Dómstólaleit

R gekkst undir skjaldkirtilsaðgerð árið 1980, þar sem kirtillinn var numinn brott. Í sömu aðgerð voru jafnframt kalkkirtlar hennar fjarlægðir. Í kjölfar aðgerðarinnar varð röskun á kalkbúskap líkama R, sem nauðsynlegt var að bregðast við með töku lyfja. Taldi R að T hefði borið skylda til að greiða þessi lyf að fullu allt frá árinu 1982, en verulegur misbrestur hefði orðið á slíkri greiðsluþátttöku. Krafði R því T um skaðabætur vegna þeirra útgjalda sem hún hafði orðið fyrir vegna lyfjakaupa og miskabætur vegna ólögmætrar meingerðar starfsmanna T gegn æru hennar og persónu, sbr. 26. gr skaðabótalaga nr. 50/1993. Samkvæmt niðurstöðu héraðsdóms gilti 10 ára fyrningarfrestur um kröfu R, en fyrning var rofin með birtingu stefnu 21. apríl 2006 og sá hluti kröfunnar sem stafaði frá fyrri tíma en 21. apríl 1996, var því fyrndur. Fyrir Hæstarétti lýsti R því yfir að hún féllist á niðurstöðu héraðsdóms að þessu leyti. R fékk fyrst útgefið lyfjaskírteini árið 1991 og það nokkrum sinnum á næstu árum fram til 1996. Varð þá hlé á umsóknum R og sótti hún ekki aftur um fyrr en árið 2003. Um þetta hlé á umsóknum R staðfesti Hæstiréttur þá niðurstöðu héraðsdóms að greiðsluþátttaka T í lyfjakostnaði R yrði ekki ákvörðuð vegna þess tíma, sem engin umsókn barst frá R, sbr. 47. gr. þágildandi laga nr. 117/1993 um almannatryggingar. Umsókn R síðari hluta árs 1996 um tiltekið lyf hlaut ekki afgreiðslu hjá T, en umsókn um annað lyf var nú afgreidd þannig að T skyldi taka þátt í kostnaðinum en ekki greiða lyfið að fullu, eins og tvívegis áður hafði verið ákveðið. Hvorki hafði orðið breyting á reglum frá því sem áður giltu né var í ljós leitt að aðstæður R hefðu breyst. Varð T að bera hallann af því að þetta ósamræmi væri réttmætt. R gat ekki lagt fram kvittanir vegna lyfjakaupa sinna á tímabilinu en þar sem T hafði áður viðurkennt réttmæti kröfu hennar og með hliðsjón af fordæmi réttarins þótti mega dæma R bætur fyrir fjártjón að álitum. Staðfest var niðurstaða héraðsdóms um að hafna kröfu R um miskabætur, en R þótti á engan hátt hafa sýnt fram á að starfsmenn T hefðu, með framkomu sinni og málsmeðferð gerst sekir um ólögmæta meingerð gegn æru R og persónu, þannig að varðað gæti við 26. gr. skaðabótalaga.

S lenti í umferðarslysi í júní 2003 og slasaðist. Í málinu var ekki deilt um bótaskyldu SA og H, en ágreiningur aðila laut að útreikningi bóta og hvort greiðslur frá almannatryggingum og lífeyrissjóðum ættu að koma þar til frádráttar. S neitaði að upplýsa um rétt sinn til bóta frá almannatryggingum eða lífeyrissjóðum og hafði ekki heimilað stefndu að afla þeirra upplýsinga fyrir sína hönd. Á þeim tíma er S lenti í slysinu hafði skaðabótalögum nr. 50/1993 verið breytt með lögum nr. 37/1999, þar sem m.a. var gert ráð fyrir að til frádráttar bótum kæmu greiðslur af félagslegum toga, sem kæmu í hlut tjónþola vegna örorkunnar. S byggði bætur sínar á skaðabótalögum og gerði í málinu kröfu á hendur stefndu til greiðslu tiltekinnar fjárhæðar. Bar henni því að upplýsa um öll þau atriði sem gátu haft áhrif á útreikning bótanna. Með því að leggja ekki fram umbeðin gögn var krafa S það óljós og málatilbúnaður hennar svo óskýr að samræmdist ekki meginreglu laga um meðferð einkamála um skýran og glöggan málatilbúnað. Var málinu vísað frá dómi ex officio.

Öryrkjabandalag Íslands höfðaði mál til viðurkenningar á því annars vegar að Tryggingastofnun hefði verið óheimilt frá 1. janúar 1994 til 31. desember 1998 að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap vegna tekna maka, sem ekki var lífeyrisþegi, með því að telja helming samanlagðra tekna beggja hjóna til tekna örorkulífeyrisþegans, og hins vegar að slík skerðing hefði verið óheimil eftir að hún var lögfest 1. janúar 1999. Talið var að ekki hefði verið nægjanleg heimild í lögum nr. 117/1993 fyrir ráðherra til að setja reglugerð, sem skerti tilkall bótaþega til fullrar tekjutryggingar vegna tekna maka. Þótt ljóst væri að ekki hefði verið ætlun löggjafans að breyta framkvæmd eldri laga varðandi tekjutryggingu, var talið að lög yrðu að geyma skýr og ótvíræð ákvæði um að skerða mætti greiðslur úr sjóðum almannatrygginga samkvæmt reglugerð svo að það væri heimilt. Var því niðurstaðan sú að eftir gildistöku laga nr. 117/1993 hefði skort lagastoð til að mæla fyrir um það í reglugerð að skerða mætti tekjutryggingu vegna tekna maka öryrkja. Þá var talið að skýra bæri 76. gr. stjórnarskrárinnar til samræmis við alþjóðasamninga, sem ríkið hefur staðfest, þannig að skylt væri að tryggja að lögum rétt sérhvers einstaklings til að minnsta kosti einhverrar lágmarks framfærslu eftir fyrirfram gefnu skipulagi, sem ákveðið væri á málefnalegan hátt. Yrði slíkt skipulag að uppfylla skilyrði 65. gr. stjórnarskrárinnar um að hver einstaklingur nyti samkvæmt því jafnréttis á við aðra sem réttar njóta, svo og almennra mannréttinda. Talið var að réttur sá sem almannatryggingalöggjöfin tryggði öryrkjum væri almennur og tæki tillit til jafnræðissjónarmiða milli þeirra sem eins væru settir í þröngum skilningi. Hins vegar væri mælt fyrir um mismunandi skerðingu lífeyris vegna tekna eftir því um hvaða tekjur er að ræða. Var talið að þrátt fyrir svigrúm almenna löggjafans til mats á því, hvernig lágmarksréttindi samkvæmt 1. mgr. 76. gr. stjórnarskrár skyldu ákvörðuð, gætu dómstólar ekki vikið sér undan því að taka afstöðu til þess, hvort það mat samrýmdist grundvallarreglum stjórnarskrárinnar. Var það skipulag réttinda örorkulífeyrisþega samkvæmt almannatryggingalögum, að skerða tekjutryggingu vegna tekna maka hans á þann hátt sem gert væri, ekki talið tryggja þeim þau lágmarksréttindi, sem fælust í 76. gr. stjórnarskrárinnar, svo að þeir fengju notið þeirra mannréttinda, sem 65. gr. stjórnarskrárinnar kveður á um. Var meðal annars vitnað til ákvæða alþjóða mannréttindasáttmála um skýringu á þeim stjórnarskrárákvæðum. Viðurkennt var því að óheimilt væri að skerða tekjutryggingu örorkulífeyrisþega í hjúskap frá 1. janúar 1999 á þann hátt sem gert er í 5. mgr. 17. gr. laga nr. 117/1993, sbr. 1. gr. laga nr. 149/1998. Hins vegar var ekki talið unnt að draga ályktun um rétt hvers einstaks lífeyrisþega af niðurstöðu málsins.