Dómstólaleit

Með dómi héraðsdóms var A sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Var refsing hans ákveðin 4 mánaða fangelsi auk þess sem hann var sviptur ökurétti ævilangt. Í málinu krafðist A aðallega ómerkingar héraðsdóms, en til vara að refsing yrði milduð. Reisti hann ómerkingarkröfuna á því að sú tilhögun á skipan dómsvalds í héraði, sbr. 2. mgr. 17. gr. laga nr. 15/1998 um dómstóla, að heimila aðstoðarmönnum dómara meðferð og úrlausn sakamála sem dæmd væru á grundvelli 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála samrýmdist hvorki fyrirmælum 2. gr., V. kafla og 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrár né 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að af ákvæðum 16. og 17. gr. laga nr. 15/1998 væri ljóst að ráðning og störf aðstoðarmanns dómara, þar með talin þau takmörkuðu dómstörf sem honum mætti fela, væru með öllu á ábyrgð og forræði dómstjóra héraðsdómstóls. Gætu handhafar framkvæmdarvalds hvorki skipt sér af störfum aðstoðarmanns né ráðið neinu um það ráðningarsamband sem þar lægi til grundvallar. Var ómerkingarkröfu A því hafnað. Við ákvörðun refsingar var talið að A hefði með broti sínu rofið skilorð reynslulausnar sem honum hafði verið veitt til tveggja ára á eftirstöðvum fangelsisrefsingar 675 dögum. Var reynslulausnin því tekin upp og refsing A ákveðin fangelsi í 26 mánuði auk þess sem hann var sviptur ökurétti ævilangt.

Með dómi héraðsdóms var P sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið sviptur ökurétti og undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Við ákvörðun refsingar P var litið til þess að með brotinu rauf hann skilorð samkvæmt eldri dómi og var sá dómur því tekin upp og honum gerð refsing í einu lagi fyrir brotin. Var refsing P ákveðin fangelsi í fjóra mánuði en fullnustu þriggja mánaða refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í þrjú ár. Auk þess var hann sviptur ökurétti ævilangt. Í málinu krafðist P aðallega ómerkingar héraðsdóms, en til vara að refsing hans yrði milduð. Reisti hann ómerkingarkröfuna á því að sú tilhögun á skipan dómsvalds í héraði, sbr. 2. mgr. 17. gr. laga nr. 15/1998 um dómstóla, að heimila aðstoðarmönnum dómara meðferð og úrlausn sakamála sem dæmd væru á grundvelli 164. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála samrýmdist hvorki fyrirmælum 2. gr., V. kafla og 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrár né 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að af ákvæðum 16. og 17. gr. laga nr. 15/1998 væri ljóst að ráðning og störf aðstoðarmanns dómara, þar með talin þau takmörkuðu dómstörf sem honum mætti fela, væru með öllu á ábyrgð og forræði dómstjóra héraðsdómstóls. Gætu handhafar framkvæmdarvalds hvorki skipt sér af störfum aðstoðarmanns né ráðið neinu um það ráðningarsamband sem þar lægi til grundvallar. Var ómerkingarkröfu P því hafnað og niðurstaða hins áfrýjaða dóms um refsingu hans staðfest.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu I um að mál, sem félagið hugðist höfða á hendur K og varðaði úrskurð úrskurðarnefndar um upplýsingamál, sætti flýtimeðferð. Fyrir Hæstarétti krafðist I þess aðallega að hinn kærði úrskurður yrði ómerktur þar sem héraðsdómari hafi verið vanhæfur til úrlausnar málsins vegna vanhæfis dómstjóra dómstólsins. Hæstiréttur hafnaði þeirri kröfu I. Tekið var fram í því sambandi að dómstjóri hefði ekki boðvald yfir dómurum þegar kæmi að úrlausn mála sem þeim væru falin. Dómarar væru sjálfstæðir í störfum sínum, færu einungis eftir lögum og lytu þar aldrei boðvaldi annarra. Var því ekki talið að vanhæfi dómstjóra leiddi sjálfkrafa af sér vanhæfi annarra dómara við dómstólinn. Hæstiréttur hafnaði einnig varakröfu I um að leggja fyrir héraðsdóm að gefa út réttarstefnu til flýtimeðferðar í málinu. Hæstiréttur taldi að fyrsta skilyrði 1. mgr. 123. gr. laga nr. 91/1991 væri fullnægt þar sem í fyrirhuguðu dómsmáli yrði krafist ógildingar á úrskurði úrskurðarnefndar um upplýsingamál. Var málið því talið varða ákvörðun stjórnvalds í skilningi ákvæðisins. Hæstiréttur taldi aftur á móti að málið fullnægði ekki öðru skilyrði ákvæðisins um að brýn þörf væri á skjótri úrlausn málsins. Tekið var fram í því sambandi að ef til aðfarar kæmi á grundvelli úrskurðar úrskurðarnefndar um upplýsingamál gæti I samkvæmt 60. gr. stjórnarskrárinnar komið að öllum sömu málsástæðum um form- og efnisannmarka úrskurðarins eins og hann gæti í almennu einkamáli. Var því ekki talið að réttarspjöll myndu hljótast af því fyrir I að bíða úrlausnar dómstóla um þau ágreiningsefni sem uppi væru í málinu hvort heldur væri í almennu einkamáli eða aðfararmáli ef til þess kæmi. Þegar af þeirri ástæðu var niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu X o.fl. um að héraðsdómari viki sæti í máli sem borið var undir héraðsdóm í tilefni haldlagningar gagna í eigu X o.fl.