Dómstólaleit

S og K hf. gerðu í október 2005 með sér gjaldmiðla- og vaxtaskiptasamning og var lokadagur samningsins í september 2012. Í málinu, sem K hf. höfðaði á hendur S í desember 2012, greindi aðilana á um uppgjör samningsins í kjölfar þess að forveri K hf. var tekinn yfir af Fjármálaeftirlitinu á grundvelli laga nr. 125/2008 og síðar til slita. Laut ágreiningur aðila aðallega að því annars vegar hvort framkvæmd greiðslna á þriggja ára tímabili og á tólf vaxtagjalddögum, allt fram til þess að K hf. var skipuð skilanefnd, hefði verið í samræmi við fyrirmæli samningsins um að greiðslurnar skyldu „nettaðar saman“ og hins vegar hvort K hf. hefði sýnt af sér tómlæti við innheimtu skuldarinnar, en fyrir lá að hvorugur aðila aðhafðist nokkuð til að fullnægja greiðsluskyldu sinni samkvæmt samningnum eftir gjalddaga 30. september 2008. Í dómi héraðsdóms voru kröfur K hf. teknar til greina. Í dómi Hæstaréttar kom fram að eins og tilhögun greiðslna hefði verið framkvæmd á fyrrgreindu tímabili þá hefðu þær ekki verið jafnaðar út innbyrðis, heldur hefði S í raun greitt heildarfjárhæð vaxta á gjalddaga þeirra eftir samningnum með evrum, sem K hf. hefði tekið af reikningi hans, og K hf. hefði greitt á móti heildarfjárhæð vaxta í krónum með innborgun þeirra á bankareikning S. Yrði því litið svo á að málsaðilar hefðu í verki fallist á að þannig skyldi greiðslum hagað til framtíðar og að myndast hefði venja milli þeirra um þá tilhögun. Breytt greiðslutilhögun breytti þó ekki þeim skuldbindingum sem aðilar undirgengust með samningnum. Með hliðsjón af samningaviðræðum tilgreindra lífeyrissjóða, þar á meðal forvera S, og Landssamtaka lífeyrissjóða við K hf., frá lok ársins 2008, um uppgjör afleiðusamninga þeirra, hefði K hf. mátt líta svo á að á meðan þær viðræður stæðu yfir væri honum ekki rétt að aðhafast neitt til uppgjörs á samningi aðila og krefjast fyrst efnda þegar fullreynt yrði að ekki næðist samkomulag um kröfuna. Var því ekki fallist á að K hf. hefði sýnt af sér það tómlæti við innheimtu skuldarinnar að S hefði mátt líta svo á að samningurinn hefði verið felldur niður af K hf. Var hinn áfrýjaði héraðsdómur staðfestur um að S yrði gert að greiða K hf. 26.302.546 krónur.

G hf. krafði A hf. um greiðslu samkvæmt tveimur gjaldmiðlaskiptasamningum og þremur samningum um gjaldmiðla- og framvirk gjaldmiðlaviðskipti. Skyldi fyrri tveimur samningunum ljúka 14. september 2009, en hinum þremur 10. október 2008. Hinn 7. október 2008 tók Fjármálaeftirlitið yfir vald hluthafafundar G hf., vék stjórn hans frá og skipaði honum skilanefnd. A hf. taldi sér óskylt að greiða kröfu G hf. og bar því m.a. við að með tiltekinni yfirlýsingu G hf. í lok október 2008 hefðu allir samningarnir fallið niður vegna riftunar. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði m.a. að þegar G hf. hefði sent út yfirlýsingu sína í lok október 2008 hefðu samningarnir þrír um gjaldmiðla- og framvirk gjaldmiðlaviðskipti runnið skeið sitt á enda og gat yfirlýsing G hf. af þeim sökum hvorki falið í sér niðurfellingu þeirra né riftun. Þá hefði yfirlýsingin, skýrð samkvæmt efni sínu í heild, hvorki falið í sér riftun né einhliða niðurfellingu afleiðusamninga af öðrum ástæðum, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 647/2013. Loks var hvorki fallist á með A hf. að brostnar forsendur skyldu leiða til þess að skyldur hans samkvæmt samningunum féllu niður, að þá skyldi ógilda á grundvelli 31. og 33. gr. laga nr. 7/1936 né að þeim yrði vikið til hliðar á grundvelli 36. gr. sömu laga. Var A hf. því gert að geriða G hf. hina umkröfðu fjárhæð.

G hf. krafði S ehf. um greiðslu samkvæmt samningi um framvirk hlutabréfaviðskipti. Óumdeilt var að samningur hafði komist á milli aðila 25. september 2008 þar sem mælt var fyrir um að S ehf. skyldi á gjalddaga samningsins greiða G hf. 4.146.887.305 krónur gegn því að G hf. afhenti S ehf. hlutabréf í K hf. að nafnverði 4.765.000 krónur. Aðalkrafa G hf. var á hinn bóginn sett fram á grundvelli samnings sem bankinn hafði sent S ehf. til undirritunar 10. október sama ár þar sem tekið var mið af því að seldir höfðu verið hlutir í K hf. samkvæmt samningnum frá september 2008 að beiðni S ehf. Var gjalddagi þess samnings sá hinn sami og samningsins frá september 2008, en fyrrgreindi samningurinn var ekki undirritaður af hálfu S ehf. Hinn 7. október 2008 tók Fjármálaeftirlitið yfir vald hluthafafundar G hf., vék stjórn hans frá og skipaði honum skilanefnd. Óumdeilt var í málinu að á gjalddaga samninganna greiddi S ehf. ekki skuldbindingu sína og afhenti G hf. honum ekki hlutabréfin í K hf. Ekki var fallist á með G hf. að samningurinn frá október 2008 hefði komist á milli aðila og var ekki talið að S ehf. hefði með tómlæti sínu samþykkt gerð hans. Að því er varðaði skuldbindingargildi samningsins frá september 2008 var m.a. vísað til þess að engin ákvæði væru í hinum framvirku samningum eða markaðsskilmálum sem veittu aðilunum heimild til þess að segja samningi upp eða lýsa því einhliða yfir að hann væri niður fallin, en S ehf. hafði með bréfi lýst einhliða yfir riftun samningsins. Benti ekkert til þess að S ehf. hefði lagt þann skilning í tiltekna tilkynningu G hf. sem send var viðskiptamönnum bankans í lok október 2008, að með henni hefði G hf. fellt samninginn úr gildi og yrði ekki ráðið af orðalagi tilkynningarinnar að sú hefði verið raunin. Þá var ekki fallist á með S ehf. að þar sem G hf. hefði ekki svarað yfirlýsingu hans um riftun samningsins hefði S ehf. mátt líta svo á að samningurinn væri niður fallinn. Í samræmi við almennar reglur kröfuréttar hefði S ehf. borið að hafa frumkvæði að efndum með því að bjóða fram greiðslu af sinni hálfu og leita eftir því að fá afhent þau hlutabréf sem samningurinn hefði tekið til. Fyrst þá hefði G hf. borið að hafa hlutabréfin tiltæk. Ættu sjónarmið S ehf. um að honum hafi verið ómögulegt að inna greiðslu sína af hendi þar sem honum hefði ekki verið kunnugt um greiðslustað eða gjalddaga samningsins ekki við rök að styðjast. Þá var hvorki fallist á með S ehf. að brostnar forsendur skyldu leiða til þess að hann losnaði undan skyldu til að efna samninginn, að samningurinn væri niður fallinn vegna vanefnda af hálfu G hf. né að ákvæði 30. gr. og 36. gr. laga nr. 7/1936 ættu við í málinu. Bæri S ehf. því að standa við sinn hluta samningsins. Var S ehf. því gert að greiða G hf. þá fjárhæð sem honum bar á grundvelli samningsins frá september 2008 að teknu tilliti til uppgjörs vegna þeirra hlutabréfa sem seld höfðu verið, gegn því að G hf. afhenti S ehf. 3.213.320 hluti í K hf. Kröfu G hf. um vexti fyrir tiltekið tímabil var á hinn bóginn vísað frá héraðsdómi þar sem í kröfugerð hans í héraði hafði vaxtafótur ekki verið tilgreindur, en úr þeim annmarka yrði ekki bætt fyrir Hæstarétti.

Forveri L hf. og N hf. gerðu með sér fjóra afleiðusamninga um gjaldmiðla- og vaxtaskipti. Báðir aðilar efndu samningsskyldur sínar fram til október 2008, en frá þeim tíma framkvæmdi L hf. ekki greiðslur til að fullnægja skuldbindingum þeirra beggja svo sem hann hafði áður gert. Um miðjan október 2008 sendi L hf. út tilkynningu til viðskiptavina sinna þar sem kom fram að afleiðusamningum yrði lokað og að uppgjöri yrði hagað með tilteknum hætti. Í janúar 2009 sendi L hf. bréf til N hf. þar sem kom fram að afleiðusamningarnir fjórir væru skráðir opnir og var N hf. boðið að loka samningunum, en við það myndu þeir falla á gjalddaga og breytast í kröfur. N hf. brást hvorki við bréfinu né síðari greiðsluáskorun og í kjölfarið höfðaði L hf. mál og krafði N hf. um greiðslu skuldar á grundvelli afleiðusamninganna. Hæstiréttur vísaði m.a. til þess að tilkynning L hf. hefði verið einhliða yfirlýsing af hans hálfu og skuldbindandi fyrir hann auk þess sem efni hennar verið óljóst um hver afdrif afleiðusamninga N hf. yrðu. Þá hefði yfirlýsingin hvorki átt sér stoð í skilmálum sem um afleiðusamningana giltu né hefði hún verið reist á því að lokunin væri viðbrögð við vanefndum N hf. Hefði N hf. mátt líta svo á að með tilkynningunni hefði L hf. einhliða verið að fella niður afleiðusamningana og lýsa því yfir að framvegis myndi hann hvorki efna samningana af sinni hálfu né ætlast til efnda af hálfu N hf., enda hefði L hf. ekki framkvæmt greiðslur samkvæmt efni samninganna á nánar tilteknum gjalddögum. Hefði það ekki verið á valdi L hf. að lýsa einhliða og án vanefnda af hálfu N hf. yfir niðurfellingu samninganna, sem hefði falið í sér brottfall á gagnkvæmri efndaskyldu aðila, en gera samt sem áður kröfu um uppgjör samkvæmt efni þeirra. Yrði að líta til þess að lokadagar samninganna hefði verið á árunum 2010 og 2011 og hefði því verið ómögulegt í október 2008 að segja fyrir um hver staða íslensku krónunnar yrði þá gagnvart hinum erlendu gjaldmiðlum. Tölvupóstur N hf. með fyrirspurn um hvers vegna samningarnir fengju ekki að renna sitt skeið breytti engu í þessu sambandi. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu N hf.