Dómstólaleit

Opinbert mál var höfðað á hendur JÁ, T og JG með ákæru í 19 liðum. Á fyrri stigum hafði einum lið ákærunnar verið vísað frá héraðsdómi, svo og hluta eins annars. Í 9 af þeim liðum, sem eftir stóðu, var JÁ einn borinn sökum um að hafa brotið gegn 1. og 2. mgr. 104. gr., sbr. 153. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög með því að hafa látið almenningshlutafélagið B, sem hann var forstjóri fyrir, ýmist veita hluthöfum í félaginu lán eða veita lán til kaupa á hlutum í félaginu. Í 7 liðum voru JÁ og T sakaðir um stórfelld bókhaldsbrot samkvæmt 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 fyrir að hafa látið rangfæra bókhald B, en í einum af þeim liðum var JG borinn sökum með þeim. Að auki var JÁ sakaður í 6 liðanna um að hafa brotið gegn 1., sbr. 3. mgr. 158. gr. almennra hegningarlaga og 153. gr. og 1. mgr. 154. gr. laga nr. 2/1995 með því að hafa í blekkingarskyni látið senda frá B til Verðbréfaþings Íslands rangar opinberar tilkynningar um hag félagsins, þar sem gætt hafi áhrifa af ætluðum rangfærslum bókhalds þess. Loks voru JÁ og T báðir í einum lið ákærunnar og T einn í öðrum lið bornir sökum um að hafa dregið fé af B. Í héraði var JÁ sýknaður af sakargiftum í fyrstnefndu 9 liðum ákærunnar. Einnig voru JÁ og T sýknaðir af sökum í 3 liðum hennar, sem vörðuðu ætluð bókhaldsbrot, en þeir báðir ásamt JG sakfelldir samkvæmt einum lið og JÁ að auki í því tilviki fyrir að hafa látið senda ranga opinbera tilkynningu um hag B. Þá var T einn sakfelldur fyrir bókhaldsbrot samkvæmt 3 ákæruliðum. JÁ og T voru sýknaðir af sökum um fjárdrátt samkvæmt þeim lið í ákærunni, sem beindist að þeim saman, en T var sakfelldur að hluta fyrir slíkt brot samkvæmt þeim lið, sem sneri að honum einum. Ákærðu lýstu allir yfir áfrýjun varðandi þá liði ákærunnar, sem þeir voru sakfelldir fyrir, en af hálfu ákæruvaldsins var áfrýjað til sakfellingar ákærðu samkvæmt öllum liðum hennar, þó ekki T í því tilviki, þar sem hann hafði verið sakaður ásamt JÁ um fjárdrátt. Fyrir Hæstarétti var ekki tekin til greina krafa JÁ og T um að málinu yrði vísað frá réttinum varðandi nokkra af þeim ákæruliðum, sem þeir höfðu verið sýknaðir af í héraði, enda var ekki fallist á með þeim að ríkissaksóknara hefði borið að tryggja sönnur fyrir því að áfrýjunarstefna hafi í raun verið gefin út á þeim degi, sem hún bar með sér og var lokadagur áfrýjunarfrests gagnvart ákæruvaldinu. Ekki var heldur tekin til greina krafa JÁ og T um að málinu yrði vísað frá héraðsdómi, en hana höfðu þeir einkum reist á því að ríkissaksóknara hafi verið óheimilt að höfða þetta mál sökum þess að fyrra máli á hendur þeim um samsvarandi sakarefni hafði verið vísað frá dómi, svo og að miklar tafir hafi orðið á málinu og rannsókn þess hjá lögreglu hafi í tilteknum atriðum verið áfátt. Varðandi þá 9 liði ákæru, sem beindust að JÁ vegna ætlaðra brota gegn 104., sbr. 153. gr. laga nr. 2/1995, var ekki fallist á þá málsvörn hans að í ákvæðum þessum væri ekki að finna nægilega skýra refsiheimild. Í 6 af þeim tilvikum var talið að B hefði ekki veitt lán í skilningi 104. gr. og var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu JÁ að því leyti. Í 3 tilvikum var á hinn bóginn litið svo á að félagið hefði veitt lán í skilningi ákvæðisins. Í héraðsdómi hafði JÁ verið sýknaður af sökum samkvæmt þeim liðum ákærunnar án þess að afstaða væri tekin til þess hvort sannað væri að hann hafi af ásetningi látið B veita þessi lán, en lánin voru veitt á árunum 1999 og 2001. Með því að litið var svo á að brot þessi, ef sönnuð yrðu, myndu ekki varða þyngri refsingu en sektum þótti sýnt að hugsanleg sök hafi hér verið fyrnd, sbr. 1. tölulið 1. mgr. 81. gr. almennra hegningarlaga. Yrði andstætt rétti JÁ samkvæmt 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar til réttlátrar meðferðar máls innan hæfilegs tíma að ómerkja héraðsdóm til þess eins að láta meta hvort sök hans væri sönnuð samkvæmt þessum ákæruliðum en sýkna hann að því búnu vegna fyrningar. Niðurstaða héraðsdóms um sýknu JÁ var því einnig staðfest um þessa ákæruliði. Varðandi önnur brot, sem ákærðu voru gefin að sök og þeir höfðu verið sýknaðir af í héraði, var ekki fallist á með ákæruvaldinu að fært væri samkvæmt 4. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála að endurskoða sönnunarmat héraðsdóms á grundvelli skjallegra gagna einna og án tillits til munnlegra skýrslna fyrir héraðsdómi. Í þeim tilvikum þóttu ekki efni til að ómerkja héraðsdóm á grundvelli 5. mgr. sömu lagagreinar, en niðurstöður hans um sakfellingar JÁ, T og JG voru staðfestar, að frátalinni sakfellingu þess fyrstnefnda fyrir að hafa látið senda ranga opinbera tilkynningu um hag B, enda lá slík tilkynning ekki fyrir í málinu. JÁ og JG voru dæmdir til að sæta fangelsi í 3 mánuði og T í 12 mánuði, en refsing þeirra allra var bundin skilorði.

Með ákæru 31. mars 2006 voru JÁJ, TJ og JGS ákærðir í 19 liðum fyrir ýmis brot í tengslum við rekstur B hf. Með úrskurði héraðsdóms 30. júní 2006, sem staðfestur var með dómi Hæstaréttar 21. júlí sama ár var fyrsta ákæruliðnum vísað frá dómi. Með dómi héraðsdóms 3. maí 2007 var tíu liðum ákærunnar gegn JÁJ og TJ einnig vísað frá dómi en efnislega leyst úr öðrum liðum hennar. Þá var þeim hluta ákærunnar, er beindist gegn JGS, ennfremur vísað frá dómi. Ríkissaksóknari kærði frávísun ákæruliðanna til Hæstaréttar og krafðist þess að lagt yrði fyrir héraðsdóm að taka þá til efnismeðferðar. Á það var fallist að sá annmarki, sem héraðdómur taldi vera á skýrleika refsiheimildar 104. gr. laga nr. 2/1995 um hlutafélög, gæti ekki einn út af fyrir sig leitt til þess að máli yrði vísað frá dómi. Var frávísun ákæruliða tvö til níu, þar sem JÁJ var borinn sökum um brot gegn umræddu ákvæði, því felld úr gildi. Hins vegar var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að ákærulið tíu, þar sem JÁJ var aðallega borinn sökum um meiriháttar bókhaldsbrot en til vara um brot gegn áðurnefndu ákvæði laga nr. 2/1995, væri ekki lýst í ákæru í samræmi við c. lið 1. mgr. 116. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála að því leyti sem háttsemin var í ákærunni talin fela í sér bókhaldsbrot. Verknaðarlýsing ákæruliðarins olli hins vegar ekki vafa að því leyti sem háttsemin var talin varða við umrætt ákvæði laga nr. 2/1995 og var frávísun ákæruliðarins því felld úr gildi hvað varðar sakargiftir, sem hafðar voru uppi til vara. Frávísun ákærunnar gegn JGS var á því reist að á fyrri stigum málsins hefði hann haft stöðu vitnis en ekki sakbornings við skýrslutökur hjá lögreglu. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að ein skýrsla hefði verið tekin af JGS sem sakborningi eftir að settur ríkissaksóknari tók við málinu og hefði sú lögreglurannsókn lagt nægilegan grundvöll að útgáfu á ákæru gegn honum. Væru því ekki efni til að vísa sakargiftum á hendur honum frá dómi vegna þess hvernig rannsókn á þessu atriði hefði verið hagað á fyrri stigum, enda kæmi hún að því leyti ekki til álita við úrlausn málsins. Þá var ekki fallist á með JGS að svör saksóknara til verjenda annarra sakborninga í málinu, þar sem skýringar voru gefnar á því hvers vegna hann hefði ekki verið ákærður í fyrra máli, ættu að leiða til þess að óheimilt hefði verið að gefa síðar út ákæru gegn honum. Var frávísun ákærunnar á hendur JGS því felld úr gildi. Að lokum var talið að tilgreining í 19. lið ákærunnar á þeirri háttsemi, sem TJ var þar gefin að sök, væri nægilega ljós og samrýmdist c. lið 1. mgr. 116. gr. laga nr. 19/1991. Var ákvæði héraðsdóms um frávísun ákæruliðarins því fellt úr gildi. Lagt var fyrir héraðsdóm að taka ofangreinda ákæruliði alla til efnismeðferðar í samræmi við það sem að framan greinir.