Dómstólaleit

U ehf. gerði á grundvelli útboðs tilboð í verk á vegum R en var hafnað þar sem félagið uppfyllti ekki skilyrði útboðsskilmála um að ekki yrði gengið til samninga við bjóðanda sem væri í vanskilum með opinber gjöld. U ehf. kærði ákvörðun R til kærunefndar útboðsmála sem felldi hana úr gildi og krafðist R ógildingar úrskurðarins fyrir dómi. Hæstiréttur taldi ljóst að U ehf. hefði á opnunardegi tilboða ekki innt af hendi réttilega ákvörðuð opinber gjöld á lögboðnum gjalddögum og félagið hefði því ekki fullnægt fyrrgreindu skilyrði í útboðslýsingunni. Féllst Hæstiréttur á kröfu R um ógildingu úrskurðarins.

R krafðist þess að ákvæði í úrskurði kærunefndar útboðsmála 19. apríl 2005, þess efnis að R bæri að greiða GT kostnað af kæru þess síðarnefnda til nefndarinnar, yrði fellt úr gildi. GT beindi kæru til kærunefndar útboðsmála 14. október 2004 vegna útboðs sem fram hafði farið á vegum R og GT hafði verið þátttakandi í. Nefndin hafnaði öllum kröfum GT en féllst þó á að R bæri að greiða honum kostnað hans við að hafa kæruna uppi, þar sem ákveðnir annmarkar hefðu verið á framkvæmd útboðsins. Samkvæmt 3. mgr. 81. gr. laga nr. 94/2001 um opinber innkaup getur kærunefnd útboðsmála ákveðið að sá sem kæra til hennar beinist gegn greiði kæranda kostnað af því að hafa hana uppi. Í lögskýringargögnum varðandi þetta ákvæði kemur fram að slík ákvörðun eigi að jafnaði aðeins að koma til greina ef kærði tapar máli fyrir nefndinni í öllum verulegum atriðum. Þrátt fyrir að kærunefndin hefði talið ákveðna annmarka vera á útboðinu voru kröfur GT fyrir nefndinni í engu teknar til greina. Taldi Hæstiréttur fyrrnefnda ákvörðun nefndarinnar um að leggja kostnað á R því vera í ósamræmi við 3. mgr. 81. gr. laga nr. 94/2001. Var því fallist á kröfu R.

A krafðist skaðabóta úr hendi R, O og S þar sem tilboð hans í útboði hefði verið metið ógilt með ólögmætum hætti. Í héraði var fallist á að tilboð A hefði verið í verulegum atriðum í ósamræmi við útboðslýsingu og því verið ógilt frá upphafi. Þá var talið að tilboðið hefði verið metið ógilt með formlega réttum hætti, en A byggði á því að dómnefnd R, O og S hefði ekki haft vald til þess. Fyrir Hæstarétti gerði A kröfu um ómerkingu héraðsdóms þar sem héraðsdómara hefði borið að kveðja til sérfróða meðdómendur til að meta hvort teikningar og tilboð hans hefðu verið í ósamræmi við útboðsskilmála. Þá hefði ekki verið tekin afstaða til málsástæðu hans sem laut að því að fyrirtækið Í hefði haft forskot á aðra þátttakendur í hinu umdeilda útboði. Ekki voru talin rök til að hnekkja því mati héraðsdómara að ekki hefði verið þörf á sérkunnáttu í dóminn, enda byggðist niðurstaða héraðsdóms ekki á úrlausn um efni sem sérkunnáttu var þörf um. Þar sem komist var að þeirri niðurstöðu í forsendum héraðsdóms að tilboð A hefði verið ógilt frá upphafi og ákvörðun um að hafna því verið lögmæt var ekki talin þörf á að héraðsdómari fjallaði sérstaklega um framangreinda málsástæðu, enda þegar af þeirri ástæðu ekki unnt að fallast á bótakröfu A. Að þessu athuguðu var héraðsdómur staðfestur með vísan til forsendna hans.

Kærumál. Res Judicata. Litis Pendens áhrif. Lögvarðir hagsmunir. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi. A gerði tilboð í verk á vegum R og tveggja annarra aðila en tilboðið var metið ógilt. Kærunefnd útboðsmála felldi þá ákvörðun úr gildi með úrskurði og kvað jafnframt á um að R skyldi greiða A málskostnað fyrir nefndinni. Krafðist R þess í málinu að framangreindur úrskurður kærunefndarinnar yrði felldur úr gildi. Héraðsdómur vísaði kröfunni frá dómi að öðru leyti en því, sem varðaði ákvörðun kærunefndarinnar um málskostnað, á þeim grundvelli að A hefði gert kröfu í öðru máli um skaðabætur úr hendi R og samlagsaðila hans vegna framangreindra atvika og í því máli hefði R verið sýknað í héraðsdómi, þar sem tilboð A hefði verið ógilt frá upphafi. Dómi í því máli hafði verið áfrýjað en var ólokið fyrir Hæstarétti. Talið var að krafa R í máli þessu væri ekki sú sama og krafan sem A gerði í framangreindu skaðabótamáli og gæti ákvæði 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála því ekki átt við. Þótti þar engu breyta þótt R hafi reist vörn sína í skaðabótamálinu meðal annars á þeirri málsástæðu að framangreindur úrskurður kærunefndar útboðsmála hefði verið haldinn slíkum annmörkum að ógildingu varðaði. Var talið að án tillits til þess hvort R yrði sýknaður af skaðabótakröfu A í því máli teldist hann hafa lögvarða hagsmuni af því að fá efnisdóm í þessu máli. Var frávísunarúrskurður héraðsdóms því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

T tók þátt í samningskaupaferli sem O stofnaði til vegna byggingar orkuvers á Hellisheiði. T taldi að O hefði ekki farið að réttum reglum við samningskaupaferlið og bar ágreininginn undir kærunefnd útboðsmála, sem starfar samkvæmt lögum nr. 94/2001 um opinber innkaup. Komst nefndin að þeirri niðurstöðu í úrskurði að það væri álit hennar að O hefði bakað sér skaðabótaskyldu gagnvart T og einnig kvað nefndin á um skyldu O til að greiða T kostnað vegna flutnings málsins fyrir nefndinni. Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um að vísa bæri frá dómi af sjálfsdáðum kröfu T að því marki sem hún fæli í sér kröfu um ógildingu á áliti kærunefndarinnar á skaðabótaskyldu O gagnvart T, enda væri álit nefndarinnar ekki bindandi fyrir málsaðila að lögum. Gætu þeir því ekki haft lögvarða hagsmuni af því að fá slíkri álitsgerð hnekkt með dómi, sbr. dóm Hæstaréttar 17. nóvember 2005 í máli nr. 182/2005.

Við opnun tilboða í gerð Héðinsfjarðarganga kom í ljós að Í hf. og N AS áttu lægsta tilboð í verkið, en boð þeirra var 3,2% yfir kostnaðaráætlun V. Áður en V hafði lýst afstöðu til tilboðanna var samþykkt á fundi ríkisstjórnarinnar 1. júlí 2003 að fresta verkinu þannig að framkvæmdir gætu „hafist haustið 2006 og nýtt útboðsferli miðað við það“. Að því loknu tilkynnti V bjóðendum í verkið að öllum boðum í það væri hafnað þar sem þensluástand væri í þjóðfélaginu og að stofnunin fengi ekki nauðsynlegt fé til framkvæmdanna. Í hf. og N AS kærðu þessa ákvörðun til kærunefndar útboðsmála. Komst hún að þeirri niðurstöðu að ákvörðunin hefði verið ólögmæt og áleit að V bæri skaðabótaskyldu gagnvart félögunum, sbr. 2. mgr. 84. gr. laga nr. 94/2001, en taldi ekki tilefni til að taka afstöðu til kröfu þeirra um efndabætur. Þá var V gert að greiða félögunum kostnað við að hafa kæruna uppi. Félögin höfðuðu þá mál til viðurkenningar á rétti þeirra til skaðabóta vegna missis hagnaðar, sem rakinn yrði til ákvörðunarinnar. Í gagnsök krafðist V á hinn bóginn ógildingar á tilteknum liðum í úrskurði kærunefndarinnar. Vísað var til þess að ekki væri sýnt fram á að forsendur þær, sem útboðið hvíldi á, hefðu brostið eftir að það hófst og áður en ákveðið var að hafna öllum tilboðum, sem bárust í verkið, eða að þær ástæður, sem höfnun allra tilboða í verkið byggðist á, hefðu mátt vera bjóðendum ljósar þegar þeir buðu í verkið. Var því fallist á að óheimilt hefði verið að hafna öllum tilboðum í verkið á grundvelli þeirra atriða, sem vísað hafði verið til í bréfi V til bjóðenda. Þá var ekki talið að V hefði sýnt fram á að ekki hefði verið samið við Í hf. og N AS ef orðið hefði af verkinu. Að þessu leyti væri skilyrðum fyrir skaðabótaskyldu V við félögin samkvæmt 2. mgr. 84. gr. laga nr. 94/2001 fullnægt. Enn fremur var talið að þótt óveruleg gögn hefðu verið lögð fyrir um ætlað tjón félaganna væru þau næg til að taka mætti til greina kröfu þeirra um viðurkenningu á skaðabótaskyldu V gagnvart þeim vegna missis hagnaðar. Var því fallist á kröfu Í hf. og N AS í málinu. Varðandi kröfur V í gagnsök var talið hún hefði einungis lögvarða hagsmuni af því að leita ógildingar á ákvörðun kærunefndar um málskostnað og var öðrum atriðum, er kröfugerðin laut að, vísað frá héraðsdómi. Þá var ekki á það fallist að þeir annmarkar hefðu verið á meðferð málsins fyrir kærunefnd útboðsmála að varðað gætu ógildingu á úrskurði hennar að þessu leyti.

Ekki var fallist á að Í hefði bakað sér skaðabótaskyldu gagnvart N með því að velja S sem samningsaðila í kjölfar útboðs á „nýjum fjárhagskerfum fyrir ríkissjóð og stofnanir hans“. Var talið að þó að nokkrir hnökrar hefðu verið á því mati sem val á samningsaðila byggðist á hefði ekki verið sýnt fram á að Í hefði farið út fyrir það svigrúm sem verði að ætla honum til heildarmats á gæðum tilboða og skipti þá verulegu máli að samkvæmt mati Í var verð þeirrar lausnar sem N bauð 31,5% hærra en boð það sem tekið var.