt gátlista S hf. Auk þess hefði ekki verið forsvaranlegt að L væri einn við störf og þá sérstaklega með hliðsjón af því að birtu var farið að bregða á vinnusvæðinu og að ekki hafði verið kveikt á vinnuljósum. Var því talið að verkstjórn S hf. hefði verið ábótavant þegar slysið varð og að orsök þess yrði rakin til saknæmrar háttsemi sem S hf. og V hf. bæru ábyrgð á. Ekki var talið sýnt fram á að ætluð sök L hefði verið slík að áhrif skyldi hafa á kröfur A, G og H. Aftur á móti hefðu A, G og H ekki sýnt fram á að ætla mætti að þær yrðu fyrir framfærslutjóni eftir 18 ára aldur og að þær ættu þar með rétt á bótum á grundvelli 2. málsliðar 1. mgr. 12. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 eftir þann tíma. Kröfur þeirra um útfararkostnað voru engum gögnum studd og ekki á þær fallist. Voru S hf. og V hf. dæmd til að greiða A, G og H skaðabætur.

B krafði S hf. um bætur vegna slyss sem hann hafði orðið fyrir er hann vann sem umsjónarmaður á bílaþvottastöð S hf. Var B við vinnu sína er dæla, sem sá um að dæla olíuhreinsivökva úr tanki fyrir utan þvottastöðina og inn á þvottavél, stóð á sér. Til þess að koma dælunni af stað og tæma loft sem þar myndaðist tók B slönguna í sundur og tók að sjúga vökvann upp til að koma henni í gang aftur. Er dælan tók við sér hætti B að sjúga en var ekki nægilega fljótur að skrúfa slönguna saman aftur og spýttist olíuhreinsivökvinn yfir hann og fór talsvert magn ofan í B sem varð fyrir varanlegum skaða vegna þessa. Talið var að B hefði að eigin frumkvæði tekið ákvörðun um að taka slönguna í sundur og sjúga vökvann upp. Yrði slysið ekki rekið til skyndilegrar bilunar í dælunni heldur til vinnulags hans. Hefði B, sem áður hafði unnið á vélaverkstæði S hf. í um 6 ár, mátt gera sér grein fyrir þeirri áhættu sem hann tók í umrætt sinn. Yrði slysið því rakið til óaðgæslu af hans hálfu en ekki til atvika er vörðuðu S hf. Var S hf. því sýknað af kröfu B.

Ekki var fallist á með F að stóll sem hún slasaðist við í apríl 2003, er hún var við vinnu sína hjá O, hafi ekki almennt hentað til þeirra nota sem hann var hafður á vinnustaðnum. Fyrir lá að Vinnueftirlitið gerði ekki athugasemdir við ástand stólsins í umsögn sinni um slysið og tildrög þess, eða kröfur um úrbætur á honum. Var talið að F hafi átt hægt með að setjast upp í stólinn með því að sýna eðlilega aðgæslu og var ekki fallist á þá ályktun Vinnueftirlitsins að aðalorsök slyssins hafi verið sú að annan hluta hvíldargrindar undir stólsetunni hafi vantað. Slys F var þannig ekki talið rakið til vanbúnaðar sem O bar skaðabótaábyrgð á og var O því sýknað af skaðabótakröfu F í málinu.

Sóknaraðili skaut málinu til Hæstaréttar með kæru 17. nóvember 2000, sem barst réttinum ásamt kærumálsgögnum 28. sama mánaðar. Kærður er úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur 15. nóvember 2000, þar sem staðfest var bráðabirgða-svipting ökuréttar sóknaraðila frá 7. október 2000. Kæruheimild er í 1. mgr. 103. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Varnaraðili krefst þess að úrskurður héraðsdóms og framangreind svipting ökuréttar til bráðabirgða, sem tveir lögreglumenn við embætti sóknaraðila gerðu varnaraðila að sæta, verði felld úr gildi. Jafnframt er krafist málskostnaðar í héraði og kærumálskostnaðar. Sóknaraðili krefst þess að hinn kærði úrskurður verði staðfestur. I. Svo sem rakið er í hinum kærða úrskurði kveðast tveir lögreglumenn hafa mælt ökuhraða bifreiðarinnar OX-358 með ratsjá, þar sem henni var ekið norður Eiðsgranda í Reykjavík 7. október 2000 klukkan 21:58. Sýndi ratsjáin ökuhraðann 122 km á klukkustund að teknu tilliti til vikmarka, en leyfður ökuhraði er þar 50 km á klukkustund. Veittu lögreglumennirnir bifreiðinni eftirför og var hún stöðvuð nokkru síðar. Vegna hraðaksturs var varnaraðili, sem ók bifreiðinni í umrætt sinn, í kjölfarið sviptur ökurétti til bráðabirgða, en samkvæmt skýrslu lögreglunnar var klukkan þá 22:20. Málavextir eru nánar raktir í úrskurði héraðsdóms. Til stuðnings kröfu sinni vísar varnaraðili í fyrsta lagi til þess að í 1. mgr. 103. gr. umferðarlaga séu ákvæði þess efnis að lögreglustjóri skuli svipta ökumann ökurétti til bráðabirgða, ef tiltekin skilyrði eru fyrir hendi. Hafi lögreglumenn á vettvangi hins ætlaða brots ekki farið með það vald, sem lögreglustjóra sé fengið með nefndu lagaákvæði til að svipta menn ökurétti til bráðabirgða. Meðferð þess sé hjá lögreglustjóra sjálfum eða staðgengli hans og verði það ekki framselt öðrum án skýrrar lagaheimildar. Í bréfi lögreglustjóra til varnaraðila 13. október 2000 hafi ökuleyfissviptingin heldur ekki verið staðfest eftir á. Í annan stað hljóti brot að þurfa að vera hafið yfir vafa til þess að unnt sé að beita heimildinni. Sú aðstaða sé hér ekki fyrir hendi. Er í því sambandi meðal annars tekið fram að eftirför lögreglumannanna hafi ekki verið óslitin, enda hafi stöðvunarmerki ekki verið gefið og varnaraðili ekki orðið lögreglunnar var fyrr en bifreiðin var stöðvuð allfjarri þeim stað, þar sem mælt var. Þá komi ekki fram í lögregluskýrslu að sá ökuhraði, sem lögreglumenn töldu sig hafa mælt, hafi verið borinn undir varnaraðila og hann látinn staðfesta hann eða synja. II. Sóknaraðili hefur lagt fyrir Hæstarétt „Reglur um bráðabirgðasviptingu ökuréttar vegna of hraðs aksturs og ölvunar við akstur“, sem hann gaf út 1. júlí 1998. Segir þar í upphafi að ökumenn, sem aka svo hratt að varða kunni sviptingu ökuréttar, skuli svipta ökurétti á vettvangi. Sé lögreglumönnum, sem lokið hafa námi frá Lögregluskóla ríkisins, heimilt að gera það samkvæmt 103. gr. umferðarlaga. Ef einhver vafi sé um að hraðamæling lögreglu sé rétt skuli ekki svipta til bráðabirgða. Er síðan að finna nánari fyrirmæli í þessum reglum um hvernig heimildinni skuli beitt, en þar kemur meðal annars fram að sé mældur ökuhraði 94 km á klukkustund eða meiri þar sem hámarkshraði er 50 km á klukkustund, skuli ökumaður sviptur ökurétti til bráðabirgða. Þá þá hefur einnig verið lagt fram bréf ríkissaksóknara til allra lögreglustjóra 17. desember 1998. Segir þar að vegna dóms Hæstaréttar í máli nr. 443/1998, sem kveðinn var upp sama dag, sé hér með mælt fyrir um að ekki skuli svipta mann ökurétti vegna of hraðs aksturs nema ökuhraði hans hafi verið slíkur að varði sviptingu ökuréttar í 3 mánuði hið skemmsta samkvæmt viðauka við reglugerð nr. 280/1998. Degi síðar gaf sóknaraðili út „Breytingar á vinnureglum varðandi bráðabirgðasviptingar“, þar sem í upphafi er vísað í áðurnefndan dóm Hæstaréttar og bréf ríkissaksóknara. Segir síðan að vinnureglur lögreglumanna skuli hér eftir vera með þeim hætti að einungis megi svipta til bráðabirgða þegar mældur ökuhraði með tilliti til vikmarka, varði þriggja mánaða sviptingu. Er jafnframt áréttað að einungis fullmenntaðir lögreglumenn skuli svipta menn ökurétti til bráðabirgða. Nánari fyrirmæli í þessum breyttu reglum um það, hvernig heimildinni skuli beitt, fela meðal annars í sér að svipta skuli til bráðabirgða þegar mældur hraði með tilliti til vikmarka sé 105 km á klukkustund eða meiri þar sem hámarkshraði er 50 km á klukkustund. III. Ekki verður á það fallist að 1. mgr. 103. gr. umferðarlaga verði skýrð svo að lögreglustjóri verði sjálfur að taka afstöðu til hverrar lögregluaðgerðar, sem felur í sér sviptingu ökuréttar til bráðabirgða. Felst í því óhjákvæmileg verkaskipting að tilteknir undirmenn lögreglustjóra geti annast slík störf í umboði og á ábyrgð hans. Við mat á því hve langt verði gengið í þessu efni er meðal annars til þess að líta að í áðurnefndum reglum er kveðið á um að einungis fullmenntaðir lögreglumenn megi svipta menn ökurétti til bráðabirgða. Lögreglustjóri getur endurskoðað slíka ákvörðun og jafnframt afturkallað heimildina hvenær sem er. Þá er hún takmörkuð við alvarleg brot af þessu tagi, auk þess sem heimildinni verður því aðeins beitt að ekki sé vafi um að hraðamæling lögreglu sé rétt. Er í nefndum reglum gætt eðlilegra sjónarmiða um réttaröryggi við meðferð starfsmanna lögreglustjóra á valdi samkvæmt 103. gr. umferðarlaga til að svipta menn ökurétti til bráðabirgða. Þá verður ákvörðun lögreglu um bráðabirgðasviptingu borin undir dómstóla, svo sem fyrir er mælt í sömu grein umferðarlaga. Að virtu öllu því, sem að framan er rakið, verður hafnað málsvörn varnaraðila, sem lýtur að heimildarleysi lögreglumanna og áður er getið. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar verður hafnað þeirri viðbáru varnaraðila að sá vafi sé uppi í málinu varðandi ætlað brot hans að ekki sé heimilt að svipta hann ökurétti til bráðabirgða. Samkvæmt því verður úrskurður héraðsdóms staðfestur. Kærumálskostnaður verður ekki dæmdur.