Dómstólaleit

H, Þ, S, I, M, E, HF og KK kröfðu K um skaðabætur vegna tjóns sem þau töldu sig hafa orðið fyrir vegna skerðingar á lóðarleiguréttindum vegna tveggja leigulóða úr landi V sem voru innan landsvæðis sem K tók eignarnámi á árinu 1992, en K sagði þeim upp leiguafnotum sínum með bréfi 7. desember 2011. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 334/2009 var viðurkennd bótaskylda K vegna þeirrar skerðingar á lóðarleigurétti sem þau hefðu orðið fyrir vegna skipulags og uppbyggingar svonefnds Hvarfahverfis í Kópavogsbæ. Deildu aðilar m.a. um það hvort sá dómur Hæstaréttar hefði þýðingu fyrir úrslit málsins í ljósi dóms réttarins í máli nr. 247/2011. Sló Hæstiréttur því föstu að með dómi Hæstaréttar í máli nr. 334/2009 hefði með bindandi hætti, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991, verið skorið úr um rétt H, Þ, S, I, M, E, HF og KK til skaðabóta vegna þeirra atvika sem þar hefði verið lýst. Þá hefði dómurinn og fullt sönnunargildi um þau málsatvik sem í honum greindi þar til hið gagnstæða væri sannað, sbr. 4. mgr. sama lagaákvæðis. Haggaði dómur Hæstaréttar í máli nr. 247/2011 í engu þeirri niðurstöðu sem komist hefði verið að í fyrrgreinda málinu um bótaskyldu K enda hefði seinna málið verið milli annarra aðila, það höfðað á öðrum grundvelli en hið fyrra og atvik þess önnur. Þar sem K hefði ekki, að gengnum dómi Hæstaréttar í máli nr. 334/2009, annast um að dómkvaddir yrðu matsmenn til að ákveða bætur vegna skerðingu lóðarréttindanna, svo sem honum bar að gera, hefði H, Þ, S, I, M, E, HF og KK verið rétt að höfða málið til að fá úrlausn dómstóla um fjárhæð bóta sinna. Gat uppsögn K 2011 á leigusamningum um lóðirnar engu breytt um skyldu hans til greiðslu skaðabóta vegna þeirra aðgerða hans sem til bótaskyldu leiddi samkvæmt dómi í máli nr. 334/2009. Þar sem lóðirnar hefðu verið leigðar með þeim skilmála að á þeim mætti reisa sumarbústaði var ekki talið að við úrlausn um kröfur H, Þ, S, I, M, E, HF og KK yrði byggt á matsgerð sem K aflaði og byggði á því að einungis væri hægt að nýta lóðirnar til útivistar og ræktunar. Að því er varðaði matsgerð sem H, Þ, S, I, M, E, HF og KK höfðu aflað um tjón sitt og byggði á sjónarmiðum þar sem enduröflunarverð réði niðurstöðu vísaði Hæstiréttur til þess að hér á landi hefði sú meginregla verið talin gilda í réttarframkvæmd að miða bæri bætur vegna eignarnáms við sölu- eða markaðsvirði eignar, nema útreikningar á grundvelli notagildis leiddu til hærri niðurstöðu. Einungis í undartekningartilvikum gæti eignarnámsþoli átt rétt á bótum sem ákvarðaðar væru á grundvelli enduröflunarverðs. Þar sem leigutakar lóðanna hefðu í reynd ekki nýtt lóðirnar og því engan arð af þeim haft yrðu bætur þeim til handa ekki ákvarðaðar á grundvelli notagildis. Þá væru atvik máls ekki með þeim hætti að þær yrðu ákvarðaðar með hliðsjón af enduröflunarverði. Af því leiddi að matsgerð sú sem H, Þ, S, I, M, E, HF og KK byggðu á gæti ekki verið til sönnunar um tjón þeirra að því marki sem enduröflunarverð væri þar lagt til grundvallar niðurstöðu. Yrði að meta tjón þeirra á grundvelli ætlaðs sölu- eða markaðsverðs á þeim tíma sem atvik málsins urðu. Við matið leit Hæstiréttur í fyrsta lagi til nálægðar lóðanna við höfuðborgarsvæðið og staðsetningar þeirra og í öðru lagi til þess að leiguréttinn mátti framselja, en um 50 ár hefðu verið eftir af leigutímanum. Var því fallist á með H, Þ, S, I, M, E, HF og KK að K hefði með aðgerðum sínum valdið þeim fjártjóni. Við mat á fjárhæð tjónsins yrði hins vegar ekki fram hjá því horft að í leigusamningunum voru verulega íþyngjandi uppsagnarákvæði, en af því leiddi óvissu um varanleika réttindanna sem var talið til þess fallið að draga úr verðmæti þeirra við framsal. Þá var einnig litið til þess að matsmenn hefðu álitið bætur sem höfðu verið ákvarðaðar vegna lóðarréttinda á svipuðum slóðum óhóflega háar. Með hliðsjón af þessu taldi Hæstiréttur að bætur fyrir skerðingar á lóðarleiguréttindunum væru hæfilega ákveðnar 2.500.000 krónur fyrir hvora lóð.

Með nýju aðalskipulagi, sem samþykkt var á árinu 2007, var flugvöllurinn á Ó felldur út af skipulagi en H hafði á árinu 1987 fengið leyfi til byggingar flugskýlis við flugvöllinn. Í málinu krafðist H þess að F leysti til sín flugskýlið og greiddi honum innlausnarverð sem byggði á matsgerð dómkvadds matsmanns. Féllst Hæstiréttur á kröfu H um að F innleysti flugskýlið þar sem breytt skipulag væri ástæða þess að H gæti ekki lengur nýtt það eins og hann ætlaði þegar hann byggði það og breytingin væri til þess fallin að rýra verðgildi flugskýlisins. Á hinn bóginn var hafnað kröfu H um að F væri gert skylt að greiða honum innlausnarverð á grundvelli matsgerðar þar sem sú krafa væri ekki í samræmi við ákvæði 3. mgr. 33. gr. þágildandi skipulagslaga nr. 73/1997 um skyldu matsnefndar eignarnámsbóta til að ákveða kaupverð.