Dómstólaleit

A höfðaði mál á hendur B og krafðist viðurkenningar á því að B væri skylt að endurgreiða honum að fullu þann kostnað sem hann hafði borið af fæði starfsmanna B við veitingu B á stoðþjónustu til A á grundvelli 8. gr. laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir. B taldi sig á hinn bóginn lengst af hafa innt af hendi greiðslur til A vegna umrædds kostnaðar á grundvelli viðmiða í reglugerð nr. 1054/2010 um þjónustu við fatlað fólk á heimili sínu, en síðar samkvæmt samþykktum velferðar- og mannréttindaráðs sveitarfélagsins. Með því hefði B fullnægt þeirri skyldu sem ágreiningur aðila tæki til. Í úrskurði Landsréttar var rakið að samkvæmt 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála gæti aðili, sem hefði lögvarða hagsmuni af því að skorið væri úr um tilvist eða efni réttinda eða réttarsambands, leitað viðurkenningardóms um kröfu sína. Samkvæmt d-lið 1. mgr. 80. gr. laganna yrði kröfugerð í slíkri málsókn að taka til viðurkenningar á tilteknum réttindum og þar með að dómsniðurstaða um hana fæli í sér að með henni væri ráðið til lykta ágreiningi um þau. Þótt krafa A yrði tekin til greina fæli sú niðurstaða ekki í sér að ráðið yrði til lykta ágreiningi um þau réttindi sem hann teldi sig njóta enda myndu aðilar eftir sem áður deila um inntak og afmörkun greiðsluskyldu B. Fullnægði málatilbúnaður A því ekki áskilnaði d-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um ákveðna kröfugerð og var staðfest niðurstaða héraðsdóms um frávísun málsins.

A, B og C kröfðu R um bætur vegna miska og fjártjóns sem þau töldu sig hafa orðið fyrir á nánar tilgreindu tímabili, eftir að A varð 18 ára, þar sem R hefði ekki veitt henni sértækt búsetuúrræði samkvæmt 10. gr. þágildandi laga um málefni fatlaðra nr. 59/1992. Byggðu þau á því að sú háttsemi starfsmanna R að úthluta A ekki búsetuúrræði samkvæmt lagaákvæðinu á þessum tíma fæli í sér saknæma og ólögmæta háttsemi sem R bæri ábyrgð á. Í dómi Landsréttar kom fram að löggjafinn hefði meðal annars með framangreindum lögum nr. 59/1992 og lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga nr. 40/1991 sett reglur um þjónustu við fatlað fólk í samræmi við þær skyldur sem mælt væri fyrir um í 76. gr. stjórnarskrárinnar. Samkvæmt 4. gr. laga nr. 59/1992 var sveitarfélögum falið að útfæra og veita framangreinda þjónustu við fatlað fólk. Landsréttur taldi að það mat sem sveitarstjórnum væri falið í framangreindum lögum, meðal annars í 1. mgr. 10. gr. laganna, tæki mið af sjálfsstjórnarrétti þeirra, sbr. 1. mgr. 78. gr. og því að þau færu sjálf með forræði eigin tekjustofna, sbr. 2. mgr. 78. gr. stjórnarskrárinnar. Hefðu þau á þeim grundvelli svigrúm til að ákveða forgangsröðun lögbundinna verkefna innan ákveðinna ramma sem og svigrúm til að meta hvert tilvik fyrir sig. Að því leyti gætu sveitarstjórnir þó ekki látið hjá líða að vinna að því með skipulegum og málefnalegum hætti að útfæra og veita þjónustuna. Samkvæmt gögnum málsins hefði fjölgað umtalsvert á biðlistum eftir sértækum húsnæðisúrræðum eftir að sveitarfélög tóku við þjónustu við fatlað fólk frá ríkinu á árinu 2011. Var jafnframt ljóst að unnið hefði verið að því af hálfu R að mæta þeirri þjónustuþörf, meðal annars með sérstakri uppbyggingaáætlun nýrra húsnæðisúrræða frá árinu 2014. R var því talin hafa fullnægt skyldum sínum samkvæmt 76. gr. stjórnarskrárinnar. Þá vísaði Landsréttur til þess að ekki yrði talið að R hefði brotið gegn 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 með því að taka röska sex mánuði í afgreiðslu á umsókn A eða að dráttur R á úthlutun sértæks húsnæðisúrræðis hefði grundvallast á ólögmætum sjónarmiðum eða brotið gegn ákvæðum laga nr. 59/1992 eða laga nr. 40/1991. Að lokum var ekki talið að á R hvíldu jákvæðar skyldur til að veita A aðgang að sértæku búsetuúrræði á grundvelli 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu enda fælu þau ákvæði ekki í sér rétt til húsnæðis. Að öllu framangreindu virtu taldi Landsréttur að A, B og C hefðu ekki sýnt fram á að R hefði brotið gegn þeim skyldum sem á henni hvíldu samkvæmt lögum og var niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu R staðfest.

Kærður varð úrskurður héraðsdóms þar sem máli A gegn S og SV var vísað frá dómi á þeim grundvelli að málatilbúnaður A samræmdist ekki d- og e-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í málinu krafðist A þess að viðurkennt yrði að vegna fötlunar sinnar hefði hún átt rétt á sólarhringsþjónustu frá S og SV frá 8. nóvember 2012, þegar niðurstöður úr mati á stuðningsþörf hennar lágu fyrir. Jafnframt krafðist hún peningagreiðslu sem samsvaraði kostnaði af sólarhringsþjónustu frá sama tíma og til 30. apríl 2013, þegar nýr samningur um þjónustu við A tók gildi. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að A hefði ekki sýnt fram á að hún hefði lögvarða hagsmuni af því að fá úrlausn viðurkenningarkröfu sinnar enda væri réttur hennar til þjónustu úr hendi S og SV óumdeildur. Að því er laut að fjárkröfu A hefði engin grein verið gerð fyrir vinnuframlagi eða útgjöldum vegna þjónustu við A eða hvort skilyrðum þjónustutilboðs og samningsdraga hefði verið fullnægt af hálfu A á umræddu tímabili. Væri kröfugerð A því svo vanreifuð að efnisdómur yrði ekki lagður á fjárkröfur hennar. Enn fremur gætu dómstólar ekki ákvarðað fjárhæð bóta sem A ætti rétt á úr hendi S og SV enda gengi slíkt í berhögg við 2. gr. stjórnarskrár. Með hliðsjón af framangreindu var úrskurðurinn staðfestur.