Dómstólaleit

L krafðist þess að felldur yrði úr gildi úrskurður málskotsnefndar L þar sem ákvörðun stjórnar L var felld úr gildi og skuld J vegna námslána samkvæmt tveimur skuldabréfum felld niður. Vanskil urðu á endurgreiðslu J á námsláni frá og með gjalddaga í mars 2009, en J gaf út sérstakt vanskilaskuldabréf í mars 2015. Deildu aðilar einkum um fyrningarfrest skuldarinnar og við hvaða tímamark skyldi miða í því sambandi. Fallist var á með J að bæði skuldabréfin hefðu orðið gjaldkræf tveimur árum eftir ákvörðuð námslok, sem var sama tímamark fyrir bæði skuldabréfin. Á hinn bóginn var fallist á það með L að honum hefði verið rétt að ráðstafa greiðslum J samkvæmt 8. gr. laga nr. 21/1992 um Lánasjóð íslenskra námsmanna fyrst inn á eldra lánið. Það væri meginregla kröfuréttar að þegar kröfuhafi ætti margar kröfur á hendur sama skuldara ætti skuldarinn val um inn á hvaða skuld hann ráðstafaði greiðslu hverju sinni. Léti skuldari engin fyrirmæli fylgja greiðslu sinni bæri að miða við að hann eftirléti kröfuhafa frjálst val um inn á hvaða skuld greiðslunni skyldi ráðstafað. Með því að greiða athugasemdalaust greiðsluseðla sem L sendi hefði J samþykkt í verki fyrirkomulag innheimtunnar. Á meðan J greiddi inn á námslán sitt í samræmi við fyrirmæli 8. gr. laga nr. 21/1992 hefði hvorugt skuldabréfanna verið í vanskilum. Þá var vísað til þess að krafa L væri samkvæmt skuldabréfi sem samkvæmt 1. tölulið 4. gr. laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda fyrndist á 10 árum. Ekki var fallist á með J að rök stæðu til þess að fyrirmæli í 3. mgr. 9. gr. laga nr. 21/1992 um aðfararheimild yrðu lögð að jöfnu við ákvæði áðurgildandi laga um lögtaksrétt þannig að 4 ára fyrningarfrestur 3. töluliðar 3. gr. laga nr. 14/1905 yrði talinn gilda um kröfuna. Þótti ljóst að kröfur L samkvæmt báðum skuldabréfunum væru ófyrndar. Í því ljósi hefðu ekki verið efni til þess að víkja til hliðar loforði J um greiðslu samkvæmt vanskilaskuldabréfinu á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga svo sem gert hafði verið í úrskurði málskotsnefndar L. Með vísan til alls framangreinds var úrskurður málskotsnefndar L því felldur úr gildi.

L krafðist þess að viðurkennd yrðu slit á fyrningu kröfu sinnar á hendur V samkvæmt skuldabréfi sem hún gaf út til L vegna námslána. Bú V var tekið til gjaldþrotaskipta í september 2013 og við lok þeirra 19. desember sama ár hófst nýr tveggja ára fyrningartími á kröfu L. Í niðurstöðu Hæstaréttar var vísað til þess að samkvæmt 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. væri réttur L til að fá slitið fyrningu kröfu sinnar á hendur V háður þeim skilyrðum að hann sýndi fram á annars vegar að hann hefði sérstaka hagsmuni af því og hins vegar að líkur mætti telja á að fullnusta gæti fengist á kröfunni á nýjum fyrningartíma. Að því er varðaði fyrra skilyrði þess ákvæðis vísaði Hæstiréttur til þess að líta yrði svo á að í tilvikum, þar sem krafa hefði ekki orðið til út af ólögmætri háttsemi skuldara, fæli skilyrðið einkum í sér að kröfuhafi þyrfti vegna sinna eigin aðstæðna að hafa svo að teljandi væri hagsmuni umfram aðra kröfuhafa af því að tiltekin krafa yrði ekki látin falla niður fyrir fyrningu. Taldi Hæstiréttur aðstæður L ekki sérstakar í samanburði við aðra lánveitendur. Þá yrði ekki framhjá því litið að L væri ríkisstofnun, sem fengi fé til að standa undir starfsemi sinni m.a. með framlögum ríkisins, þess sama og hefði í skjóli löggjafarvalds síns sett 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 án þess að undanþiggja áfrýjanda eða aðra tiltekna lánardrottna frá því að þurfa að hlíta reglum ákvæðisins. Þar sem því hefði ekki verið borið við að V hefði með ólögmætri háttsemi stofnað til skuldar við L taldi Hæstiréttur að skilyrði 3. mgr. 165. gr. laga nr. 21/1991 væru ekki uppfyllt og þurfti þá ekki að líta frekar til þess að L hefði á engan hátt leitt í ljós að líkur væru á að fullnusta kröfunnar gæti fengist á nýjum fyrningartíma.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Í málinu var deilt um það hvort E o.fl. sem erfingjar í dánarbúi SH, sem hafði verið skipt einkaskiptum, bæru gagnvart L ábyrgð á skuldbindingum hans sem sjálfskuldarábyrgðarmanns á námslánum SNS en á því var dómkrafa L á hendur þeim reist. Ekki var fallist á með E o.fl. að ábyrgðarskuldbinding SH yrði með stoð í 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga vikið til hliðar í heild eða að hluta, hvorki vegna atvika við samningsgerðina, atvika sem síðar komu til né vegna efnis ábyrgðarskuldbindinganna. Þá var ekki fallist á að efnisreglu 4. mgr. 9. gr. laga nr. 21/1992 um Lánasjóð íslenskra námsmanna, er kveður á um að endurgreiðslur af námslánum sem koma í gjalddaga eftir andlát lánþega falla sjálfkrafa niður, yrði beitt með lögjöfnun við andlát ábyrgðarmanns. Talið var að E o.fl. hefðu ekki sýnt fram á að fastmótuð stjórnsýsluframkvæmd hefði verið til staðar hjá L við innheimtu námslána eftir andlát ábyrgðarmanns og að henni hefði verið breytt á óheimilan hátt. Þá hefðu E o.fl. ekki getað haft réttmætar væntingar um að innheimtu gagnvart þeim í skjóli ábyrgðarskuldbindingar SH yrði hagað með öðrum hætti en birtar reglur L hefðu kveðið á um. Fallist var á með E o.fl. að L hefði vanrækt tilkynningarskyldu gagnvart þeim samkvæmt 1. mgr. 7. gr. laga nr. 32/2009 um ábyrgðarmenn, en um afleiðingar þess ræddi í 2., 3. og 4. mgr. lagagreinarinnar. Talið var að þótt L hefði gjaldfellt lánið gagnvart SNS, áður en hann hefði gefið E o.fl. sem ábyrgðarmönnum kost á að koma því í skil og gefa út nýtt skuldabréf fyrir eftirstöðvunum, hefði L með því boði sínu til E o.fl. fullnægt skyldu sinni samkvæmt 4. mgr. 7. gr. laganna. Þá hefði L, með því að gagnáfrýja ekki niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um greiðslu dráttarvaxta af hinni gjaldfelldu skuld og málskostnaðar, axlað gagnvart E o.fl. skyldur lánveitanda samkvæmt 3. mgr. sömu greinar. Gæti þetta því ekki ekki leitt til sýknu þeirra. Loks var ekki talið að um verulega vanrækslu L hefði verið að ræða í skilningi 2. mgr. 7. gr. laga nr. 23/2009. Samkvæmt framansögðu var fallist á dómkröfu L

L höfðaði mál gegn H og E til heimtu skuldar samkvæmt skuldabréfi sem H gaf út til L árið 1998 og E gekk í sjálfskuldarábyrgð fyrir. Í dómi héraðsdóms voru kröfur L teknar til greina. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þegar virt væri hlutverk L eins og það væri markað í 1. gr. laga nr. 21/1992 um Lánasjóð íslenskra námsmanna og hafðar væru í huga ástæður þær er lágu að baki ákvörðun E um að gerast sjálfskuldarábyrgðarmaður umrætt sinn, yrði ekki séð að líkur hefðu verið að því leiddar að mat á hæfi H til að standa í skilum með lánið hefði neinu breytt um þá ákvörðun E að gangast í sjálfskuldarábyrgð. Gæti samkvæmt þessu ekki komið til álita að ógilda ábyrgðarskuldbindinguna með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga á þeim grundvelli að ósanngjarnt væri af L að bera ábyrgðina fyrir sig. Þá var talið að L hefði í endanlegri kröfugerð sinni tekið fullt tillit til þeirra greiðslna sem E hafði innt af hendi til L inn á skuld H áður en hún var gjaldfelld. Samkvæmt þessu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur.