Dómstólaleit

S og B höfðuðu mál gegn Á, G, BG og A og kröfðust þess að felldur yrði úr gildi úrskurður úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála þar sem felld hafði verið úr gildi ákvörðun skipulags- og byggingarfulltrúa H um að veita S og B byggingarleyfi fyrir sólskála á svölum íbúðar þeirra í fjöleignarhúsi í H. Í dómi Hæstaréttar sagði að skýra yrði ákvæði 5. mgr. 8. gr. þágildandi skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 svo að áfrýjendur, sem væru eigendur að íbúðum í umræddu fjöleignarhúsi, hafi hver og einn haft sjálfstæðan rétt til að kæra byggingarleyfið. Kærufrestur hafi á hinn bóginn verið sannanlega liðinn hvað áfrýjandann BG varðaði. Var það niðurstaða Hæstaréttar að S og B hafi haft heimild til að reisa sólskála á svölum íbúðar sinnar en á hinn bóginn hafi staðsetning hans á svölunum verið í andstöðu við ákvæði í lóðarleigusamningi og samþykkta teikningu af fjöleignarhúsinu. Voru Á, G, BG og A því sýknuð af kröfu S og B.

M höfðaði mál gegn E, B, dánarbúi BP, F ehf, Á og O og krafðist aðallega þess að E yrði gert að fjarlægja sumarhús sem hann hafði reist á sameiginlegu landi A að viðlögðum dagsektum og að öðrum stefndu yrði gert að þola dóm um þá kröfu. Með vísan til forsendna héraðsdóms var talið að A væri jörð í óskiptri sameign M, Á, O, F ehf. og dánarbús BP. Árið 2003 hafði E tekið á leigu landspildu úr jörðinni með samningi við tvo af eigendum jarðarinnar. Þar sem þeir voru ekki bærir til þess að leigja E spilduna upp á sitt einsdæmi var talið að E hefði skort lögmæta heimild yfir henni þegar B gaf út byggingarleyfi fyrir hinu umdeilda sumarhúsi. Fyrir lá að deiliskipulag hafði ekki verið gert fyrir land A og hafði hvorki verið fullnægt skilyrðum 3. mgr. 23. gr., sbr. 7. mgr. 43. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997, né ákvæðis 3 til bráðabirgða við þau til að bygging sumarhúss E væri heimil við þær aðstæður. Skorti E því bæði eignarráð yfir landspildunni og lögmætt byggingarleyfi fyrir sumarhúsi sínu. Var hafið yfir vafa að E hefði verið kunnugt um báða þessa annmarka og vitað af andstöðu M við að hann reisti sumarbústað á spildunni. Ekki var fallist á með E að vegna 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála hefðu sameigendur M að jörðinni A þurft að standa allir að málinu til sóknar. Eftir að héraðsdómur gekk í málinu luku matsmenn skiptum á landi A en fyrir lá að M hafði krafist yfirmats vegna landskiptanna. Ekki talið að M skorti lögvarða hagsmuni af málarekstrinum þótt spildan undir sumarhúsi E væri samkvæmt landskiptunum ekki innan lands M enda ætti hann hagsmuna að gæta vegna meginreglna eignarréttar og ákvæða þágildandi skipulags- og byggingarlaga um grenndarrétt. Einnig var talið óhjákvæmilegt að E bæri áhættuna af því að verðmæti, sem mynduðust með framkvæmdum hans, gætu farið forgörðum. Var krafa M um að E yrði gert að fjarlægja sumarbústað sinn af landspildunni því tekin til greina. Ekki hefðu verið fyrir hendi réttmætar heimildir til að reisa sumarhúsið og skipti í því tilliti engu hver væri nú orðinn eigandi landsins.

Hreppsnefnd S samþykkti í október 2007 að verða við umsókn H um leyfi til að reisa vélageymslu á tilgreindri lóð í S og gaf byggingarfulltrúi út byggingarleyfi degi síðar. Byggingarleyfið var hið þriðja sem S hafði gefið út til H fyrir vélageymslu á lóðinni, en fyrsta leyfið var gefið út í mars 2005 og hið næsta í júní 2007, en bæði voru felld úr gildi eftir að hafa gilt um sinn. Þegar byggingarleyfið var gefið út í þriðja sinn í október 2007 hafði H þegar reist vélageymsluna sem var nánast fullgerð að utan á því tímamarki. Þ, M, G og Á, sem eiga sumarhús fast við umrædda lóð, kærðu leyfisveitinguna frá því í október 2007 til úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála samkvæmt 8. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Með úrskurði nefndarinnar í málinu var hið kærða byggingarleyfi fellt úr gildi. Niðurstaða nefndarinnar var reist á skýringu hennar á ákvæði 3. töluliðar til bráðabirgða í lögum nr. 73/1997 varðandi áskilin meðmæli Skipulagsstofnunar. Taldi nefndin að meðmæli þyrftu að liggja fyrir áður en sveitarstjórn gæti heimilað þær framkvæmdir, sem um væri sótt, en af því leiddi að ekki væri unnt að leggja áðurnefnt lagaákvæði til grundvallar við afgreiðslu umsóknar um leyfi fyrir þegar byggðu mannvirki. Talið var að orðalag fyrrgreinds ákvæðis studdi ekki þessa túlkun úrskurðarnefndarinnar. Framkvæmdir H á fyrri stigum hafi stuðst að mestu við útgefin byggingarleyfi frá S og yrði því ekki lagt til grundvallar að hann hafi reist vélageymsluna í heimildarleysi. Hæstiréttur staðfesti því niðurstöðu héraðsdóms um að fella úrskurð nefndarinnar úr gildi. Með vísan til þess að framkvæmdir við grunn vélageymslunnar vorið 2007 hafi verið hafnar nokkru áður en byggingarleyfi var gefið út í annað sitt, og sú framkvæmd verið óheimil, sem og í ljósi atvika máls, var hver aðili látinn bera kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.