Dómstólaleit

Í krafðist þess að felldir yrðu úr gildi þrír úrskurðir kærunefndar útboðsmála þar sem felld var úr gildi ákvörðun Í um að taka tilboði M ehf. í samkeppnisviðræðum, er tóku til tækjabúnaðar og rekstrarvara fyrir tiltekna rannsóknarstofu Landspítalans, og lagt fyrir Í að auglýsa innkaupin að nýju. Deildu aðilar um það hvort kærufrestur hefði verið liðinn er F ehf., L ehf. og B AB beindu kærum sínum til kærunefndar útboðsmála og hvort rökstuðningur kærunefndarinnar fyrir niðurstöðu sinni hefði verið fullnægjandi. Hæstiréttur taldi að F ehf., L ehf. og B AB hefði ekki mátt vera ljóst hvernig valforsendum yrði beitt og þar með hvernig endanlega yrði staðið að vali tilboða fyrr en Í tilkynnti um val sitt og rökstuddi ákvörðun sína 28. júní 2012. Hefði kærufrestur þágildandi 94. gr. laga nr. 84/2007 um opinber innkaup því ekki verið liðinn þegar kærurnar bárust kærunefndinni. Að því er varðaði rökstuðning kærunefndarinnar vísaði Hæstiréttur til þess að reglum um efni rökstuðnings miðuðu að því að tryggja að aðili máls fengi vitneskju um þau atvik og aðstæður sem ákvörðun byggðist á. Yrði að horfa til þess að Í væri gjörkunnugur öllu því er lyti að opinberum innkaupum og útboðum á því sviði og að aðilar málsins hefðu fyrir kærunefndinni gert ítarlega grein fyrir málsatvikum, málsástæðum og lagarökum sínum, sem ljóst væri að kærunefndin hefði byggt niðurstöðu sína á. Hefðu aðilar málsins á grundvelli rökstuðnings kærunefndarinnar mátt skilja hvers vegna hún hefði komist að niðurstöðu sinni. Þótt rökstuðningurinn hefði mátt vera fyllri í ljósi þess að um úrskurð æðra stjórnvalds hefði verið að ræða fullnægði hann kröfum stjórnsýslulaga, enda yrðu ekki gerðar sömu kröfur til stjórnsýslunefnda og gerðar væru til dómstóla um að rökstuðningur niðurstöðu væri tæmandi og stæði sjálfstætt án tillits til vitneskju aðila um málsatvik og stöðu þeirra að öðru leyti. Loks vísaði Hæstiréttur til þess að miklu skipti að ferli við val á tilboði væri gagnsætt og að það tryggði að jafnræðis væri gætt. Þannig yrðu hendur þess sem tilboð veldi að vera bundnar fyrir fram í eins ríkum mæli og kostur væri og gilti það jafnframt um samkeppnisviðræður þótt svigrúm kaupanda væri þar meira en í útboðum endranær. Hefðu valforsendur samkeppnisviðræðnanna verið almennt orðaðar í mörgum greinum og yrði ekki séð að rökbundin nauðsyn hefði staðið til þess. Hefðu þær því ekki fullnægt kröfum 72. og 45. gr. laga nr. 84/2007. Voru F ehf., L ehf. og B AB því sýknaðir af kröfu Í.

J ehf. krafði Í um greiðslu reiknings vegna vinnu sem varið hefði verið í vinnu við tillögu að útfærslu á markaðsátaki í ferðaþjónustu. Beiðni um tillöguna kom frá starfshópi sem settur var á stofn af iðnaðarráðherra í kjölfar eldgoss í Eyjafjallajökli, en fjórum öðrum auglýsingastofum gafst einnig kostur á að skila inn tillögum. Í beiðni starfshópsins kom fram að fyrir tillöguna fengjust greiddar 75.000 krónur. Eftir fund starfshópsins með Ríkiskaupum, þar sem kom fram að kaup á þjónustu sem þessari væru almennt útboðsskyld, tilkynnti starfshópurinn J ehf. að ekki væri unnt að standa að ráðstöfun fjár vegna markaðsátaksins með þeim hætti sem fyrirhugað hefði verið. Myndu tiltekin ferðaþjónustufyrirtæki sjá um það sem sneri að framleiðslu kynningar- og auglýsingaefnis og hefðu þau valið tvær auglýsingastofur til verksins. Hæstiréttur taldi að líta yrði svo á að starfshópurinn teldist hafa farið með hlutverk opinbers aðila í skilningi 3. gr. laga nr. 84/2007 um opinber innkaup. Hefði hópnum því borið að standa að innkaupaferlinu með almennu eða lokuðu útboði nema heimild væri til annars eftir ákvæðum laganna. Undan þessu hefði ekki verið fært að víkjast með því að klæða innkaupin á síðari stigum í þann búning að einkafyrirtæki, sem hefðu verið þátttakendur í starfshópnum, bæru kostnað af þeim með hluta framlaga sinna. Hefði starfshópurinn beitt aðferð til að koma fram innkaupum, sem átti sér enga stoð í ákvæðum laga nr. 84/2007. Hefði sú háttsemi falið í sér brot á lögunum og bæri Í skaðabótaábyrgð vegna tjóns J ehf. af þeim sökum, sbr. 1. mgr. 101. gr. þeirra. Var það mat Hæstaréttar að J ehf. væri óbundinn af skilmála um greiðslu á 75.000 krónum fyrir tillöguna þar sem ekki hefði verið fullnægt þeirri forsendu að innkaupaferlið stæðist ákvæði laga nr. 84/2007 og veitti þannig tryggingu fyrir því að réttilega yrði staðið að vali á viðsemjanda. Þá var ekki talið að Í hefði mótmælt fjárhæð reiknings J ehf. í tæka tíð undir rekstri málsins og var Í því gert að greiða J ehf. hina umkröfðu fjárhæð.