Dómstólaleit

Dómur Landsréttar

Mál þetta dæma landsréttardómararnir Arnfríður Einarsdóttir, Ásgerður Ragnarsdóttir og Ásmundur Helgason.

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1. Áfrýjandi skaut málinu til Landsréttar 25. maí 2022. Áfrýjað er dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 28. apríl 2022 í málinu nr. E-[...]/2021.
2. Áfrýjandi krefst sýknu af dómkröfum stefndu og málskostnaðar í héraði og fyrir Landsrétti.
3. Stefnda krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Landsrétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál.

Niðurstaða

1. Málsatvikum og málsástæðum er lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar kemur fram höfðaði stefnda mál þetta á hendur áfrýjanda til viðurkenningar á bótaskyldu vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir 14. nóvember 2017 þegar hárgreiðslustóll, sem stefnda hafði sest í, gaf sig með þeim afleiðingum að hún féll í gólfið. Við fallið fékk stefnda áverka á baki og hefur varanleg örorka hennar verið metin 8% samkvæmt matsgerð 11. júlí 2019.
2. Ágreiningur málsaðila lýtur að því hvort líkamstjón stefndu verði rakið til saknæmrar háttsemi þannig að hún eigi rétt á bótum úr frjálsri ábyrgðartryggingu B sf. hjá áfrýjanda eða hvort um óhappatilvik hafi verið að ræða.
3. Stefnda beindi tjónstilkynningu til áfrýjanda 30. nóvember 2017 og kom þar fram að tjón hefði borið að með þeim hætti að „[s]tóll brotnar og [stefnda] fellur í gólfið“. Í aðilaskýrslu stefndu fyrir héraðsdómi kom fram að hún hefði verið að hagræða sér í stólnum, sem hefði brotnað, og næst vitað af sér þar sem hún lá á gólfinu. Í greinargerð áfrýjanda í héraði var vísað til þess að slysið hefði orðið þar sem annar armur stálfestingar undir stólnum hefði brotnað, en það er í samræmi við lýsingu í athugasemdum áfrýjanda til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum 14. nóvember 2018. Að sama skapi kom fram í greinargerð stefndu til Landsréttar að það liggi fyrir að málmfestingar undir stólnum hafi brotnað.
4. Samkvæmt framangreindu verður lagt til grundvallar að slysið verði rakið til þess að málmfesting á armi undir stólnum hafi brotnað. Ekki liggur fyrir hvers vegna festingin brotnaði og hefur stefnda lagt áherslu á að áfrýjandi verði að bera hallann af því að rannsókn í því tilliti fór ekki fram. Svo sem rakið er í héraðsdómi hafði áfrýjandi fyrst samband við vátryggingartaka rúmum fjórum mánuðum eftir að tjónstilkynning stefndu barst og hafði þá verið gert við stólinn. Annar eigenda vátryggingartaka lýsti því í skýrslu fyrir héraðsdómi að viðskiptavinur hefði boðist til að „sjóða [stólinn] fyrir [s]ig“ og hefði viðgerðin líklega farið fram eftir jólin 2017. Frekari upplýsingar um viðgerðina liggja ekki fyrir.
5. Stefnda byggir á því að rekja megi slysið til saknæmrar vanrækslu vátryggingartaka sem hafi ekki sinnt fullnægjandi eftirliti og viðhaldi með hárgreiðslustólum á stofunni. Á vátryggingartaka, sem rekur hárgreiðslustofu, hvíldi skylda til að grípa til sanngjarnra ráðstafana til að tryggja öryggi viðskiptavina sem þangað sækja þjónustu. Vátryggingartaka bar þannig að hafa eftirlit með hárgreiðslustólunum og gæta að viðhaldi eftir þörfum, sbr. til hliðsjónar 10. gr. reglugerðar nr. 367/2006 um notkun tækja sem sett var með stoð í lögum nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Ekki verður séð að í gildi séu reglur um hvernig haga skuli eftirliti og viðhaldi hárgreiðslustóla umfram þau almennu viðmið sem greinir í reglugerðarákvæðinu.
6. Fyrir héraðsdómi bar annar eigenda vátryggingartaka að hárgreiðslustólar stofunnar væru að jafnaði skoðaðir tvisvar á ári. Hún lýsti því nánar að starfsmenn stofunnar skoðuðu stólana ásamt eiginmanni eigandans sem væri iðnaðarmaður. Loftpumpur og setur stólanna væru skoðaðar, auk þess sem skrúfur væru hertar ef talin væri þörf á. Ekki væri haldin skrá um eftirlitið, en það færi yfirleitt fram í janúar og september þar sem þá væri „rólegri tími“.
7. Við mat á þeim kröfum sem gera má til eftirlits af hálfu vátryggingartaka verður að líta til hættueiginleika hárgreiðslustólanna. Þá skiptir máli hvort athugasemdir við ástand þeirra hafi komið fram eða ábendingar. Að virtu því sem rakið hefur verið verður lagt til grundvallar að forsvarsmenn hárgreiðslustofunnar hafi séð til þess að hárgreiðslustólar væru skoðaðir með reglulegu millibili og að viðhald færi fram eftir þörfum. Ekki verður annað séð en að fyrirkomulag við skoðun hafi verið í samræmi við 10. gr. reglugerðar nr. 367/2006, en þar er meðal annars gert ráð fyrir því að starfsmenn geti annast skoðunina. Þá liggur fyrir að Vinnueftirlitið kannaði aðstæður á hárgreiðslustofunni árlega og að ekki komu fram athugasemdir vegna stólanna. Að sama skapi hefur því ekki verið haldið fram að starfsfólk, viðskiptavinir eða aðrir hafi gert athugasemdir við ástand stólanna þannig að forsvarsmenn hárgreiðslustofunnar hafi haft ástæðu til að ætla að þeir væru vanbúnir eða að viðhalds væri þörf. Samkvæmt framangreindu og að virtri þeirri takmörkuðu hættu sem stafar af notkun hárgreiðslustóla verður ekki fallist á að vátryggingartaki hafi vanrækt eftirlit eða viðhald stólanna með saknæmum hætti.
8. Svo sem áður greinir ber að leggja til grundvallar að stefnda hafi slasast vegna þess að málmfesting á armi undir stólnum brotnaði. Miða verður við að áfrýjandi hafi ekki kynnt vátryggingartaka kröfuna án ástæðulauss dráttar, sbr. 2. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, en þegar það var gert hafði viðgerð farið fram. Hvað sem þessu líður er ekki ágreiningur um aðdraganda slyssins og verður að telja atvik nægilega upplýst til þess að unnt sé að slá því föstu að slysið verði ekki rakið til saknæmrar háttsemi vátryggingartaka. Það hefur því ekki þýðingu fyrir sönnunarfærsluna þótt ekki hafi verið leitast við að rannsaka sérstaklega ástæðu þess að umrædd málmfesting brotnaði.
9. Samkvæmt framangreindu verður ekki fallist á að líkamstjón stefndu verði rakið til atvika sem vátryggingartaki ber sakarábyrgð á, heldur er um að ræða óhappatilvik. Verður áfrýjandi því sýknaður af kröfum stefndu.
10. Rétt þykir að málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti falli niður. Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað stefndu verður látið standa óraskað en um gjafsóknarkostnað hennar fyrir Landsrétti fer samkvæmt því sem í dómsorði segir.

Dómsorð:

Áfrýjandi, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., er sýkn af kröfum stefndu, A.

Málskostnaður í héraði og fyrir Landsrétti fellur niður.

Ákvæði héraðsdóms um gjafsóknarkostnað skal vera óraskað. Allur gjafsóknarkostnaður stefndu fyrir Landsrétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hennar, Hauks Freys Axelssonar, 900.000 krónur.

Dómur Héraðsdóms Reykjavíkur 28. Apríl 2022

I

1. Mál þetta, sem dómtekið var 31. mars 2022, var höfðað 26. nóvember 2021 af A, [...], Kópavogi, gegn Sjóvá-Almennum tryggingum hf.
2. Stefnandi krefst þess að viðurkennd verði bótaskylda úr frjálsri ábyrgðartryggingu hárgreiðslustofunnar B sf. hjá stefnda vegna líkamstjóns sem hún hafi orðið fyrir í slysi 14. nóvember 2017 á hárgreiðslustofunni. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda eins og mál þetta væri eigi gjafsóknarmál.
3. Stefndi krefst sýknu af kröfum stefnanda auk málskostnaðar.

II

Helstu málsatvik

1. Atvik máls þessa eru óumdeild en stefnandi sótti þjónustu til hárgreiðslustofunnar B að [...], Kópavogi, þar sem hún varð fyrir slysi 14. nóvember 2017. Bar slysið að með þeim hætti að stefnanda var boðið sæti í hárgreiðslustól sem gaf sig með þeim afleiðingum að stefnandi féll í gólfið. Kveðst stefnandi hafa ætlað að hagræða sér í stólnum á meðan hún studdi sig við arma hans en annar armurinn hefði þá brotnað skyndilega undan stólnum með fyrrgreindum afleiðingum.
2. Stefnandi leitaði vegna fallsins til læknis á Heilsugæslunni [...] 17. s.m. og var þá við skoðun hölt, aum við þreifingu axlarvöðva og hægri upphandleggs og hvellaum við bank á bletti hryggtinds milli herðablaða og lenda (lumbalt). Fékk hún ráð um verkjalyf og fór í röntgenmyndatöku. Hafði stefnandi í kjölfarið þrisvar, 12. og 27. desember 2017 og 3. janúar 2018, samband við heilsugæsluna vegna verkja og var send í segulómun auk þess að vera vísað í sjúkraþjálfun. Stefnandi leitaði aftur á heilsugæsluna 22. júní 2018 og var þá enn með verki þrátt fyrir sjúkraþjálfun.
3. Tilkynning stefnanda um tjónið til stefnda er dagsett 30. nóvember 2017, og mun samkvæmt gögnum málsins hafa borist stefnda sama dag. Í tilkynningunni er því lýst að stóll hafi brotnað með þeim afleiðingum að stefnandi hafi fallið í gólfið og sé hún mjög slæm í hálsi, baki og öxl eftir fallið. Er tekið fram að stóllinn hafi verið gallaður eða lélegur þar sem hann hafi brotnað og beri vátryggingartaki ábyrgð á sínum búnaði. Staðfest var 3. apríl 2018 af stefnda við lögmann stefnanda að tjónstilkynningin hefði verið skráð hjá stefnda 1. desember 2017, en frekari gögn lægju ekki fyrir. Afstaða stefnda til tilkynningarinnar lá síðan fyrir 22. apríl 2018 og hafði stefndi þá aflað upplýsinga frá vátryggingartaka, skoðað aðstæður og stól þann sem um ræddi. Var afstaða stefnda sú að vátryggingartaki bæri ekki skaðabótaábyrgð á slysi stefnanda, en um óhappatilvik hefði verið að ræða sem enginn bæri ábyrgð á. Kvæðust eigendur hárgreiðslustofunnar enga vitneskju hafa haft um ágalla á stólnum, málmþreytu eða annað og hefðu stólar á stofunni verið reglulega yfirfarnir. Væri því ekki fallist á að slysið mætti rekja til saknæmrar vanrækslu eða annars sem vátryggingartaki gæti borið bótaábyrgð á.
4. Í kjölfar frekari samskipta veitti stefndi lögmanni stefnanda þær upplýsingar að stóllinn væri 10–15 ára gamall, eigendur stofunnar yfirfæru stóla reglulega, a.m.k. einu sinni á ári, og væru skrúfur hertar ef þörf væri á en ekki væri vitað hvenær það hefði verið gert síðast fyrir slysið. Enginn sérstakur eftirlits- eða þjónustuaðili væri með stólunum og væri ekki skráð hvenær eftirlit væri haft með þeim. Festing stólsins hefði verið soðin saman að nýju eftir atvikið og væri stóllinn í notkun eftir þá viðgerð.
5. Stefnandi skaut niðurstöðu stefnda til úrskurðarnefndar í vátryggingarmálum og lá niðurstaða hennar í máli nr. 341/2018 fyrir 29. nóvember 2018. Var hún þess efnis að ósannað væri að vátryggingartaki hefði sýnt af sér saknæma vanrækslu í málinu og ætti stefnandi því ekki rétt á bótum úr ábyrgðartryggingu hjá stefnda.
6. Stefnandi aflaði einhliða matsgerðar C læknis sem taldi mjög líklegt að beint orsakasamhengi væri milli einkenna stefnanda frá baki og slyssins 14. nóvember 2017. Komst matsmaður að þeirri niðurstöðu að stefnandi hefði hlotið 8% varanlega læknisfræðilega örorku vegna þess og hefði þá verið höfð til hliðsjónar miskatafla örorkunefndar, útg. 21. febrúar 2006, og danska miskataflan, auk þess sem tekið hefði verið tillit til fyrri heilsufarssögu tjónþola við matið.

III

Helstu málsástæður og lagarök stefnanda

1. Stefnandi byggir á því að vátryggingartaki beri skaðabótaábyrgð á slysi hennar, enda megi rekja orsök þess til saknæmrar vanrækslu starfsfólks vátryggingartaka þar sem vantað hafi upp á eftirlit og viðhald með umræddum hársnyrtistól. Byggi stefnandi á því að hún eigi rétt á bótum vegna slyssins samkvæmt meginreglum skaðabótaréttar, á grundvelli sakarreglunnar og reglunnar um vinnuveitendaábyrgð, svo og ákvæða skaðabótalaga nr. 50/1993. Krefst stefnandi viðurkenningar á bótaskyldu úr ábyrgðartryggingu vátryggingartaka hjá stefnda sem sé einum stefnt skv. 1. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga. Málshöfðun stefnanda byggist á heimild 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, en hún hafi lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins.
2. Hársnyrtistóll sá sem um ræði hafi ekki verið í viðunandi ástandi og öryggi viðskiptavina vátryggingartaka hafi því ekki verið nægilega vel tryggt. Viðskiptavinir hárgreiðslustofa eigi almennt að geta treyst því að stólar sem setið sé í á meðan hár þeirra er snyrt séu í lagi. Þær lágmarkskröfur verði að gera til hárgreiðslustofa að allur umbúnaður sé þannig að viðskiptavinum stafi ekki hætta af, enda þurfi allir viðskiptavinir að sitja í stól þegar þeir þiggi þjónustu þar. Sé það skylda vátryggingartaka að tryggja öryggi viðskiptavina með viðeigandi fyrirbyggjandi aðgerðum og ráðstöfunum, en ljóst sé að eftirliti með fyrrnefndum stól hafi verið verulega ábótavant. Stóllinn hafi verið 10-15 ára gamall og af viðurkenndri gerð en ekki liggi fyrir hvenær hann hafi síðast verið yfirfarinn fyrir slys stefnanda. Ekki hafi verið skráð hvenær eftirlit hefði verið haft með stólum á stofunni, enginn eftirlits- og þjónustuaðili hafi verið með stólunum og hvorki liggi fyrir nafn þess sem gert hafi við stólinn né hvenær sú viðgerð hafi farið fram. Engin gögn liggi því fyrir um eftirlit með stólunum, né heldur hafi verið rannsakað hvað hafi orðið til þess að armur festingar stólfótar við sessu hafi skyndilega brotnað. Eingöngu sé um að ræða munnlegar staðhæfingar vátryggingartaka sem ekki séu studdar frekari gögnum.
3. Stefndi hafi vanrækt skyldu sína skv. 2. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004 þar sem kveðið sé á um að ef fram kemur krafa um bætur á hendur félaginu skuli tilkynna það vátryggðum án ástæðulauss dráttar og veita honum upplýsingar um meðferð kröfunnar. Stefndi hafi fyrst sett sig í samband við vátryggingartaka 5. apríl 2018, eða rúmum fjórum mánuðum eftir tjónstilkynningu stefnanda. Viðgerð hafði þá þegar farið fram og engin rannsókn verið gerð á stólnum. Ef stefndi hefði sett sig í samband við vátryggingartaka í byrjun desember 2017 eftir tjónstilkynningu stefnanda hefði verið hægt að fá úttekt hlutlauss aðila á ástandi stólsins og nánari útlistun á orsökum þess að hann gaf sig. Vegna vanrækslu stefnda á að upplýsa vátryggingartaka strax um kröfu stefnanda liggi takmarkaðar upplýsingar fyrir um orsök þess að stóllinn gaf sig. Verði stefndi að bera hallann af því að rannsókn fór ekki fram á stólnum og að engin gögn liggi til grundvallar staðhæfingum vátryggingartaka um reglubundið eftirlit með stólunum.
4. Ákvæði laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum eigi við í máli þessu, enda hafi slysið átt sér stað á vinnustað vátryggingartaka og hvíli á honum sem atvinnurekanda sú skylda að tryggja öryggi og góðan aðbúnað á vinnustað. Sé vísað til 13., 37. og 42. gr. laganna um að vinnuveitandi skuli haga vinnu og framkvæma þannig að gætt sé fyllsta öryggis, góðs aðbúnaðar og hollustuhátta. Þá telji stefnandi reglur nr. 581/1995 um húsnæði vinnustaða eiga við og sé vísað til 1. mgr. 3. gr. þeirra, svo og 2. málsl. 4. mgr. 3. gr. Stefnandi telji enn fremur að hársnyrtistóll sé tæki í skilningi a-liðar 3. gr. reglugerðar nr. 367/2006 um notkun tækja. Í 10. gr. reglugerðarinnar sé fjallað um eftirlit með tækjum á vinnustað en vátryggingartaki hafi ekki uppfyllt þær skyldur sem þar komi fram, enda liggi ekkert fyrir um hvenær skoðun á umræddum stól fór fram eða niðurstöðu skoðana almennt þar sem ekkert hafi verið skráð um þær.
5. Vátryggingartaki reki starfsemi sem laði til sín viðskiptavini og veiti þeim þjónustu sem viðskiptavinir greiði fyrir og þurfi að sitja í stól til að þiggja. Hársnyrtistólar séu í notkun nánast allan afgreiðslutíma vátryggingartaka sem sé kl. 10–18 á virkum dögum og sé í því ljósi eðlilegt að gera ríkari kröfur um að sýnt sé fram á að að staðið hafi verið að eftirliti með þeim á forsvaranlegan hátt. Vátryggingartaki geti ekki skýlt sér á bak við það að ekki hafi verið vitneskja um ástand stólsins á sama tíma og hann geti ekki fært sönnur á hvenær stóllinn hafi síðast verið yfirfarinn. Það hljóti að vera eðlileg krafa að staðið sé að eftirliti og viðhaldi með stólum þannig að allt sé gert sem sanngjarnt þyki til að tryggja sem best öryggi viðskiptavina. Byggi stefnandi á því að vátryggingartaki beri skaðabótaábyrgð á slysi stefnanda með því að hafa ekki hagað eftirliti og viðhaldi með stólum á forsvaranlegan hátt, en um saknæma vanrækslu sé að ræða.

IV

Helstu málsástæður og lagarök stefnda

1. Stefndi byggir kröfu sína um sýknu aðallega á því að skilyrði fyrir skaðabótaábyrgð vátryggingartaka vegna slyss stefnanda séu ekki uppfyllt. Stefnandi beri sönnunarbyrði fyrir því að líkamstjón hennar verði rakið til saknæmra mistaka starfsmanna vátryggingartaka eða saknæms vanbúnaðar sem vátryggingartaki verði látinn bera skaðabótaábyrgð á gagnvart stefnanda. Stefnandi hafi ekki axlað þá sönnunarbyrði og hafi slysið einungis verið að rekja til óhappatilviljunar.
2. Nánar tiltekið hafi ekki verið sýnt fram á saknæma vanrækslu starfsmanna vátryggingartaka á viðhaldi umrædds hársnyrtistóls, eða að þeir hafi vitað eða mátt vita af því að stóllinn væri að losna í sundur. Stóllinn sé af viðurkenndri tegund og hafi gegnt sínu hlutverki án vandkvæða í 10–15 ár, rétt eins og aðrir stólar sömu gerðar. Engar kvartanir hefðu borist, hvorki vegna tilgreinds stóls né annarra. Hefði því engin ástæða verið til að skoða stólinn sérstaklega eða taka hann úr umferð.
3. Samkvæmt upplýsingum frá vátryggingartaka sé stóllinn sérstaklega gerður fyrir hárgreiðslustofur og hafi hann verið keyptur 10–15 árum fyrir slysið. Stóllinn hafi verið sá nýjasti á stofunni. Starfsmenn stofunnar hafi farið reglulega yfir stólana, a.m.k. árlega, þrifið þá og hert á skrúfum. Ekkert hafi bent til þess að stóllinn væri haldinn ágalla fyrir slysið og hafi ekkert tilvik komið upp áður vegna stólsins eða annarra stóla sömu tegundar. Þá hefði stóllinn ekki orðið fyrir neinu hnjaski fyrir slysið. Eftir slysið hafi verið gert við stólinn og hann verið í notkun síðan.
4. Rangt sé og ósannað að reglugerð nr. 367/2006 eigi við um hársnyrtistólinn. Orðið tæki í skilningi reglugerðarinnar eigi við um tæki eða vélar sem notaðar séu við vinnu á vinnustað, eins og t.d. borðsög, flökunarvél eða prentvél. Eigi reglugerðin ekki við um stól sem viðskiptavinir setjist í þegar hár þeirra er snyrt, ekki frekar en hvern annan stól hvers kyns þjónustuaðila. Jafnvel þótt stóllinn félli undir reglugerðina hafi stefnandi hvorki sýnt fram á að vátryggingartaki hafi vanrækt að fara eftir ákvæðum hennar né fram á orsakatengsl milli meintrar vanrækslu og slyssins. Stefnandi hafi ekki getað bent á neinar hlutlægar reglur sem skyldi vátryggingartaka til þess að sinna reglubundnu viðhaldi á umræddum stól eða skráningarskyldu slíks viðhalds.
5. Einnig sé rangt og ósannað að reglur nr. 581/1981 um húsnæði vinnustaða hafi ekki verið uppfylltar á slysdegi, beri stefnandi sönnunarbyrði um að svo hafi verið ástatt en hún hafi ekki fært fram nein rök sem styðji þá fullyrðingu. Starfsmenn vátryggingartaka hafi ekki getað gert sér grein fyrir því að umræddur stóll myndi brotna.
6. Loks sé því mótmælt að sönnunarbyrði hafi snúist við, að víkja skuli frá almennum sönnunarreglum og að ábyrgð verði byggð á tilvísun til vinnuverndarlöggjafar. Vátryggingartaka beri engin lagaleg skylda til að láta fara fram rannsókn á tildrögum slyssins. Enginn slíkur aðstöðumunur hafi verið fyrir hendi að stefnandi hefði ekki getað óskað eftir rannsókn teldi hún ástæðu til. Ekkert liggi fyrir um að rannsókn á stólnum hefði getað leitt eitthvað frekar í ljós um ástæður þess að hann brotnaði eða um saknæmi og þar með varpað ljósi á sönnunarstöðuna. Beri stefnandi í samræmi við almennar reglur allan sönnunarhalla í málinu um orsök slyssins og meinta saknæma háttsemi.
7. Slys stefnanda falli undir óhappatilvik eins og það hugtak sé skýrt í skaðabótarétti, en enginn beri skaðabótaábyrgð á slíku óhappi að lögum heldur verði sá sem verði fyrir tjóni að bera það sjálfur. Sé vísað til reglna skaðabótaréttar um sönnun tjóns og sönnunarbyrði, svo og til skaðabótalaga nr. 50/1993.

V

Niðurstaða

1. Málsatvik eru óumdeild en stefnandi féll í gólfið á hárgreiðslustofu sem hún sótti þjónustu hjá þegar armur undan hárgreiðslustól sem hún settist í brotnaði. Fram kom við aðalmeðferð málsins að því er ekki mótmælt af hálfu stefnda að stefnandi hafi orðið fyrir líkamstjóni af þeim sökum. Ágreiningur málsins einskorðast því við það hvort um óhapp hafi verið að ræða sem enginn beri ábyrgð á eða hvort viðkomandi hárgreiðslustofa beri ábyrgð á slysinu með þeim hætti að viðurkennd verði bótaskylda vegna slyssins úr frjálsri ábyrgðartryggingu sem óumdeilt er að stofan er með hjá stefnda.
2. Stefnandi gaf aðilaskýrslu fyrir dóminum og einnig gaf skýrslu sem vitni D, einn eigenda vátryggingartaka. Voru þær samstíga í framburði sínum um að stefnanda hefði verið boðið sæti í hársnyrtistól í því skyni að þiggja þjónustu af D, en annar viðskiptavinur hefði þá verið nýstaðinn upp úr stólnum. Stefnandi hefði fallið í gólfið og bar D að stálfestingar undir sæti stólsins hefðu brotnað. Lýsti hún því að stólar hárgreiðslustofunnar væru skoðaðir tvisvar til þrisvar á ári af starfsmönnum stofunnar og af eiginmanni eiganda sem væri iðnmenntaður. Hert væri á skrúfum ef þyrfti, sem væri eiginlega aldrei. Stólarnir væru með loftpumpu og ekkert annað gert en að lyfta þeim og skoða hana og setuna. Engin skrá væri haldin um viðhaldið en rólegri tími væri á stofunni í janúar og september og væri sá tími nýttur til yfirferðar. Líklega hefði umræddur stóll verið skoðaður í september 2017. Vinnueftirlitið kæmi einu sinni á ári og færi yfir allt en skoðaði stóla ekki sérstaklega heldur væri aðeins ýtt við þeim. D taldi líklegast að gert hefði verið við stólinn eftir jólin 2017, en maður sem hún klippti hefði boðist til að sjóða hann saman. Hefði hún getað upplýst um hver hann væri en hún hefði ekki talið það skipta máli.
3. Samkvæmt reglum skaðabótaréttar hvílir almennt á tjónþola að færa fram sönnur fyrir því að tjóni hans hafi verið valdið með saknæmum hætti þannig að bótaábyrgð skapist. Mat á sök fer þó eftir atvikum hverju sinni og hafa í réttarframkvæmd verið gerðar strangar kröfur til aðbúnaðar og þess að gerðar séu þær ráðstafanir sem sanngjarnar þykja til að tryggja öryggi þeirra sem sækja verslun og þjónustu, sbr. t.a.m. dóma Hæstaréttar í málum nr. 385/2003 nr. 517/2005 og nr. 419/2007, sbr. einnig þau sjónarmið sem fram koma í dómi réttarins í máli nr. 104/2012. Þykir bæði sanngjarnt og eðlilegt að hársnyrtistólar á hárgreiðslustofu sæti reglulegu viðhaldi og eftirliti í ljósi notkunar þeirra. Engin gögn liggja fyrir um viðhald þess stóls sem stefnanda var boðið sæti í og brotnaði undan henni, en eigandi vátryggingartaka bar fyrir dómi hvernig viðhaldi stóla á stofunni væri almennt háttað, eins og áður er lýst. Verður að meta sönnunargildi þess framburðar í ljósi tengsla hennar við málið og þeirra hagsmuna sem hún kann að hafa af úrslitum þess, sbr. 59. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Er þannig ekki hægt að leggja til grundvallar að stóllinn hafi sætt eftirliti af hálfu váryggingartaka í september 2017, enda gat eigandi stofunnar ekki fullyrt um það þótt hún teldi það líklegt. Á hinn bóginn hefur stefnandi ekki hnekkt vitnisburði hennar um almennt eftirlit með stólum stofunnar.
4. Stefnandi leitaði til læknis stuttu eftir slysið og tilkynnti um tjón sitt til stefnda í lok nóvember 2017.

   Þrátt fyrir það, og í andstöðu við 2. mgr. 44. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga, var af stefnda hálfu fyrst haft samband við vátryggingartaka 5. apríl 2018 en fyrir þann tíma hlutaðist stefndi ekki til um að afla gagna um slys það sem tilkynnt hafði verið um. Lýsing á tjónsatvikinu gaf stefnda þó tilefni til þess, en í tilkynningu var því lýst að stóll hefði brotnað og hann hefði því verið gallaður eða lélegur. Þegar stefndi loks hafði samband við vátryggingartaka hafði verið gert við stólinn en ekki er útilokað að skoðun á honum fyrir viðgerð hefði getað leitt í ljós ástæður þess að hann brotnaði. Þá var ekki upplýst um hver hefði gert við stólinn þrátt fyrir að eftir þeim upplýsingum hefði ítrekað verið leitað og vísað til þess að stefnandi teldi nauðsynlegt að sá aðili gæfi skýrslu fyrir dómi. Eigandi vátryggingartaka bar fyrir dómi að það hefði vissulega verið mögulegt að upplýsa um viðgerðaraðilann en hún hefði ekki talið það skipta máli. Verður ekki fram hjá því litið að athafnaleysi stefnda og skortur á að veita umbeðnar upplýsingar af hálfu vátryggingartaka var til þess fallið að koma í veg fyrir að stefnandi gæti tryggt sér frekari sönnun í málinu. Af þessu verður stefndi að bera halla og verður því lagt til grundvallar að vátryggingartaki beri sakarábyrgð á því að hársnyrtistóll sá sem um ræðir hafi brotnað við þá eðlilegu notkun að stefnandi settist í hann til að þiggja þjónustu vátryggingartaka. Verður því viðurkennd bótaskylda stefnda vegna líkamstjóns stefnanda sem af því hlaust.

5. Eftir úrslitum málsins ber skv. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 að dæma stefnda til greiðslu málskostnaðar eins og greinir í dómsorði. Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu samkvæmt leyfi dómsmálaráðuneytisins frá 21 október 2019 sem takmarkast við réttargjöld, lögmannsþóknun og rekstur málsins fyrir héraðsdómi. Greiðist gjafsóknarkostnaður því úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun lögmanns stefnanda, sem þykir hæfilega ákveðin eins og greinir í dómsorði. Hefur þá í samræmi við dómvenju ekki verið tekið tillit til virðisaukaskatts.
6. Af hálfu stefnanda flutti mál þetta Hildur Helga Kristinsdóttir lögmaður en af hálfu stefnda flutti málið Olgeir Þór Marinósson lögmaður.
7. Nanna Magnadóttir héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Viðurkennd er bótaskylda úr frjálsri ábyrgðartryggingu hárgreiðslustofunnar B sf. hjá stefnda Sjóvá-Almennum tryggingum hf. vegna líkamstjóns sem stefnandi, A, varð fyrir í slysi 14. nóvember 2017 á hárgreiðslustofunni. Stefndi greiði 1.350.000 krónur í málskostnað sem renni í ríkissjóð. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þ.m.t. þóknun lögmanns hennar, Hildar Helgu Kristinsdóttur, 1.350.000 krónur.