Dómstólaleit

G og S gerðu með sér samning 26. september 1967 þar sem S heimilaði G að byggja smáhýsi í landi Reykjalundar. G sagði samningnum upp í apríl 2020. G höfðaði mál á hendur S og krafðist þess fyrir Landsrétti að viðurkenndur yrði með dómi eignarréttur hans að umþrættum húsum með „tilheyrandi lóðum og umferðarrétti“ en til vara krafðist hann viðurkenningar á óskertum afnotarétti sínum að húsunum „með tilheyrandi lóðum og umferðarrétti“. S höfðaði mál á hendur G og krafðist viðurkenningar á eignarrétti sínum að umdeildum húsum en til vara að G yrði gert að fjarlægja húsin að viðlögðum dagsektum. Voru málin sameinuð fyrir Landsrétti. Landsréttur komst að þeirri niðurstöðu að samningur aðila væri enn í gildi. Í dómi Landsréttar kom fram að úrlausn um kröfu G um viðurkenningu á eignarrétti húsanna myndi engu breyta um réttarstöðu hans á meðan samningurinn við S væri enn í gildi. Þá væri krafan eins og málatilbúnaði G væri háttað, ekki heldur til þess fallin að leiða til lykta önnur ágreiningsefni sem vísað væri til í málatilbúnaði hans. Eins og málatilbúnaðinum háttaði að þessu leyti þótti sú dómkrafa G ekki fullnægja skilyrðum 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og var henni því vísað frá héraðsdómi. Landsréttur sýknaði G af kröfu S um að viðurkenndur yrði beinn eignarréttur hans að húsunum þremur, enda væri ekkert í gögnum málsins sem benti til þess að G hefði ætlað að færa S húsin að gjöf. Þá hefði umráða- og afnotarétturinn verið reistur á samningi um að skila húsunum félli samningurinn niður. Því væri sú aðstaða fyrir hendi að ákvæði 3. mgr. 2. gr. laga nr. 46/1905 um hefð stæði því í vegi að S gæti unnið rétt með hefð. Þá var S sýknað af kröfu G um afnotarétt að húsunum þar sem samningurinn, þar sem G heimilaði S full umráð og afnot af húsunum, væri enn í gildi. Loks sýknaði Landsréttur G af kröfu S um að fjarlægja umrædd mannvirki þar sem samningurinn væri enn í gildi, en með honum hefði S heimilað G að reisa hin umdeildu hús sem S hefði haft óskert afnot af allt frá byggingu þeirra.

B höfðaði mál gegn R, S og Í og krafðist þess að felldar yrðu úr gildi þrjár samþykktir byggingarfulltrúans í Reykjavík frá 2018 um að minnka lóðina Hátún 10 og stofna þar tvær nýjar lóðir, Hátún 12 og 14. Í dómi Landsréttar var rakið að gögn málsins væru misvísandi um hvort lóðarhafar að lóðinni hefðu álitið, þegar umrædd afgreiðsla fór fram, að um eina óskipta lóð væri að ræða eða að henni hefði verið skipt samkvæmt samkomulagi hlutaðeigandi og fyrri afgreiðslum R. Við þær aðstæður hafi R borið að gæta að því, áður en til afgreiðslu málsins kom, að atvik þess væru að þessu leyti upplýst með fullnægjandi hætti, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Þá yrði ekki ráðið af gögnum málsins að nægjanlega hafi verið gætt að rétti B samkvæmt 13. gr. sömu laga til að kynna sér gögn málsins, tjá sig um þær upplýsingar sem lágu fyrir og koma að frekari upplýsingum og viðhorfum áður en til afgreiðslunnar kom. Ekki yrði ráðið hvort samþykktirnar 2018 hafi falið í sér nýja afgreiðslu á grundvelli eldri einkaréttarlegrar umsóknar eða staðfestingu fyrri ákvarðana R. Óljóst væri hvaða réttaráhrif afgreiðslunni var ætlað að hafa umfram þær ákvarðanir sem þegar höfðu verið teknar. Þá hafi ekki reynst unnt að hrinda í framkvæmd þeim ráðstöfunum sem þar var mælt fyrir um en breytingar á lóðarmörkum hafi ekki fengist þinglýst. Óhjákvæmilegt væri að R bæri hallann af því að samþykktirnar hafi ekki verið svo skýrar sem skyldi og af þeirri óvissu sem af því leiddi. Málsmeðferð R og sú stjórnvaldsákvörðun sem fólst í umræddum samþykktum var talin haldin slíkum annmörkum að ekki yrði hjá því komist að fallast á kröfu B um að fella samþykktirnar úr gildi.

B kærði úrskurð héraðsdóms þar sem máli hans á hendur R og S var vísað frá dómi. Í málinu krafðist B ógildingar á tilteknum samþykktum byggingarfulltrúans í Reykjavík, en með þeim var lóðin Hátún 10 í Reykjavík minnkuð og stofnaðar tvær nýjar lóðir, Hátún 12 og Hátún 14. Landsréttur vísaði til þess að með yfirlýsingu B og S, sem var árituð um samþykki R, var Í heimilað að reisa íþróttahús á lóðinni. Með þessari yfirlýsingu hefði Í verið veitt réttindi yfir lóðinni og yrði ekki leyst úr gildi hinna umdeildu samþykkta án aðildar þess. Hefði B borið að beina málssókn sinni að Í samkvæmt 1. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu B um að honum yrði heimilað að fá þinglýsta stefnu á lóðina H í deilu málsaðila um eignarrétt að fasteigninni. Landsréttur taldi að þótt í málinu yrði ekki tekin efnisleg afstaða til ágreiningsefna aðila hefði B eigi að síður fært nægileg rök fyrir þeirri staðhæfingu sinni að hann kynni að hafa öðlast slík réttindi yfir fasteigninni í merkingu 1. mgr. 28. gr. laga nr. 39/1978, sbr. 2. mgr. 27. gr. sömu laga, að rétt væri að fallast á kröfu hans.