Dómstólaleit

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu K ehf. um að viðurkenndur yrði forkaupsréttur félagsins að fasteign í eigu þrotabús R ehf. sem K ehf. hafði haft á leigu um nokkurra ára skeið. Í kjölfar þess að samningur komst á milli þrotabúsins og H hf. um kaup þess síðarnefnda á fasteigninni var K ehf. boðið að nýta sér forkaupsrétt samkvæmt leigusamningi félagsins við R ehf. innan tíu daga. Í málinu var m.a. ágreiningur með aðilum um hvort réttilega hafi verið staðið að því þegar K ehf. var gefinn kostur á að nýta sér forkaupsréttinn og með hvaða skilmálum og hvenær endanlegur samningur hafi í raun komist á með þrotabúinu og H hf. um kaup á húsnæðinu þar sem samþykkt gagntilboð aðila hafði verið bundið tilteknum fyrirvörum. Í dómi Hæstaréttar kom m.a. fram að kaupsamningur hafi komist á milli þrotabúsins og H hf. 5. október 2012 með samþykki gagntilboðs. Sá galli hafi verið á tilkynningu til K ehf. um að forkaupsréttur hans væri virkur að félaginu hafi ekki verið gefinn sá 15 daga frestur sem kveðið væri á um í 2. mgr. 9. gr. laga nr. 40/2002. K ehf. hafi á hinn bóginn lýst því yfir við lok þess frests sem félaginu var veittur að það myndi nýta sér forkaupsréttinn. Yfirlýsingin hafi haft þá þýðingu að félagið myndi ganga inn í kaupsamninginn með þeim skilmálum sem þar greindi þar á meðal um greiðslu kaupverðs við afhendingu eignarinnar en hún var þá þegar í leiguumráðum K ehf. og því tilbúin til afhendingar félaginu. K ehf. hafi á hinn bóginn ekki innt af hendi kaupverð fasteignarinnar í samræmi við samninginn eða innan þess viðbótarfrests sem félaginu var gefinn í því skyni. Var niðurstaða hins kærða úrskurður því staðfest.

HH höfðaði mál gegn HKH og krafðist þess að hún gæfi út afsal að eignarhlut að tiltekinni jörð í samræmi við kaupsamning sem aðilar höfðu gert með sér. Talið var sannað að kaupsamningurinn væri málamyndagerningur og var HKH því sýknuð af kröfum HH. Með vísan til aðdraganda viðskiptanna og framburðar vitna virtist ljóst að tilgangur samningsgerðar aðila hefði í raun verið sá að HH leigði veiðirétt í á sem fylgdi jörðinni og fengi um leið tryggingu fyrir efndum HKH. HH hafði áður leigt veiðirétt jarðarinnar og kynnt sér hvernig haga mætti málum til nýtingar veiðiréttarins til lengri tíma. Aldrei var gengið frá kaupsamningnum formlega svo unnt væri að þinglýsa honum og svo virtist sem það hefði aldrei staðið til. Einungis var talið sannað að HH hefði einu sinni óskað eftir útgáfu afsals á þeim 20 árum sem liðin voru frá útgáfudegi kaupsamningsins. Loks hafði HH ekki haft frammi kröfur sínar fyrr en hann hafði notið veiðiréttar síns að fullu, miðað við þá fjárhæð sem hann hafði greitt HKH vegna samningsins og það verð sem hann hafði áður þurft að greiða fyrir leigu leiguréttarins.

Fasteignakaup. Gjalddagi. Afhendingarréttur. Viðtökudráttur. Dráttarvextir. Kröfugerð. Frávísun máls frá héraðsdómi. Af hálfu Ó, Þ og D, seljenda fasteignar, var því haldið fram að kaupandinn, T, hafi átt að afhenda þeim húsbréf við undirritun kaupsamnings í mars 2000. Voru húsbréfin boðin fram í maí s.á. en synjað viðtöku þar til samkomulag náðist milli aðila í desember s.á. Kröfðust seljendur greiðslu þess mismunar sem var á markaðsvirði bréfanna við undirritun kaupsamnings og við afhendingu þeirra, auk dráttarvaxta af mismuninum. Frá því að málið var höfðað og þar til það var munnlega flutt fyrir Hæstarétti hafði grundvöllur og útreikningur dómkröfu þeirra verið á reiki og röksemdir að hluta í ósamræmi við kröfugerð. Voru slíkir annmarkar á málatilbúnaði seljenda að óhjákvæmilegt var að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Þ, sem var bóndi að atvinnu en rak einnig vörubifreið í atvinnuskyni, hafði komist í samband við Á í gegnum blaðaauglýsingu og taldi Á sig geta útvegað Þ vörubifreið frá Danmörku. Þ gerði Á grein fyrir verðhugmyndum sínum og að bifreiðin þyrfti að vera búin svokölluðum loftbúkka. Bauð Á Þ til Danmerkur að skoða vörubifreið sem Á kvað fást fyrir endurgjald sem væri í samræmi við verðhugmyndir Þ, að meðtöldum þeim breytingum sem gera þyrfti á bifreiðinni við að búa hana loftbúkka. Í Danmörku ritaði Þ samþykkivokölluðum loftbúkka. Bauð Á Þ til Danmerkur að skoða vörubifreið sem Á kvað fást fyrir endurgjald sem væri í samræmi við verðhugmyndir Þ, að meðtöldum þeim breytingu sitt án fyrirvara á reikning seljandans, P, fyrir bifreiðinni ásamt fylgihlutum, m.a. loftbúkka. Eftir komu Þ til Íslands kom í ljós að kostnaður við að útbúa bifreiðina loftbúkka var mun meiri en Á hefði talað um og þegar í kjölfarið tilkynni Þ Á að ekki gæti orðið af kaupunum. P taldi samning hafa verið kominn á um kaupin og krafði Þ um greiðslu á reikningnum. Var talið að Þ hafi haft réttmæta ástæðu til að líta svo á að Á hefði haft stöðuumboð sem sölumaður fyrir P í viðskiptunum. Var Þ því heimilt að beina tilkynningu sinni um að ekki yrði úr kaupunum að Á. Þá var fallist á með P að formlega gildur samningur hafi komist á milli aðilanna en ekki aðeins gefin út viljayfirlýsing, svo sem Þ hélt fram. Var talið að gera hafi mátt þá kröfu til P, sem hefði atvinnu af því að selja vörbifreiðir og gámabifreiðir, að hann kannaði rækilega hvort forsendur Þ um útbúnað bifreiðarinnar og verð stæðust, en hins vegar hafi hann látið það sig einu gilda. Ófullnægjandi upplýsingar af hálfu P hafi leitt til þess að Þ gekk til kaupanna í trausti þess að kostnaður við að breyta bifreiðinni væri mun minni en raun varð á. Var fallist á með Þ að ósanngjarnt væri af hálfu P að bera samninginn fyrir sig og að honum yrði því vikið til hliðar í heild með stoð í 36. gr. samningalaga.

V gerði kauptilboð í fasteign JR og JÞ 25. október 1999 og var tilboðið samþykkt degi síðar. Þrátt fyrir að samningur teldist þannig kominn á milli aðila, átti enn eftir að kveða endanlega á um ýmsa skilmála kaupanna með skriflegum kaupsamningi. Til þess kom þó aldrei og 1. febrúar 2000 var af hálfu JR og JÞ lýst yfir riftun kaupanna, vegna vanefnda V. V mótmælti riftun með bréfi til þeirra 2. febrúar 2000 og mun 28. sama mánaðar hafa fengið kauptilboði sínu þinglýst á fasteignina. Krafðist V þess fyrir dómi að viðurkennt yrði að gildur og skuldbindandi kaupsamningur hefði komist á milli aðila. Að öllum atvikum málsins virtum var álitið, að JÞ og JT hefðu mátt telja svo fyrirséð 1. febrúar 2000 að V tækist ekki að efna skyldur sínar samkvæmt samningi þeirra, að þeim hefði verið heimilt að rifta kaupunum. Samkvæmt þessu voru JÞ og JT sýknuð af kröfu V, en jafnframt fallist á kröfu þeirra í gagnsök um að V bæri að fá afmáð úr fasteignabók fyrrgreinda færslu um samþykki JÞ og JT á kauptilboði V.