Dómstólaleit

H höfðaði mál á hendur Í og gerði þá kröfu að felldir yrðu úr gildi úrskurðir ríkisskattstjóra og yfirskattanefndar þar sem kveðið hafði verið á um að færa skyldi H til tekna, sem skattskylda gjöf á tekjuárinu 2010, mismun á áætluðu raunvirði hluta í F ehf., sem foreldrar H seldu félaginu með samningum í desember 2010, og kaupverði hlutanna sem þar var kveðið á um á grundvelli 4. töluliðar A-liðar 7. gr. og 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Þá krafðist G þess að Í yrði gert að endurgreiða sér þá fjárhæð sem honum hafði verið gert að greiða í kjölfar endurákvörðunar á opinberum gjöldum hans af þessum sökum.Fyrir lá í málinu að hlutabréf í F ehf. höfðu ekki verið skráð á skipulegum verðbréfamarkaði á þeim tíma þegar framangreind sala hafi farið fram. Í dómi Hæstaréttar kom fram að af þeim sökum hefði ríkisskattstjóra verið rétt að áætla raunvirði hlutanna út frá bókfærðu eigin fé félagsins samkvæmt síðasta endurskoðaða ársreikningi þess, svo sem leiða mætti af 9. gr. laga nr. 90/2003, og að ríkisskattstjóri hefði með réttu mátt líta svo á að áðurgreindir samningar hefðu falið í sér gjöf sem svaraði mismuninum á raunvirði hlutanna og kaupverði þeirra. Seljendur hlutanna hefðu verið foreldrar H og kaupandi F ehf., en H hefði ekki verið aðili að þessum samningum. Að því leyti sem samningarnir hefðu falið í sér gjöf hefði það verið kaupandinn sem hefði notið hennar. Hvorki lægi fyrir að H hefði keypt þessa hluti af foreldrum sínum á sama verði ef þau hefðu ekki selt þá til F ehf. í desember 2010 né að hann hefði á einhvern hátt eignast þessa hluti í raun. Eftir hljóðan 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/2003 hefðu þannig ekki verið uppfyllt skilyrði ákvæðisins fyrir því að flytja í skattskilum verðmæti gjafarinnar sem í samningunum hefði falist úr hendi viðtakanda hennar, F ehf., yfir á herðar H. Var því fallist á kröfur H.

B, sem hafði haft endurgjaldslaus afnot af bifreið í eigu vinnuveitanda síns, krafðist þess að úrskurður skattstjóra um endurákvörðun á opinberum gjöldum hennar vegna hækkunar á bifreiðahlunnindum tiltekin gjaldár yrði felldur úr gildi og að skattframtöl hennar yrðu lögð til grundvallar álagningu opinberra gjalda. B byggði meðal annars á því að afnot hennar af bifreiðinni hefðu verið takmörkuð og að ríkisskattstjóri hefði ekki haft heimild til að gefa út viðmiðunarreglur um skattmat hlunninda. Í héraðsdómi, sem var staðfestur með vísan til forsendna hans, var tekið fram að af hálfu vinnuveitanda B hefðu ekki verið lagðar fram upplýsingar um hvort afnot hennar af bifreiðinni hefðu verið takmörkuð eða ekki. Þá lægju ekki fyrir haldbærar upplýsingar um hver afnot B af bifreiðinni hefðu í raun verið og hver hefðu verið afnot eigandans. Að því virtu var talið að skattstjóra hefði verið heimilt að leggja til grundvallar endurálagningu að afnot B af bifreiðinni hefðu verið án takmarkana. Með vísan til niðurstöðu Hæstaréttar í máli nr. 356/1999 um heimild ríkisskattstjóra til að setja reglur um mat á endurgjaldi bifreiðahlunninda var talið að skattstjóra hefði verið heimilt að miða endurálagningu við reglurnar. Var kröfu B því hafnað.

Málsaðilar deildu um lögmæti þeirrar ákvörðunar skattyfirvalda að færa Þ til tekna í skattframtali 1999 sem starfstengdar tekjur 153.750 krónur vegna kaupa hennar haustið 1998 á hlutabréfum í Landsbanka Íslands hf. á sérstökum starfsmannakjörum á genginu 1,25, en fjárhæðin nam mismuninum á verði bréfanna á því gengi og á genginu 1,9 sem almenningi bauðst á sama tíma. Varð ekki annað ráðið af gögnum málsins en að Þ hefðu boðist umrædd kjör vegna starfa hennar í þágu bankans. Þá þótti tvímælalaust að þau hlunnindi sem fólust í hinum sérstöku starfsmannakjörum yrðu metin til peningaverðs svo sem áskilið er í 1. mgr. 7. gr. laga um tekju- og eignarskatt. Var því talið að um skattskyld hlunnindi hafi verið að ræða sem réttilega hafi átt að færa sem tekjur hjá Þ samkvæmt 7. gr. laganna. Þótti 2. mgr. 58. gr. sömu laga, sem fjallar um óvenjuleg skipti í fjármálum, ekki breyta þeirri niðurstöðu. Þá var tekið fram að enda þótt skattyfirvöld hafi ítrekað lýst afstöðu sinni til skattlagningarinnar hafi Þ sannanlega verið veittur andmælaréttur að lögum áður en endanleg ákvörðun var um hana tekin og þótti ekkert benda til að andmælaréttur hafi aðeins verið til málamynda, líkt og Þ hafði haldið fram. Var kröfu Þ um ógildingu úrskurðar yfirskattanefndar því hafnað.

Deilt var um skattalega meðferð á hluta þeirra greiðslna sem E fékk fyrir vinnu sína sem flugmaður á vélum flugfélagsins A hf. erlendis á árunum 1992 og 1993. E hafði verið ráðinn til starfa af erlendri áhafnarleigu, F, og fengið laun sín greidd þaðan. E hóf störf samkvæmt munnlegum ráðningarsamningi 1. júní 1992 og starfaði óslitið til 25. nóvember 1993, en skriflegur ráðningarsamningur var gerður við hann 16. desember 1992. Sökum þess að ekki lá ótvírætt fyrir, hvað fólst í þeim greiðslum, sem E móttók frá F, og hvort þær væru tæmandi sem endurgjald, var talið óhjákvæmilegt að leggja staðhæfingar launagreiðanda um heildargreiðslur til grundvallar. Um heimild til frádráttar á framtali launamanns frá ætluðum dagpeningagreiðslum launagreiðanda vísaði Hæstiréttur til dóms réttarins 28. september 2000, í máli nr. 124/2000. Ekki lágu fyrir gögn um ferða- og dvalarkostnað E, sem skattfrádráttur yrði byggður á, vegna umrædds tímabils, en E hafði fengið frádrátt metinn að álitum vegna beggja áranna. Var ekki talið, að E hefði fært að því gild rök, að sú niðurstaða hefði ekki verið málefnaleg og í samræmi við úrlausnir í málum annarra skattþegna, sem eins stóð á um.

Árin 1993-1996 naut M þeirra hlunninda að hafa endurgjaldslaus afnot tiltekinna bifreiða frá fyrirtækjum þar sem hann var stærstur hluthafa, framkvæmdastjóri og stjórnarformaður. Taldi hann hlunnindin fram sem ótakmörkuð afnot 1993 til og með janúar 1995, en eftir það sem takmörkuð afnot miðað við reiknað kílómetragjald. Endurákvarðaði skattstjóri opinber gjöld M ásamt álagi í júní 1998 á grundvelli reglna ríkisskattstjóra um mat á hlunnindum, sbr. 7. gr. laga laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt, en reglur þessar setti ríkisskattstjóri á grundvelli 116. gr. sömu laga. Talið var að matsreglur ríkisskattstjóra væru málefnalegar og reistar á almennum efnislegum mælikvarða. Þá var talið að reglurnar væru einfaldar, hlutlægar og gegnsæjar og að skattstjóra hefði verið rétt að fara að reglunum varðandi skattmat bifreiðahlunninda M umrædd ár. Var talið sýnt að M hefðu verið kunnar gildandi reglur um skattalega meðferð bifreiðahlunninda og að hann hefði ekki sýnt fram á að 3. mgr. 106. gr. laga nr. 75/1981 gæti átt við um aðstæður hans. Var niðurstaða héraðsdóms um sýknu íslenska ríkisins af öllum kröfum M staðfest.

Kærumáli um fjárnám var vísað frá Hæstarétti þar sem ekki var fullnægt skilyrði um áfrýjunarfjárhæð í 1. mgr. 152. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 6. gr. laga nr. 38/1994.