Dómstólaleit

Með 8. gr. laga nr. 165/2010, sem tóku gildi 31. desember 2010, var nýjum málslið bætt við 1. mgr. 55. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt sem felldi niður samsköttun með félögum í slitameðferð. Í febrúar 2011 sótti G ehf. um heimild til samsköttunar með dótturfélögum sínum fyrir árið 2010 og síðari rekstrarár. Með ákvörðun RSK í maí 2011 var umsókninni hafnað með vísan til þess að fyrirtæki í slitameðferð gætu ekki notið samsköttunar, sbr. 1. mgr. 55. gr. laga nr. 90/2003 eins og henni var breytt með lögum nr. 165/2010. Í málinu var deilt um hvort umrædd lagabreyting hefði falið í sér afturvirka skattlagningu fyrir gjaldárið 2011 sem bryti í bága við 2. mgr. 77. gr. stjórnarskrár. Í dómi Hæstaréttar var rakið að það færi eftir eðli skatts við hvaða tímamark miða skyldi þegar metið væri hvort skattalöggjöf væri í andstöðu við umrætt ákvæði, en í því tilliti myndaðist stofn til tekjuskatts aðila, sem hefði á hendi atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi, samfellt frá upphafi árs til loka þess meðal annars með öflun tekna og tilurð frádráttarbærra gjalda. Áðurgreind lagabreyting hefði ekki tekið gildi fyrr en lokið var meginhluta þeirra atvika sem réðu efni skattskyldu G ehf. í skilningi 2. mgr. 77. gr. stjórnarskrár. Samkvæmt þessu var felld úr gildi ákvörðun ríkisskattstjóra um að synja G ehf. og dótturfélögum hans um heimild til samsköttunar vegna gjaldársins 2011.

Með beiðni í febrúar 2011 sótti G hf. um heimild til samsköttunar með dótturfélögum sínum, þar á meðal GH ehf. Með ákvörðun R var umsókninni hafnað. G hf. höfðaði mál gegn R og Í til þess að fá ákvörðuninni hnekkt fyrir dómi auk þess sem krafist var viðurkenningar á skaðabótaskyldu Í vegna hennar annars vegar og lögfestingar tiltekins lagaákvæðis hins vegar. Til stuðnings viðurkenningarkröfum sínum vísaði G hf. til þess að GH ehf. hefði greitt mun hærri tekjuskatt á árunum 2011 til 2013 en ef félögin hefðu verið samsköttuð. Í hinum kærða úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna hans, var tekið fram að G hf. hefði höfðað mál þetta einn án aðildar GH ehf. og því kæmi ætlað tjón þess félags ekki til umfjöllunar. Talið var að G hf. hefði ekki sýnt fram á að hann hefði lögvarða hagsmuni, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, af því að fá sérstaklega leyst úr viðurkenningarkröfum sínum enda væru þær efnislega reistar á sömu málsástæðum og krafa hans um ógildingu ákvörðunar R. Yrði fallist á eina eða fleiri af þessum málsástæðum, þannig að það myndi varða ógildingu ákvörðunarinnar, yrði að ætla að GH ehf. ætti kröfu um endurgreiðslu oftekins skatts á hendur Í. Hefði G hf. ekki fært rök fyrir því að sú niðurstaða myndi ekki ná að rétta hlut hans sem eiganda GH ehf. með viðhlítandi hætti. Voru viðurkenningarkröfum G hf. því vísað frá dómi.

A höfðaði mál á hendur Í og krafðist þess annars vegar að ógilt yrði ákvörðun ríkisskattstjóra 9. janúar 2007 um að hafna umsókn hans um að fá að nýta skattkort eiginkonu sinnar og hins vegar að Í yrði gert að greiða sér fjárhæð, sem hann taldi svara til þess sem hann hefði ofgreitt í tekjuskatt hér á landi af fyrrgreindum sökum á tilgreindu tímabili. Krafðist hann þess aðallega að fá fjárhæðina endurgreidda eftir reglum um ofgreidda skatta, en til vara að hún yrði dæmd honum í skaðabætur. Bar A því einkum við í málinu að 3. mgr. 2. tölul. 70. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, fram að gildistöku 11. gr. laga nr. 165/2010 28. desember 2010 sem breytti fyrrgreindu lögunum, væri í andstöðu við 28. gr. samnings um Evrópska efnahagssvæðið og 7. gr. tilskipunar nr. 2004/38/EB um rétt borgara Sambandsins og aðstandenda þeirra til frjálsrar farar og dvalar á yfirráðasvæði aðildarríkjanna. Samkvæmt því taldi A að Í hefði ekki staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt EES-samningnum. Undir meðferð málsins fyrir Hæstarétti leitaði rétturinn ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tilgreind atriði og kvað sá dómstóll upp dóm 27. júní 2014 í máli nr. E-26/13. Taldi Hæstiréttur að þótt EFTA-dómstóllinn hefði á grundvelli lögskýringar komist að þeirri niðurstöðu í dómi sínum að ákvæði þágildandi 3. mgr. 2. tölul. 70. gr. laga nr. 90/2003 hefði verið í andstöðu við ákvæði tilskipana 90/365 og 2004/38, væri þess að gæta að við innleiðingu þeirra hefði ákvæðum tekjuskattslaga ekki verið breytt. Af því leiddi að 3. gr. laga nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið hefði ekki á grundvelli lögskýringar getað veitt ríkisskattstjóra svigrúm til að virða að vettugi skýr og afdráttarlaus ákvæði áðurgreinds ákvæðis laga nr. 90/2003 og ákvarða á annan veg í máli A en hann gerði, heldur hefði honum borið að virða reglur almenna löggjafans um samnýtingu skattkorta hjóna, sem settar höfðu verið með stjórnskipulega gildum hætti. Var Í því sýknað af kröfu A um ógildingu ákvörðunar ríkisskattstjóra og endurgreiðslukröfu A sem reist var á reglum um ofgreidda skatta. Við úrlausn um hvort A ætti að þessu frágengnu rétt til skaðabóta úr hendi Í, vegna ætlaðs tjóns A sökum vanhalda um innleiðingu tilskipunar rakti Hæstiréttur að einstaklingar ættu kröfu til þess að íslenskri löggjöf væri hagað til samræmis við EES-reglur og tækist það ekki leiddi af lögum nr. 2/1993 og meginreglum og meginmarkmiðum EES-samningsins að Í yrði skaðabótaskyldur að íslenskum rétti, að þremur tilgreindum skilyrðum uppfylltum. Hæstiréttur komst að niðurstöðu um að ekki væri uppfyllt það skilyrði að brot á EES-rétti teldist nægilega alvarlegt. Í því samhengi lagði rétturinn til grundvallar að þótt Í bæri samkvæmt EES-rétti að beita skattlagningarvaldi sínu með hliðsjón af reglum EES-réttar og á honum hvíldi sú skylda samkvæmt áðurgreindum dómi EFTA-dómstólsins að túlka ákvæði tilskipana 90/365 og 2004/38 til samræmis við EES-samninginn og óskráðar meginreglur EES-réttar, yrði ekki talið að Í hafi með bersýnilegum og alvarlegum hætti virt að vettugi takmarkanir valdheimilda sinna með því að vanrækja að tryggja samræmi milli tilskipananna og reglna laga nr. 90/2003.