Dómstólaleit

G var ákærður fyrir brot gegn annars vegar 1. mgr. 244. gr. almennra hegningarlaga og hins vegar 1. mgr. 155. gr. sömu laga, með því að hafa stolið rotþró við sumarhús F í Grímsnes- og Grafningshreppi, sett hana niður við annað sumarhús í sama hreppi og síðar hengt upp nótu við sumarhús F, sem honum var kunnugt um að væri fölsuð, í þeim tilgangi að villa um fyrir F og lögreglu við rannsókn á þjófnaðinum. Um hið fyrra ákæruatriði taldi Hæstiréttur ekki nægilega sannað að rotþró sú sem G setti niður hafi verið sú hin sama og tekin var án heimildar við sumarhús F og var G því sýknaður af ákæru um þjófnað, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 88/2008. Ákærði játaði á hinn bóginn að hafa látið breyta kvittun um kaup á rotþró og hengt hana upp við sumarhús F. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að kvittun sú sem ákærði hefði látið breyta útgáfudegi á væri skjal í skilningi XVII. kafla almennra hegningarlaga og á því væru upplýsingar sem staðfestu tiltekin viðskipti á tilgreindum tíma. Breytingarnar teldust fölsun á efni skjalsins, tilgangur ákærða með því væri sá sem í ákærðu greindi og ásetningur hans hefði staðið til þess að nota hið falsaða skjal í lögskiptum og fá kæru, sem lögð hefði verið fram, fellda niður. Var G því sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 155. gr. almennra hegningarlaga. Við ákvörðun refsingar var litið til mikils dráttar er varð á útgáfu ákæru eftir að rannsókn lögreglu virtist hafa lokið.

G krafði íslenska ríkið um bætur eftir að hætt hafði verið lögreglurannsókn á hendur honum vegna ætlaðrar vanrækslu hans á skyldum í starfi sem löggiltur endurskoðandi. Byggði hann kröfu sína á því að honum hafi að ósekju verið gefin réttarstaða sakbornings, en ekki hafi verið réttlætt eða skýrt hvers vegna játningar annars manns um blekkingar gagnvart honum hafi ekki verið rannsakaðar. Talið var að með því að G hafi verið grunaður um refsiverða háttsemi sem sætti rannsókn lögreglu hafi ekki verið um annað að ræða en að tekin yrði skýrsla af honum sem sakborningi. Þótti ósannað að sérstök rannsókn á blekkingum gagnvart G hefði komið í veg fyrir að hann hefði haft stöðu sakbornings. G byggði einnig á því að lögreglurannsókn á hendur honum hafi verið í ósamræmi við 31. gr. laga um meðferð opinberra mála og ekki náð markmiðum 67. gr. laganna. Talið var að G hafi ekki sýnt fram á að afstaða lögreglu um sök hans hafi legið fyrir strax frá upphafi rannsóknar eða að ekki hafi verið gætt hlutlægni við rannsókn og meðferð málsins hjá lögreglu og ákæruvaldi. Þótt refsimáli á hendur G hafi í Hæstarétti verði vísað frá héraðsdómi, m.a. vegna annmarka á rannsókn, sbr. 67. gr. laga um meðferð opinberra mála, yrði ákvörðunin um útgáfu ákæru ekki talin saknæm og ólögmæt. G byggði einnig á því að hann ætti rétt til skaðabóta vegna dráttar á málinu. Talið var að sá tími sem liðið hafi frá útgáfu ákæru til dóms í Hæstarétti hafi verið hóflegur miðað við umfang málsins. Liðið hafi rúmt ár frá því rannsókn hófst að nýju þar til málið hafi verið fellt niður, en ekki hafi þó orðið óeðlilegur dráttur á málinu. Var ríkið því sýknað af kröfu G.

Úrskurður héraðsdóms um að ákæruvaldinu væri heimilt að leiða tvö nafngreind vitni í opinberu máli á hendur X var staðfestur.

Fallist var á að skilyrði væru fyrir hendi til að heimila dómkvaðningu tveggja hæfra kunnáttumanna til að svara spurningum er lutu að dánarorsök A og komu fram í bókun lögmanns X, sem lögð hafði verið fram á dómþingi.

Löggiltir endurskoðendur. Reikningsskil. Lögreglurannsókn. Ákæra. Frávísun máls frá héraðsdómi.

A og B voru sakaðir um skjalafals og fjársvik með því að hafa blekkt viðskiptavini í nánar greindum tilvikum til að kaupa myndverk, sem þeir hafi átt þátt í fölsun á. P reisti aðalkröfu sína um frávísun málsins á því, að unnt hefði verið að rannsaka þau ákæruatriði, sem til meðferðar voru, áður en ákæra var gefin út í eldra máli á hendur honum, en A var með dómi Hæstaréttar árið 1999 sakfelldur fyrir sams konar brot í þremur nánar tilgreindum tilvikum. Talið var óhjákvæmilegt að líta til þess að málið væri umfangsmikið og ekki fljótrannsakað. Yrði það að vega þyngra en sjónarmið A um drátt á rannsókn og um rétt hans til þess að dæmt yrði um allar sakir á hendur honum í einu lagi. Þá yrði að líta svo á, að ætlað brot varðandi hvert myndverk væri sjálfstætt og gæti því sætt ákæru sem slíkt. Var frávísunarkröfu A því hafnað. Varðandi myndverk gerð á pappír var fallist á mat héraðsdóms um að ákæruvaldinu hafi ekki tekist að sýna nægilega fram á að þau verk stöfuðu ekki frá þeim, sem þau voru kennd við með höfundarmerkingum. Voru A og B því sýknaðir af þeim ákæruliðum er þessi verk vörðuðu. Lögregla hafði við rannsókn málsins leitað til kunnáttumanna um rannsóknir og álitsgerðir vegna þeirra olíumálverka sem málið varðaði. Staða Listasafns Íslands sem eins kærenda í málinu var óhjákvæmilega talin valda því að þær sérfræðilegu álitsgerðir, sem lögregla hafði aflað hjá starfsmönnum listasafnsins fyrir útgáfu ákæru, gætu ekki talist tækar fyrir dómi til sönnunar um atriði sem vörðuðu sök ákærðu. Gilti þá einu hvort um væri að ræða myndverk, sem listasafnið hafi lagt fram kæru um, eða verk sem því væru óviðkomandi. Var ekki talið að þau sönnunargögn, sem eftir stæðu, nægðu til þess að ákæruvaldið gæti talist hafa axlað þá sönnunarbyrði, sem á því hvíli. Voru ákærðu því einnig sýknaðir af sakargiftum þeim er vörðuðu umrædd olíumálverk. Sératkvæði.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu P um að ákæruvaldinu yrði bannað að leiða átján nafngreind vitni við aðalmeðferð máls ákæruvaldsins gegn P. Í dómi Hæstaréttar segir að ráðið verði af gögnum málsins að tíu af þeim átján einstaklingum, sem P hafi krafist að ákæruvaldinu væri meinað að kveðja fyrir dóm sem vitni í málinu, hafi unnið að sérfræðilegum rannsóknum fyrir lögreglu við rannsókn málsins, sbr. 70. gr. laga nr. 19/1991. Af þeim sökum yrði talið heimilt að leiða umrædda einstaklinga fyrir dóm sem vitni, í því skyni að skýra þær rannsóknir sem þeir höfðu komið að, eða atriði sem þeim tengdust. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar var hann staðfestur.

Læknirinn B hafði ekki sinnt sérfræðilegri rannsókn á rannsóknarstigi opinbers máls samkvæmt 70. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Þótti skýrslugjöf hans fyrir dómi því ekki geta helgast af ákvæðum VIII. kafla laga nr. 19/1991 um vitnaskýrslur, en því var ekki haldið fram að B hefði reynt af eigin raun einhverja þá atburði, sem lágu til grundvallar ákæru í málinu. Þá hafði B ekki verið dómkvaddur sem mats- eða skoðunarmaður í málinu. Þótti því bresta skilyrði til að verða við kröfu um að B yrði leiddur fyrir dóm til að gefa skýrslu sem vitni.