Dómstólaleit

Á krafði V hf. um skaðabætur úr sjúkra- og slysatryggingarlið forsjármannstryggingar sem vinnuveitandi Á hafði keypt og hann var rétthafi að, vegna líkamstjóns sem Á varð fyrir í árekstri í mars 2003. Talið var að Á hefði eigi síðar en í júlí 2007 mátt vera ljóst að hann hefði hlotið varanlegt heilsutjón við slysið, þegar hann fékk vottorð læknis þar um. Á því tímamarki var Á talinn hafa haft tilefni til að hefjast handa við fullnustu kröfu sinnar, en lagt var til grundvallar að það hefði verið unnt að gera fyrir árslok 2007. Tók fjögurra ára fyrningarfrestur samkvæmt 29. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga, sem talin voru eiga við um atvik málsins, því að líða 1. janúar 2008 og var hann liðinn er Á höfðaði mál sitt á hendur V hf. í nóvember 2012. Var V hf. því sýknaður af kröfu Á.

Húseign í eigu G brann í desember 2002 en hún var tryggð lögboðinni brunatryggingu hjá V. G rak virðisaukaskattsskylda starfsemi og taldi V að við útreikning bótafjárhæðar ætti að taka mið af heimildum G til að færa virðisaukaskatt af kostnaði vegna endurbyggingar hússins til innskatts. Greiddi V bætur í samræmi við þennan skilning, en G krafðist fullra bóta í samræmi við vátryggingarfjárhæð. Vátryggingarsamningur aðila var talinn kveða á um greiðslu tiltekinna bóta til handa G samkvæmt brunabótamati og í vátryggingarskilmálum væri ekki kveðið á um að uppgjöri tjóns skyldi hagað með mismunandi hætti eftir því hvort hinn vátryggði ræki virðisaukaskattskylda starfsemi og iðgjöld einstakra vátryggingartaka tækju ekki mið af slíkum mismunandi uppgjörsreglum. Voru því ekki talin efni til að víkja frá samningi aðila á grundvelli sjónarmiða um óréttmæta auðgun samkvæmt 1. mgr. 39. gr. laga nr. 20/1954, en reglur laga um skattskil til ríkisins þóttu ekki sjálfstætt veita slíka heimild. Krafa G var því tekin til greina.

Í málinu viðurkenndi T hf. bótaskyldu vegna slyss sem B varð fyrir í maí 1999 en deilt var um fjárhæðir. Höfðu aðilar fellt sig að nokkru við niðurstöðu héraðsdóms en deildu um fjárhæð bóta fyrir tímabundið atvinnutjón og varanlega örorku. Í héraðsdómi, sem staðfestur var með vísan til forsendna hans að því leyti sem hann var til endurskoðunar í Hæstarétti, var talið að til frádráttar bótum fyrir tímabundið atvinnutjón ættu að koma greiðslur sem B hafði fengið frá Tryggingastofnun ríkisins og var því kröfum hans um frekari bætur hafnað. Einnig var því hafnað að ákvarða ætti bætur til B, sem var kominn skammt á veg í námi þegar slysið átti sér stað, í samræmi við sérreglu 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga og ætti 3. mgr. sömu lagagreinar við um aðstöðu B. Einnig var þeirri varakröfu B hafnað að leggja ætti 6% álag á lágmarkslaunaviðmiðun samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga vegna mótframlags vinnuveitanda í lífeyrissjóð. Þá var talið að bætur frá almannatryggingum, sem B hefði átt rétt til, kæmu til frádráttar bótagreiðslum og að þær skyldu reiknast til eingreiðsluverðmætis á viðmiðunartímapunkti, eins og T hf. hefði gert. Taldist þessi háttur á útreikningi bóta hvorki í andstöðu við 72. né 65. gr. stjórnarskrárinnar. Voru kröfur B fyrir Hæstarétti því ekki teknar til greina að neinu leyti.

Á árinu 1999 keypti Ú ehf. húftryggingu hjá T hf. vegna fiskiskipsins B. Um vátryggingarsamninginn skyldu gilda tryggingaskilmálar T hf., sem meðal annars kváðu á um að ef eigendaskipti yrðu að skipinu, eða það yrði sett undir aðra útgerðarstjórn, félli vátryggingin niður. Í upphafi árs 2000 seldu D og M allt hlutafé í Ú ehf. til S ehf. og létu jafnframt af trúnaðarstörfum fyrir félagið. Kom fram í samningnum að eina eign félagsins væri fiskiskipið B ásamt búnaði, aflahlutdeild og aflamarki. Skömmu síðar fórst skipið og var deilt um það í málinu hvort vátrygging væri niður fallin vegna breytinga á eignaraðild Ú ehf. Fyrir lá að D hafði stýrt útgerð skipsins fram að gerð kaupsamningsins. Talið var að þar sem samningurinn kvað á um að D léti af öllum trúnaðarstörfum fyrir Ú ehf. hefði falist í honum breyting á útgerðarstjórn skipsins. Þar sem ekki hafði verið aflað samþykkis T hf. fyrir þeirri breytingu taldist vátryggingin fallin niður og var T hf. því sýknað af kröfum Ú ehf. í málinu.

Ágreiningur málsaðila átti rætur að rekja til þess að fiskibátur Ú sökk við Snæfellsnes. Einn skipverji var um borð og var honum bjargað yfir í annan fiskibát. Skýrði skipverjinn svo frá að bráður leki hafi komið að bátnum. Í kjölfarið krafði Ú C um greiðslu vátryggingarbóta með stoð í samningi þeirra um húftryggingu bátsins en C neitaði greiðsluskyldu. C reisti sýknukröfu sína á því, að samkvæmt vátryggingarsamningi aðila nái vátryggingarverndin ekki til hvers kyns áhættu, sem leitt geti til tjóns á báti Ú. Í 9. gr. vátryggingarskilmála, sem voru hluti samnings málsaðila, voru taldar upp margs kyns tjónsorsakir sem vátryggingarvernd C skyldi ná til, þar á meðal var talin upp í d-lið sú orsök „að bátnum hvolfir eða sekkur“. Í 10. gr. skilmálanna var hins vegar tekið fram að vátryggingin nái ekki til þess ef bátur sekkur af ókunnum ástæðum. Talið var að ákvæði 10. gr. væri orðað með óvenjulegum og sérstökum hætti, en væri þó nægjanlega skýrt til að það geti gilt í lögskiptum aðilanna. Meðal þeirra ákvæða 9. gr. sem vátryggingin taki til sé ekki nefnd sú ástæða að leki komi að báti, sem leiði til þess að hann skemmist eða farist. Tekið sé fram í 10. gr. skilmálanna að það teljist ókunn ástæða ef tjón verður ekki rakið til ástæðna, sem taldar eru upp í vátryggingunni og að skilmálarnir nái ekki til þess ef bátur sekkur af ókunnum ástæðum. Samkvæmt því geti Ú ekki krafist vátryggingarfjárins með vísan til d-liðar 9. gr. Var C sýknaður af kröfu Ú.