Dómstólaleit

Í málinu krafðist D bóta úr hendi H, annars vegar þar sem gildistaka deiliskipulags fyrir Friðarstaði í Hveragerði, þar sem hann var ábúandi, hefði leitt til rýrnunar á verðmæti jarðarinnar og verulegrar skerðingar á nýtingarmöguleikum hennar og hins vegar vegna þess að synjun H um að veita sér leyfi til að breyta gróðurhúsi á jörðinni í hesthús hefði valdið sér fjárhagslegu tjóni. Fyrir lá að umrætt deiliskipulag var samþykkt af bæjarstjórn H árið 2002, en auglýsing um samþykkt og gildistöku skipulagsins var fyrst birt í B-deild Stjórnartíðinda árið 2009. Með vísan til ákvæða laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, sem voru í gildi við samþykkt deiliskipulagsins, var talið að fyrri bótakrafan hefði verið fallin úr gildi fyrir fyrningu þegar málið var höfðað árið 2014. Þá var tekið fram að krafan væri einnig fyrnd þótt upphaf fyrningarfrests yrði miðað við birtingu auglýsingarinnar í Stjórnartíðindum, sbr. 1. mgr. 9. gr. og 1. og 2. mgr. 15. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda, sem þá höfðu öðlast gildi. Að því er varðaði síðari bótakröfu D var það niðurstaða dómkvaddra yfirmatsmanna að meiri kostnaður yrði því samfara að breyta gróðurhúsinu í hesthús en að reisa slíkt hús frá grunni. Með vísan til þess hefði D ekki fært sönnur á að hann hefði beðið fjártjón vegna stjórnvaldsákvörðunar H. Samkvæmt framansögðu var H sýknaður af báðum kröfum D.

S höfðaði mál gegn Í, E og S og krafðist þess meðal annars að felldur yrði úr gildi úrskurður umhverfisráðuneytisins þar sem felld var úr gildi ákvörðun Reykjavíkurborgar um að veita S starfsleyfi á grundvelli laga nr. 7/1998 um hollustuhætti og mengunarvarnir til að starfrækja skotæfingarsvæði á tilteknum stað. Í úrskurði ráðuneytisins var á því byggt að við útgáfu starfsleyfisins hefði skort deiliskipulag vegna svæðisins en samkvæmt reglugerð nr. 785/1999 um starfsleyfi fyrir atvinnurekstur sem getur haft í för með sér mengun ætti með umsóknum starfsleyfi að fylgja afrit af staðfestu deiliskipulagi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að af lögum nr. 7/1998, þágildandi skipulags- og byggingarlögum 73/1997 og reglugerð nr. 785/1999 leiddi að tilvist deiliskipulags fyrir svæði þar sem fyrirhugað væri að reka skotvöll væri ekki skilyrði fyrir útgáfu leyfis til slíkrar starfsemi, en afrit af deiliskipulagi skyldi fylgja með umsókn ef það væri fyrir hendi. Reykjavíkurborg hefði því ekki getað gert tilvist deiliskipulags að skilyrði fyrir útgáfu starfsleyfis til handa S. Af því leiddi að umhverfisráðuneytið hefði heldur ekki getað fellt starfsleyfið úr gildi með vísan til þess að deiliskipulag hefði skort eða annmarkar verið á gerð þess. Var því fallist á kröfu S um að úrskurður umhverfisráðuneytisins yrði felldur úr gildi.

H ehf. krafði R um skaðabætur vegna tjóns sem félagið taldi sig hafa orðið fyrir vegna kostnaðar sem það greiddi vegna fyrirhugaðra framkvæmda á lóð félagsins. Byggði H ehf. m.a. á því að R hefði með óvandaðri og rangri málsmeðferð við breytingu á deiliskipulagi valdið honum tjóni, en úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála felldi úr gildi ákvörðun skipulagsráðs R um breytingu á skipulaginu. Var það mat Hæstaréttar að H ehf. hefði ekki fært sönnur á, að sú ákvörðun starfsmanna R að haga málsmeðferð vegna tillögu að breytingu á deiliskipulagi með tilteknum hætti, teldist saknæm og skyldi baka R skaðabótaábyrgð. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu R.

Sveitarfélagið Á var sýknað af kröfu H um skaðabætur vegna tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir er nýtt aðalskipulag sveitarfélagsins fyrir tímabilið 2005 til 2024 tók gildi þar sem ósannað þótti að H hefði orðið fyrir fjártjóni við gildistöku skipulagsins. Þá lá hvorki fyrir að sveitarfélagið hefði valdið H fjártjóni með saknæmri háttsemi er það synjaði hugmyndum H um hagnýtingu á landi hans undir byggingarlóðir né er honum var synjað um leyfi til að reisa þar einbýlishús.

Hreppsnefnd S samþykkti í október 2007 að verða við umsókn H um leyfi til að reisa vélageymslu á tilgreindri lóð í S og gaf byggingarfulltrúi út byggingarleyfi degi síðar. Byggingarleyfið var hið þriðja sem S hafði gefið út til H fyrir vélageymslu á lóðinni, en fyrsta leyfið var gefið út í mars 2005 og hið næsta í júní 2007, en bæði voru felld úr gildi eftir að hafa gilt um sinn. Þegar byggingarleyfið var gefið út í þriðja sinn í október 2007 hafði H þegar reist vélageymsluna sem var nánast fullgerð að utan á því tímamarki. Þ, M, G og Á, sem eiga sumarhús fast við umrædda lóð, kærðu leyfisveitinguna frá því í október 2007 til úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála samkvæmt 8. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Með úrskurði nefndarinnar í málinu var hið kærða byggingarleyfi fellt úr gildi. Niðurstaða nefndarinnar var reist á skýringu hennar á ákvæði 3. töluliðar til bráðabirgða í lögum nr. 73/1997 varðandi áskilin meðmæli Skipulagsstofnunar. Taldi nefndin að meðmæli þyrftu að liggja fyrir áður en sveitarstjórn gæti heimilað þær framkvæmdir, sem um væri sótt, en af því leiddi að ekki væri unnt að leggja áðurnefnt lagaákvæði til grundvallar við afgreiðslu umsóknar um leyfi fyrir þegar byggðu mannvirki. Talið var að orðalag fyrrgreinds ákvæðis studdi ekki þessa túlkun úrskurðarnefndarinnar. Framkvæmdir H á fyrri stigum hafi stuðst að mestu við útgefin byggingarleyfi frá S og yrði því ekki lagt til grundvallar að hann hafi reist vélageymsluna í heimildarleysi. Hæstiréttur staðfesti því niðurstöðu héraðsdóms um að fella úrskurð nefndarinnar úr gildi. Með vísan til þess að framkvæmdir við grunn vélageymslunnar vorið 2007 hafi verið hafnar nokkru áður en byggingarleyfi var gefið út í annað sitt, og sú framkvæmd verið óheimil, sem og í ljósi atvika máls, var hver aðili látinn bera kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Að kröfu S o.fl., nágranna G, felldi úrskurðarnefnd skipulags- og byggingarmála úr gildi byggingarleyfi sem borgarráð hafði veitt fyrir viðbyggingu við húseign í eigu G. Í úrskurði nefndarinnar var jafnframt lagt fyrir byggingarnefnd að hlutast til um að hin umdeilda viðbygging yrði fjarlægð og húsið fært til fyrra horfs innan ákveðins frests. G höfðaði dómsmál til ógildingar úrskurðarins. Hlutaðeigandi nágrannar G stefndu R fyrir Hæstarétt til réttargæslu, en samkvæmt 2. mgr. 21. gr. laga nr. 91/1991 var vísað frá dómi þeim kröfum þeirra sem hefðu, ef teknar til greina, mælt fyrir um skyldu til framkvæmda af hálfu R. G hafði áður fengið leyfi til að bæta við hús sitt og eftir þá viðbót var nýting lóðar hans komin verulega fram yfir það sem almennt hafði verið ákveðið fyrir aðliggjandi byggð. Með hinu umdeilda byggingarleyfi hefði nýting G á lóðinni aukist enn frekar, til óhagræðis a.m.k. fyrir næstu nágranna, sem taldir voru hafa mátt treysta því að ekki yrði ráðist í frekari stækkun húss G, án þess að unnið yrði deiliskipulag þar sem tekið yrði tillit til byggðamynsturs svæðisins. Var því talið að byggingaryfirvöld hefðu ekki mátt fara að undantekningarákvæði 3. mgr. 23. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 um ákvörðun sína um byggingarleyfið. Með hliðsjón af þessu, svo og því að framkvæmdir G við verkið voru taldar hafa verið unnar í heimildarleysi og ekki í góðri trú, var niðurstaða réttarins sú, að hinn umdeildi úrskurður úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála skyldi halda gildi sínu.