Dómstólaleit

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem kröfu sem T lýsti við slit G hf. var skipað í réttindaröð sem almennri kröfu samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Ágreiningur var milli aðilanna hvort G hf. hefði borið að greiða gjald í innstæðudeild T eigi síðar en 1. mars 2009 sem samsvaraði 0,15% af meðaltali erlendra innstæðna í hans vörslum árið 2008. Talið var að skylda T til að greiða þeim sem áttu innstæður í L hf. hefði stofnast eigi síðar en 27. október 2008, sbr. 1. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999 um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta. Vegna mismunar á eigin fé T þá og þeim skuldum sem á hann lögðust á sama tíma hefði fé hans orðið uppurið. Því hefði 27. október 2008 einnig stofnast skylda G hf. til að leggja T til frekara fé, sbr. þágildandi 1. mgr. 6. gr. laga nr. 98/1999. Hins vegar væri í 2. málslið 1. mgr. 6. gr. sömu laga veittur frestur til þess að inna greiðsluna af hendi en þó aldrei lengri en til 1. mars næsta árs eftir að í ljós kæmi að heildareign innstæðudeildar næði ekki tilskildu lágmarki. Í þessu tilviki hefði G hf. því borið að greiða í innstæðudeild T eigi síðar en 1. mars 2009.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem kröfum E var skipað í réttindaröð við slitin sem forgangskröfu samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Málsatvik voru þau að G hf. og dótturfélag hans í Noregi veittu þremur norskum fyrirtækjum lán til skipasmíða. Síðar urðu kröfuhafaskipti að lánunum með því að E keypti kröfur af G hf. á hendur skuldurunum. Samhliða aðilaskiptum að lánssamningunum gerðu E og G hf. meðal annars með sér sérstakan umboðssamning sem fól í sér að G hf. kæmi fram fyrir hönd E gagnvart skuldurunum og hefði milligöngu um greiðslur afborgana og vaxta samkvæmt samningunum. Þegar Fjármálaeftirlitið vék stjórn G hf. til hliðar í október 2008 og skipaði yfir hann skilanefnd átti E þar innstæðu vegna fyrrgreinds samningssambands. Ágreiningur aðila sneri að því hvort innstæða E hjá G hf. teldist innlán í merkingu 3. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999 um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, eins og ákvæðið hljóðaði fyrir setningu laga nr. 79/2012, og þar með hvort krafa E nyti forgangs við slit, eða hvort féð væri undanskilið tryggingarvernd laganna og yrði þar með skipað í réttindaröð sem almennri kröfu við slitin. Fyrir Hæstarétti sneri ágreiningur aðila að því annars vegar hvort krafa E á hendur G hf. væri í formi verðbréfs og hins vegar hvort E teldist aðildarfyrirtæki í merkingu 9. g. laga nr. 98/1999, en hvoru tveggja hefði þau réttaráhrif í för með sér að krafa E væri þar með undanskilin tryggingarvernd laga nr. 98/1999, sbr. síðari málslið 3. mgr. 9. gr. laganna og 6. mgr. sömu greinar. Því var hafnað að svo væri og var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu að tiltekinni fjárhæð sem T hafði lýst við slit K hf. sem T taldi sig eiga á hendur K hf. vegna andvirðis innstæðna sem T þyrfti að greiða innstæðueigendum tiltekinnar tegundar innlánsreikninga í K hf. Deila aðila laut að því annars vegar hvort krafa T við slit K hf. næði yfir kröfur þeirra innstæðueigenda sem ýmist ættu kröfu á hendur K hf. er skipað hefði verið í réttindaröð við slitin sem almennri kröfu samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. eða hefðu ekki lýst kröfu við slitin. Hins vegar hvort unnt væri að viðurkenna kröfu T við slit K hf. þótt T hefði ekki greitt út til innstæðueigenda andvirði krafna þeirra á hendur K hf. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að samkvæmt 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki verði kröfu því aðeins lýst og hún viðurkennd sem forgangskrafa við slit K hf. að kröfuréttarsamband hefði stofnast milli K hf. og þess sem kröfuna gerði. Af þeim sökum yrði kröfu T ekki lýst við slit K hf. sem kröfu er háð væri ókomnu skilyrði í merkingu 1. mgr. 157. gr. laga nr. 21/1991, þar sem skilyrðið um að T greiddi innstæðueigendum andvirði innstæðna þeirra vissi ekki að kröfuréttarsambandi sem stofnast hefði milli hans og K hf. Einnig var vísað til þess að samkvæmt 3. mgr. 10. gr. laga nr. 98/1999 um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta, sbr. 9. gr. laga nr. 125/2008 um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., tæki T yfir kröfu kröfuhafa á hendur hlutaðeigandi aðildarfyrirtæki eða þrotabúi kæmi til greiðslu úr T. Við það öðlaðist T kröfu á hendur K hf., að því tilskildu að kröfunni, sem T leiddi rétt sinn af, hefði áður verið lýst og hún viðurkennd við slit K hf. Að virtu því sem fram kæmi í lögskýringargögnum yrði ákvæði síðari málsliðar sömu málsgreinar ekki skýrt á þann veg að T öðlaðist annan og meiri rétt gagnvart K hf. við slit hans en þeir sem upphaflega áttu kröfu á hendur honum. Talið var að þar sem T hefði ekki greitt andvirði þeirra innstæðna, sem vísað var til í dómkröfum hans, hefði hann ekki lögvarða hagsmuni af að leyst væri úr þeim kröfum og var málinu því vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.

K krafðist ómerkingar á tilteknum ummælum S, sem birtust í dagblaði. Hann taldi að í þeim fælust ærumeiðandi aðdróttanir um sig. Voru umrædd greinarskrif S innlegg í heita þjóðfélagsumræðu í tengslum við svokallað FBA mál og báru með sér hvassa gagnrýni á forystumenn Sjálfstæðiflokksins, en K gegndi meðal annars stöðu framkvæmdastjóra flokksins. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um sýknu S. Taldi Hæstiréttur að ekki yrði lagt á S að sanna ummælin þar sem sönnunarfærslan myndi reynast honum óhæfilega erfið. Þá kom fram að K væri framkvæmdastjóri Sjálfstæðisflokksins og hefði einnig gegnt tilteknum stöðum eftir tilnefningu flokksins. Þegar litið væri til áberandi stöðu hans innan Sjálfstæðisflokksins yrði hann að una því að um þessi tengsl væri fjallað á opinberum vettvangi og bæri að fara varlega við að hefta slíka umræðu. Sératkvæði.