Dómstólaleit

I

Mál þetta, sem var dómtekið 17. október sl., er höfðað 29. mars 2017 af Jakobi Ragnarssyni slf., Gerðhömrum 14 í Reykjavík, gegn Vátryggingafélagi Íslands hf., Ármúla 3 í Reykjavík.

Stefnandi krefst þess að stefndi greiði sér 20.186.648 krónur auk dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, frá 22. júlí 2016 til greiðsludags, allt að frádregnum innborgunum stefnda 22. september 2016 að fjárhæð 9.761.148 krónur og 23. nóvember 2016 að fjárhæð 3.205.838 krónur. Þá krefst stefnandi málskostnaðar að skaðlausu úr hendi stefnda.

Stefndi krefst þess aðallega að hann verði sýknaður af öllum kröfum stefnanda auk málskostnaðar. Til vara krefst stefndi lækkunar á dómkröfum stefnanda og að málskostnaðar verði felldur niður.

II

Stefnandi var eigandi vörubifreiðarinnar NF H42 af gerðinni Man. Bifreiðin var með áföstum krana með skráningarnúmerinu BH 0349. Hinn 22. júlí 2016 var vörubifreiðinni ekið eftir Vesturlandsvegi í gegnum Mosfellsbæ í átt til Reykjavíkur eftir að ökumaður hennar hafði lokið við að afhenda járnasendingu í Mosfellsdal. Ekki hafði verið gengið fyllilega frá krananum eftir notkun og var hann í svo hárri stöðu að hann rakst á göngubrú sem liggur í 5,35 metra hæð yfir Vesturlandsveg. Við áreksturinn kom þungt högg á bifreiðina þannig að grind hennar brotnaði og kraninn eyðilagðist. Bifreiðin stöðvaðist á hringtorgi sem er rúmlega 70 metra frá brúnni.

Lögregla var kölluð á vettvang. Í lögregluskýrslu, sem rituð var um atvikið, er haft eftir ökumanninum að hann hafi kastast til inni í bifreiðinni. Kvartaði hann undan miklum verk í bakinu og var hann færður með sjúkrabifreið á slysadeild Landspítalans. Spurður af lögreglu á vettvangi, og áminntur um sannsögli, kvað ökumaðurinn   að   ökurhraði   bifreiðarinnar   hefði   verið   milli   30   og   40   km   á klukkustund. Þá sagði hann ástæðu óhappsins líklega hafa verið þá að hann hefði gleymt að setja niður kranann og hann því rekist á göngubrúna.

Bifreiðin var tryggð kaskótryggingu hjá hinu stefnda vátryggingafélagi. Þá var kraninn tryggður sérstakri vinnuvélatryggingu hjá stefnda. Tjónstilkynning barst stefnda 25. júlí 2016 þar sem fram kom að altjón hefði orðið á bifreiðinni.

Með bréfi, sem er ranglega dagsett 27. október 2016, tilkynnti stefndi að það væri mat félagsins að tjónið hefði hlotist af háttsemi sem teldist vera stórkostlegt gáleysi ökumanns bifreiðarinnar og að vátryggðum yrði „samsamað með þeirri háttsemi“. Því félli bótaréttur niður að hálfu leyti úr kaskótryggingunni. Fram kom að þessi niðurstaða væri reist á 27. gr. laga nr. 30/2004 og 9. gr. sameiginlegra skilmála stefnda nr. YY10.

Með bréfi lögmanns stefnanda 17. ágúst 2016 var framangreindri niðurstöðu stefnda mótmælt. Kom þar fram að ökumaðurinn hefði verið truflaður í miðju verki þegar hann hafi verið að ganga frá krananum og því hafi hann ekið af stað án þess að ljúka þeirri vinnu. Þau mistök geti með engu móti falið í sér stórkostlegt gáleysi. Því var þess farið á leit við stefnda að félagið endurskoðaði afstöðu sína í málinu.

Með bréfi 22. ágúst 2016 var stefnanda tilkynnt að það væri afstaða stefnda að tjónið   á   hleðslukrananum   BH   0349   yrði   einnig   rakið   til   stórkostlegs   gáleysis ökumanns og því væri bótaréttur úr þeirri tryggingu jafnframt skertur um helming. Bréfið barst með tölvuskeyti 23. ágúst 2016. Þar var bréfi lögmanns stefnanda frá 17. ágúst sama ár jafnframt svarað og fyrri afstaða félagsins áréttuð um skerðingu bótaréttar úr kaskótryggingu ökutækisins. Í kjölfarið tók stefnandi við bótum frá félaginu í samræmi við afstöðu stefnda en með fyrirvara um sakarskiptinguna og frekari bótakröfur.

Stefnandi skaut ákvörðun félagsins til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum 4. október   2016.   Með   áliti   nefndarinnar   29.   nóvember   2016   var   afstaða   stefnda staðfest.

III

1. 1. Málsástæður og lagarök stefnanda Stefnandi byggir kröfur sínar á því að hann eigi rétt á fullum bótum úr kaskótryggingu bifreiðarinnar NF H42 og vinnuvélatryggingu kranans BH 0349 hjá stefnda. Stefnandi mótmælir þeirri afstöðu stefnda að í atvinnurekstri geti stefndi samsamað hinn vátryggða háttsemi stjórnanda ökutækis eða vinnuvélar með vísan til 29. gr. laga nr. 30/2004, 8. gr. skilmála EE50 (vinnuvélatrygging húftrygging) og 9. gr. skilmála nr. BK10 (ökutækjatrygging kaskó).

   Þessu til stuðnings vísar stefnandi til 3. mgr. 29. gr. laga nr. 30/2004, en samkvæmt   ákvæðinu   sé   heimilt   að   semja   um   í   vátryggingum   sem   tengjast atvinnustarfsemi að vátryggður glati rétti sínum til bóta í heild eða að hluta vegna háttsemi nánar tilgreindra manna eða hópa, en þó með þeim takmörkunum sem leiði af 1. mgr. 41. gr. laganna. Í síðargreinda ákvæðinu sé tekið fram að sá sem eigi vátryggða hagsmuni samkvæmt 39. gr. og 40. gr. þurfi ekki að sæta því að félagið beri fyrir sig háttsemi vátryggingartaka eða annars vátryggðs sem greini í reglum IV. kafla laganna eða 47. gr. laganna.

   Stefnandi vísar til þess að í IV. kafli laganna sé fjallað um almennar forsendur fyrir ábyrgð félagsins. Þar séu m.a. ákvæði um vanrækslu á upplýsingaskyldu, brot á varúðarreglum, heimild félags til að skerða bótarétt vegna stórkostlegs gáleysis vátryggðs og heimild félagsins til að semja um að vátryggður kunni að glata rétti til bóta í heild eða að hluta vegna háttsemi nánar tilgreindra manna eða hópa.

   Stefnandi kveður meginregluna vera þá að vátryggður eigi aðeins að þurfa að gjalda fyrir eigin háttsemi með því að réttur hans til vátryggingabóta skerðist. Hann eigi því ekki að gjalda fyrir að aðrir, án hans vitundar eða samþykkis, hegði sér andstætt þeim forsendum sem félagið hafi lagt til grundvallar áhættumati sínu eða eftir atvikum brjóti varúðarreglur.

   Af hálfu stefnanda er bent á að í sérstökum athugasemdum með 41. gr. frumvarps að lögum nr. 30/2004 komi fram sú meginregla að gagnvart þeim sem njóti meðvátryggingar samkvæmt öðrum reglum frumvarpsins geti félagið ekki borið fyrir sig að það sé laust úr ábyrgð gagnvart honum vegna háttsemi sem vátryggingartaki eða annar meðvátryggður hefur viðhaft og fellur undir reglur IV. kafla frumvarpsins eða 47. gr. þess. Meginreglunni verði samkvæmt athugasemdum frumvarpsins beitt um allar mótbárur þegar háttsemi annars manns hafi þýðingu, enda sé því skilyrði fullnægt að um sé að ræða tilvik sem falli undir reglur IV. kafla eða 47. gr. Af ákvæðinu leiði einnig að félagið geti ekki borið fyrir sig að háttsemi vátryggðs eða annarra meðvátryggðra, sem falli undir 26., 28., 29. eða 30. gr. frumvarpsins, eigi að hafa áhrif á rétt meðvátryggðs. Nánar tiltekið segir orðrétt í athugasemdum með ákvæðinu: „Eins og fyrr greinir á ákvæðið við í öllum tilvikum þegar háttsemi fellur undir IV. kafla frumvarpsins. Í þessu felst að ekki er aðeins um að ræða háttsemi vátryggingartaka eða annarra meðvátryggðra heldur einnig háttsemi manna sem verða samsamaðir þeim.“

   Með   hliðsjón   af   framangreindum   röksemdum   byggir   stefnandi   á   því   að samkvæmt 1. mgr. 41. gr. laga nr. 30/2004 þurfi hann ekki að sæta því að félagið beri fyrir sig háttsemi annars vátryggðs sem greind er í reglum IV. kafla laga nr. 30/2004 (ætlað stórkostlegt gáleysi ökumanns). Því hafi stefnda verið óheimilt að samsama stefnanda háttsemi ökumanns bifreiðarinnar NF-H42.

   Hvað sem öðru líður byggir stefnandi á því að háttsemi ökumanns í umrætt sinn geti ekki falið í sér stórkostlegt gáleysi í skilningi laga og skilmála félagsins. Ökumaður   bifreiðarinnar   hafi   verið   verktaki   á   vegum   stefnanda.   Hann   hafði nýlokið verki með kranabifreiðinni og hafði gengið frá krananum að mestu. Á þeim tímapunkti hafi hann verið truflaður af símhringingu sem tengst hafi starfinu og hafi því þurft að stökkva inn í bifreiðina til að skrifa upplýsingar á miða. Hann hafi síðan farið aftur út og lokið við að hífa upp lappirnar á bifreiðinni og ekið af stað án þess að búið væri að pakka krananum saman að fullu.

   Stefnandi byggir á því að þessi háttstemi geti ekki talist til stórkostlegs gáleysis í   skilningi   27.   gr.   laga   nr.   30/2004.   Leggur   hann   sérstaka   áherslu   á   að sönnunarbyrði um að vátryggingaratburður verði rakinn til stórkostlegs gáleysis hvíli á stefnda. Bifreiðatryggingum sé ætlað að taka til tjóns sem rakið verði til slysa, en slys verði eðli málsins samkvæmt af völdum gáleysis. Almennt gáleysi nægi þó ekki samkvæmt skilmálum YY10 til þess að unnt sé að skerða bótarétt vátryggðs. Munurinn á almennu og stórkostlegu gáleysi felist raunverulega í því að háttsemi, sem teljist ekki alvarleg eða ámælisverð, feli ekki í sér stórkostlegt gáleysi.

   Þá   séu   einnig   uppi   sjónarmið   um   að   hugtakið   stórkostlegt   gáleysi   í vátryggingarétti kunni að vera þrengra en í skaðabótarétti og að það taki að líkindum einungis til meðvitaðs, stórkostlegs gáleysis, enda hafi vátryggður eða aðrir í þágu hans, greitt fyrir vátryggingaverndina og athafnað sig í skjóli hennar. Með öðrum orðum eigi vátryggður að vera tryggður fyrir slysum sem verði vegna almenns gáleysis.

   Stefnandi   kveður   dómafordæmi,   sem   fjalli   um   skerðingu   eða   brottfall bótaréttar vegna stórkostlegs gáleysis, eiga það sammerkt að þegar á það sé fallist hafi verið um að ræða meðvitað eða vítavert gáleysi sem jaðri við ásetning, einkum ölvunarakstur eða vítaverðan hraðakstur. Vísar stefnandi til tiltekinna dóma þessu til stuðnings.

   Stefnandi byggir á því að það geti með engu móti falið í sér stórkostlegt gáleysi í skilningi 27. gr. laga nr. 30/2004 eða 9. gr. sameiginlegra skilmála stefnda, að misfarist hafi af hálfu ökumanns að pakka krana bifreiðarinnar NF H42 að fullu saman vegna þess að hann hafi verið truflaður í miðju verki. Ómögulegt sé að halda því fram að háttsemi ökumannsins geti talist svo alvarleg að henni verði á nokkurn hátt   jafnað   til   stórkostlegs   gáleysis   eins   og   það   hugtak   hafi   verið   túlkað   í dómafordæmum héraðsdóms og Hæstaréttar. Því beri að hnekkja þeirri niðurstöðu stefnda að skerða bætur til stefnanda um helming og fallast á kröfu um fullar bætur vegna tjónsins á bifreiðinni NF H42 og hleðslukrananum BH O349.

   Stefnandi gerir grein fyrir útreikningi kröfunnar í stefnu. Þar sem ekki er ágreiningur um það atriði er ekki tilefni til að gera sérstaka grein fyrir honum.

   Stefnandi krefst dráttarvaxta samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, af stefnufjárhæð frá slysdegi, 22. júlí 2016, til greiðsludags, allt að frádregnum nánar tilgreindum innborgunum stefnda 22. september og 23. nóvember 2016. Um lagarök fyrir þeirri kröfu vísar stefnandi einnig til 9. gr. laga nr. 38/2001.

   Um málskostnaðarkröfu sína vísar stefnandi til XXI. kafla laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, einkum 1. mgr. 130. gr. þeirra laga.

2. 2. Málsástæður og lagarök stefnda Stefndi reisir sýknukröfu sína á því að tjóninu hafi verið valdið með háttsemi sem teljist til stórkostlegs gáleysis ökumanns bifreiðarinnar og að stefnanda, þ.e. vátryggðum,   verði   samsamað   háttsemi   ökumannsins.   Á   þeim   grundvelli   falli bótaréttur   niður   að   hálfu   leyti   bæði   úr   kaskótryggingu   ökutækisins   og   úr vinnuvélatryggingu kranans hjá stefnda. Því hafi stefnandi þegar fengið þær bætur sem   hann   eigi   rétt   á   hjá   stefnda   vegna   tjónsatviksins   með   greiðslunum   22. september 2016 og 23. nóvember 2016.

   Eins og áður segir telur stefndi að samsama verði stefnanda háttsemi ökumanns bifreiðarinnar.   Byggir   afstaða   stefnda   á   því   að   í   vátryggingum   sem   tengjast atvinnustarfsemi megi, með þeim takmörkunum sem leiði af 1. mgr. 41. gr., semja um að vátryggður geti glatað rétti sínum til bóta í heild eða að hluta vegna háttsemi nánar tilgreindra manna eða hópa, sbr. 3. mgr. 29. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Í þessu tilviki hafi það annars vegar verið gert með gr. 9.2 í skilmála kaskótryggingar ökutækisins nr. BK10, þar sem fram komi að í atvinnurekstri geti félagið borið fyrir sig háttsemi stjórnenda vátryggðs og stjórnanda hins vátryggða ökutækis. Hins vegar hafi það verið gert með gr. 8 í skilmála vinnuvélatryggingar félagsins nr. EE50, þar sem fram komi að félagið geti borið   fyrir   sig   háttsemi   stjórnenda   vátryggðs   og   stjórnanda   hinnar   vátryggðu vinnuvélar.

   Stefndi   bendir   á   að   ofangreindar   takmarkanir   1.   mgr.   41.   gr.   laga   um vátryggingarsamninga, á heimild til þess að að semja um að félagið geti borið fyrir sig háttsemi tilgreindra manna, nái aðeins til meðvátryggðs en ekki vátryggingartaka   sjálfs.   Vísað   sé   til   þess   að   reglur   VII.   kafla   laga   um vátryggingarsamninga fjalli um það að hvaða marki vátrygging eigi að vera til hagsbóta fyrir annan en vátryggingartaka, sbr. kafla 7.1 í athugasemdum með frumvarpi til laga um vátryggingarsamninga. Af orðalagi 41. gr. laganna sé þannig skýrt að ákvæðið taki til þeirrar verndar er meðvátryggður njóti gagnvart mótbárum vátryggingafélags, og vísar þar einnig til tiltekinna ummæla í athugasemdum um 41. gr. frumvarpsins.

   Á því er byggt af hálfu stefnda að samkvæmt gr. 2.1 í skilmálum trygginganna nr.   BK10   og   EE50   sé   eigandi   ökutækis/vinnuvélar   vátryggður.   Stjórnandi ökutækis/vinnuvélar sé hvorki vátryggður né meðvátryggður. Ákvæði 3. mgr. 29. gr. laga um vátryggingarsamninga heimili því að samið sé um að vátryggður, þ.e. eigandi ökutækis/vinnuvélar, glati rétti sínum til bóta í heild eða að hluta vegna háttsemi   tilgreindra   manna   eða   hópa.   Takmarkanir   1.   mgr.   41.   gr.   laga   um vátryggingarsamninga eigi þar af leiðandi ekki við um það að í skilmálum sé samið um að vátryggður glati bótarétti vegna háttsemi stjórnanda ökutækis/vinnuvélar. Ákvæðið takmarki því í engu heimild til þess að semja um það að í atvinnurekstri geti stefndi borið fyrir sig háttsemi stjórnanda hins vátryggða ökutækis eða hinnar vátryggðu vinnuvélar gagnvart vátryggðum sjálfum, en stefnandi sé vátryggingartaki að báðum vátryggingunum og jafnframt eigandi ökutækisins og vinnuvélarinnar og þ.a.l. vátryggður.

   Vegna málatilbúnaðar stefnanda bendir stefndi jafnframt á að samkvæmt 4. mgr. 39. gr. laga um vátryggingarsamninga sé heimilt að víkja frá ákvæðum 1. til 3. mgr. sömu greinar um það hverjum vátrygging er til hagsbóta með samningi. Það hafi verið gert með gr. 2.2 í skilmálum trygginganna nr. BK10 og EE50 þar sem fram   komi   að   veðhafar   og   aðrir   þeir   sem   eigi   fjárhagslega   hagsmuni   í ökutækinu/vinnuvélinni séu ekki meðvátryggðir í skilningi laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004, nema þeir hafi fengið staðfestingu þess efnis frá félaginu. Með vátryggingarsamningi hafi því verið samið um það í tilviki stefnanda að vátryggingin sé engum öðrum til hagsbóta en eiganda.

   Samkvæmt 3. mgr. 41. gr. laga um vátryggingarsamninga sé stefnda einnig heimilt að víkja frá reglum 41. gr. laganna með samningi gagnvart rétthafa í lausafé sem nýtur vátryggingarverndar skv. 3. mgr. 39. gr., sbr. 40. gr. Stefnda sé því heimilt með samningi að kveða á um það að meðvátryggður glati rétti sínum til bóta í heild eða að hluta vegna háttsemi tilgreindra manna þegar um er að ræða lausafé sem hægt sé að skrá sérstaklega, s.s. í bifreiðabók eða þegar um rekstartæki skv. 2. mgr. 24. gr. laga nr. 75/1997 er að ræða. Það hafi verið gert, sbr. ákvæði í gr. 2.2 í skilmála nr. BK10 og gr. 2.2 í skilmála nr. EE50 þar sem fram komi að meðvátryggðir öðlist aldrei meiri rétt gagnvart félaginu en vátryggður, sbr. 3. mgr. 41. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004. Það hafi því verið vikið frá ákvæðum 39. og 41. gr. laga um vátryggingarsamninga með samningi í máli þessu.

   Með vísan til alls ofangreinds er það afstaða stefnda að honum hafi verið heimilt að semja um að vátryggður glati rétti sínum til bóta í heild eða að hluta vegna háttsemi stjórnanda ökutækis og vinnuvélar og þar af leiðandi séu skilyrði til staðar til þess að samsama stefnanda háttsemi ökumanns bifreiðarinnar NF H42 í máli þessu.

   Stefndi byggir einnig á því að tjóninu hafi verið valdið með háttsemi sem telst til stórkostlegs gáleysis ökumanns bifreiðarinnar NF H42. Sú afstaða stefnda sé reist á 27. gr. laga um vátryggingarsamninga nr. 30/2004, sbr. 9. gr. sameiginlegra skilmála stefnda nr. YY10. Þar komi fram að hafi tjóni verið valdið með háttsemi sem teljist til stórkostlegs gáleysis losni félagið úr ábyrgð í heild eða að hluta.

   Stefndi   bendir   á   að   ökumaður   vörubifreiðarinnar   NF   H42   hafi   ekið   eftir Vesturlandsvegi í átt að Reykjavík með krana bifreiðarinnar ófrágenginn þannig að hann hafi skagaði langt umfram leyfilega hámarkshæð ökutækja. Í reglugerð um stærð   og   þyngd   ökutækja   nr.   155/2007,   sem   sé   sett   á   grundvelli   ákvæða umferðarlaga nr. 50/1987, komi fram í 9. gr. að leyfileg hæð ökutækis sé 4,20 metrar sem skuli mæla hornrétt frá yfirborði vegar að þeim hluta þess sem hæst stendur. Stefnanda og ökumönnum á hans vegum hafi verið skylt að fara eftir ákvæðum   ofangreinds   ákvæðis   reglugerðar   um   stærð   og   þyngd   ökutækja   en reglurnar séu sérstaklega settar með það að markmiði að tryggja öryggi vegfarenda og koma í veg fyrir líkams- og munatjóni.

   Samkvæmt   upplýsingum   frá  Vegagerðinni   sé   hæð   brúarinnar   5,35   metrar. Staða kranans hafi því sannarlega verið a.m.k. 1,15 metrum hærri en leyfilegt sé. Að mati stefnda sé því sannað að um verulegt og alvarlegt frávik hafi verið að ræða frá þeirri háttsemi sem ökumanni vörubifreiðarinnar bar að viðhafa, af háttseminni stafaði augljós og mikil hætta í akstri á einni helstu umferðaræð inn í höfuðborgina og ekki síður á göngubrú sem tengi m.a. íbúðabyggð við grunnskóla, íþróttamannvirki og verslunarkjarna. Þá verði að horfa sérstaklega til þess að ökumaður sé atvinnubílstjóri sem hafi ekið í umrætt sinn atvinnutæki, en til þess að mega stjórna því þurfi viðkomandi að hafa sérstök aukin réttindi. Að því virtu hafi hvílt á honum afar rík aðgæsluskylda í aðdraganda áreksturs, þar sem hann hafi búið yfir sérstakri kunnáttu, sérmenntun og áralangri reynslu af akstri flutningabifreiða, en látið sér þrátt fyrir það í léttu rúmi liggja þá gríðarlegu hættu sem stafaði af háttsemi hans, sem hafi mátt vera öllum ljós, einkum þó honum sjálfum. Ökumaður bifreiðarinnar NF H42 hafi því brotið gegn ofangreindri skráðri hátternisreglu og þeirri háttsemi sem eðlilegt hefði verið að viðhafa og gera hafi mátt kröfur til hans um að hann gerði. Það verði að teljast sérlega alvarlegt frávik frá þeirri háttsemi sem eðlilegt hefði verið að viðhafa.

   Stefndi byggir enn fremur á því að stórkostlegt gáleysi þurfi ekki að vera meðvitað gáleysi, heldur geti ómeðvitað gáleysi einnig talist stórkostlegt gáleysi í vátryggingarétti.   Það   eigi   ekki   aðeins   við   í   skaðabótarétti   heldur   sé   sami mælikvarði um stórkostlegt gáleysi í vátryggingarétti skv. nýrri lagakenningum og ekki verður séð að nokkur munur sé á aðferðafræði dómstóla við mat á því hvort um stórkostlegt gáleysi sé að ræða á sviði skaðabótaréttar eða vátryggingaréttar.

   Svo gáleysi teljist stórkostlegt gáleysi telur stefndi að háttsemi tjónvalds þurfi annaðhvort að víkja hlutrænt meira frá þeirri háttsemi sem honum hafi borið að viðhafa eða að hin huglæga afstaða hans til tjónsins þurfi að einkennast af meira tillitsleysi en í tilviki almenns gáleysis. Að mati stefnda nái bæði skilyrðin til háttsemi tjónvalds í þessu tilviki. Hann hafi vikið verulega frá hátternisreglum umferðarlaga með háttsemi sinni og látið sér í léttu rúmi liggja þá hættu sem af því hafi stafað er hann hafi ekið af stað án þess að ganga frá krana bifreiðarinnar. Þar dugi ekki að bera fyrir sig truflun eða einbeitingarleysi, sbr. dóm Hæstaréttar Íslands frá 5. júní 2007 í máli nr. 522/2007. Í danskri dómaframkvæmd hafi viðmiðið lengur verið það að af háttseminni stafi augljós hætta. Bersýnilegt sé að akstri ökutækis langt yfir hæðartakmörkunum inn í höfuðborgina fylgi augljós hætta   sem   gæti   hæglega   haft   í   för   með   sér   stórtjón.   Í   raun   sé   það   ljóst   að óumflýjanleg hætta stafi af akstri bifreiðar, sem sé hærri en 5,35 metrar á hæð, undir umrædda brú.

   Að öllu ofangreindu virtu telur stefndi því að sú ákvörðun að skerða bótarétt um helming hafi verið réttmæt ákvörðun með vísan til þess að ökumaður hafi verið valdur að umræddu tjóni með stórkostlega gáleysislegri háttsemi og að vátryggðum verði samsamað þeirri háttsemi.

   Stefndi kveðst krefjast greiðslu málskostnaðar að mati dómsins í aðalkröfu samkvæmt 1. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.

   Varakrafa stefnda byggir í fyrsta lagi á því að lækka eigi dómkröfur stefnanda hlutfallslega með vísan til þess að tjóninu hafi verið valdið af stórkostlegu gáleysi ökumanns   og   að   stefnanda   verði   samsamað   þeirri   háttsemi.   Vísar   stefndi   til umfjöllunar um stórkostlegt gáleysi og samsömun í aðalkröfu hér að framan.

   Varakrafa stefnda byggir í öðru lagi á því að vaxtakrafa stefnanda sé röng. Krafa um vátryggingarbætur í kaskótryggingu ökutækisins eða vinnuvélatryggingu eigi sér ekki fyrir fram ákveðinn gjalddaga og því sé hvorki lagaheimild né forsendur til staðar í málinu sem heimili að miða upphafsdag dráttarvaxta við tjónsdag. Um dráttarvexti af kröfum um vátryggingarbætur fari eftir 6. mgr. 50. gr. laga   um   vátryggingarsamninga   nr.   30/2004.   Stefnandi   hafi   fyrst   lagt   fram sundurliðaða fjárkröfu í málinu með stefnu sem birt hafi verið stefnda 4. apríl 2017. Upphafsdagur dráttarvaxta sé því í fyrsta lagi þegar liðinn hafi verið mánuður frá þeim degi er kröfuhafi sannanlega krafði skuldara með réttu um greiðslu samkvæmt 2. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Stefndi telji því upphafsdag dráttarvaxta vera 4. maí 2017.

   Stefndi krefst þess í varakröfu að málskostnaður verði látinn niður falla, sbr. 3. mgr. 130. gr. laga um meðferð einkamála.

IV

Stefnandi krefst í máli þessu fullra bóta úr tveimur húftryggingum, annars vegar úr kaskótryggingu vörubifreiðarinnar NF H42 og hins vegar úr vinnuvélatryggingu hleðslukranans BH 0349. Um kaskótryggingu vörubifreiðarinnar   gilda   vátryggingarskilmálar   nr.   BK10   sem   og   sameiginlegir skilmálar stefnda nr. YY10 sem vísað er til í fyrrgreindu vátryggingarskilmálunum. Um vinnuvélatrygginguna gilda vátryggingarskilmálar nr. EE50, en þar er einnig vísað til sameiginlegu skilmálanna nr. YY10. Þá taka ákvæði I. hluta laga nr. 30/2004, um vátryggingarsamninga, til trygginganna, en þó þannig að skilmálarnir ganga framar frávíkjanlegum ákvæðum laganna.

Stefnandi   er   vátryggður   samkvæmt   báðum   þessum   tryggingum.   Lýtur ágreiningur aðila annars vegar að því hvort ökumaður vörubifreiðarinnar hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi, sbr. 27. gr. laga nr. 30/2004 og 9. gr. sameiginlegu skilmálanna nr. YY10, þegar hann ók bifreiðinni undir göngubrú á Vesturlandsvegi með hleðslukranann ófrágenginn og í svo hárri stöðu að kraninn rakst í brúna og tjón varð bæði á bifreiðinni og krananum. Verði komist að þeirri niðurstöðu að ökumaðurinn hafi sýnt af sér stórkostlegt gáleysi kemur til álita hvort stefnda sé heimilt að lækka vátryggingarbætur stefnanda á grundvelli ákvæða um samsömun í skilmálum vátrygginganna.

Í 2. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2004 segir að hafi vátryggður „með háttsemi sem telja   verður   stórkostlegt   gáleysi,   valdið   vátryggingaratburði   losnar   félagið   úr ábyrgð í heild eða að hluta“. Við mat á ábyrgð félagsins ber samkvæmt ákvæðinu að líta til „sakar vátryggðs, hvernig vátryggingaratburð bar að, hvort vátryggður var undir áhrifum áfengis eða fíkniefna sem hann hafði sjálfviljugur neytt og atvika að öðru leyti“. Ákvæði 9. gr. sameiginlegu skilmálanna eru því sem næst samhljóða, nema að þar er kveðið sérstaklega á um að félagið losni ekki úr ábyrgð hafi vátryggður ekki, vegna aldurs eða andlegs ástands, gert sér grein fyrir afleiðingum gerða sinna. Ágreiningslaust er að sá fyrirvari á ekki við í þessu máli.

Með því að ljúka ekki við að ganga frá krananum þannig að hann var í svo hárri stöðu sem raun ber vitni áður en ökumaðurinn hóf akstur vörubifreiðarinnar úr Mosfellsdal sýndi hann af sér gáleysi. Af ákvæði 2. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2004 verður þó ráðið að almennt gáleysi nægi ekki til að vátryggjandi losni í heild eða hluta úr ábyrgð, heldur þarf gáleysið að vera stórkostlegt. Við mat á því hvort gáleysi teljist stórkostlegt verður einkum að líta til þess hvort háttsemi tjónvalds víki í verulegum atriðum frá þeirri háttsemi eða aðgæslu sem honum bar að viðhafa samkvæmt skráðum hátternisreglum eða öðrum hlutlægum mælikvörðum. Huglæg afstaða tjónþola skiptir þó einnig máli þó að ekki sé áskilið að gáleysið þurfi að vera meðvitað til að geta talist stórkostlegt. Dómurinn lítur svo á að til þess að ómeðvitað gáleysi teljist stórkostlegt þurfi frávik tjónvalds frá hátternisreglu eða öðru hlutlægu viðmiði almennt að vera sérstaklega alvarlegt með tilliti til þeirrar hættu sem skapast.

Ökumaður bifreiðarinnar gaf skýrslu fyrir dómi. Kvað hann minni sitt ekki vera gott eftir slysið. Það síðasta sem hann man var að hringt hafi verið í hann frá Húsasmiðjunni. Sagði hann að hann hefði greinilega ekið af stað eftir það með kranann uppi en gat ekki gert grein fyrir af hverju það gerðist.

Að teknu tilliti til framburðar ökumannsins og atvika að öðru leyti telur dómurinn ekkert liggja fyrir um að hann hafi verið meðvitaður um þá háttsemi sem skapaði hættu á tjóni. Gáleysi hans virðist þvert á móti hafa einkennst af kæruleysi eða gleymsku eftir að hann hafði lokið við að afhenda vörur og ók af stað með kranann ófrágenginn. Miðað við aðstæður verður að ganga út frá því að kraninn hafi þá náð meira en 5,35 metra í loft mælt hornrétt frá yfirborði vegar, eða meira en   1,15   metra   yfir   hámarkshæð   ökutækis   samkvæmt   9.   gr.   reglugerðar   nr. 155/2007,   um   stærð   og   þyngd   ökutækja.   Árekstur   á   göngubrúna   var   því óhjákvæmilegur. Þá er fram komið í málinu að ökumaðurinn hafi farið aftur út úr bifreiðinni til þess að ljúka við að ganga frá henni, eftir að hann var truflaður með símtalinu, án þess að veita því athygli að verulega vantaði upp á að kraninn væri kominn í þá stöðu að forsvaranlegt væri að aka bifreiðinni áleiðis til Reykjavíkur. Við sakarmatið verður að líta til þess að ökumaðurinn var vanur atvinnubílstjóri og því hvíldi á honum rík aðgæsluskylda að þessu leyti.

Mikið högg hlaust af árekstrinum, svo mikið að grind bifreiðarinnar gaf sig. Ætla má að ökumaðurinn hefði auðveldlega getað misst alveg stjórn á bifreiðinni í kjölfarið. Árekstur vörubifreiðarinnar á göngubrú yfir fjölfarinn veg olli því hættu á umfangsmiklu líkams- og eignatjóni, ekki aðeins á ökumanni vörubifreiðarinnar og á bifreiðinni, heldur einnig á öðrum vegfarendum. Í ljósi þess sem hér hefur verið rakið verður að fallast á það með stefnda að ökumaðurinn hafi vikið verulega frá þeirri háttsemi sem honum bar að viðhafa og að af háttseminni hafi stafað augljós hætta á umfangsmiklu tjóni. Að teknu tilliti til þess sem hér hefur verið rakið er það mat dómsins að tjóninu hafi verið valdið af stórkostlegu gáleysi ökumanns.

Í 2. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2004, sem og 9. gr. sameiginlegra skilmála stefnda, er   vísað   til   þess   að   stórkostlegt   gáleysi   vátryggðs   geti   takmarkað   bótaábyrgð vátryggingarfélags. Samkvæmt 3. mgr. 29. gr. sömu laga má semja svo um, í vátryggingum sem tengjast atvinnustarfsemi eins og hér á við, að vátryggður glati rétti sínum til bóta „vegna háttsemi nánar tilgreindra manna eða hópa“. Fram kemur í ákvæðinu að um þá samningsheimild gildi takmarkanir samkvæmt 1. mgr. 41. gr. laganna. Í því ákvæði kemur fram að sá sem á vátryggða hagsmuni samkvæmt 39. og 40. gr. laganna þurfi ekki að sæta því að vátryggingafélag beri fyrir sig háttsemi vátryggingartaka eða annars vátryggðs sem greinir í reglum IV. kafla eða 47. gr. laganna.

Ákvæði 1. mgr. 41. gr. miðar eingöngu að því að tryggja þeim sem eru meðvátryggðir samkvæmt 39. og 40. gr. laganna sjálfstæðrar vátryggingaverndar óháð athöfnum vátryggingartaka eða annars vátryggðs. Augljóst er að stefnandi var ekki meðvátryggður ökumanni bifreiðarinnar í þeim tryggingum sem um ræðir, enda er stefnandi í senn vátryggjandi og vátryggður en ökumaðurinn ótryggður. Fær dómurinn engan veginn séð að 1. mgr. 41. gr. laga nr. 30/2004 eigi við þannig að takmarkað hafi þá heimild sem fram kemur í 3. mgr. 29. gr. laganna til að semja svo um að vátryggður glataði rétti til bóta vegna háttsemi nánar tiltekinna manna eða hópa.

Í   9.   gr.   vátryggingarskilmála   nr.   BK10,   sem   gilti   um   kaskótryggingu ökutækisins, segir að stefnda sé heimilt að bera fyrir sig háttsemi manns sem með samþykki vátryggðs er ábyrgur fyrir hinu vátryggða ökutæki. Þá kemur þar fram að í   atvinnurekstri   geti   félagið   borið   fyrir   sig   háttsemi   stjórnenda   vátryggðs   og stjórnanda hins vátryggða ökutækis. Eins var í 8. gr. vátryggingarskilmála nr. EE50, um vinnuvélatrygginguna, kveðið á um að stefndi gæti borið fyrir sig háttsemi stjórnanda vátryggðs og stjórnanda hinnar vátryggðu vinnuvélar. Ágreiningslaust er að stefnandi gekkst undir framangreinda skilmála við gerð vátryggingarsamnings. Á   þessum   grunni   gat   stefndi   borið   fyrir   sig   stórkostlegt   gáleysi   ökumanns bifreiðarinnar sem notuð var í atvinnurekstri gagnvart bótarétti stefnanda, sbr. 2. mgr. 27. gr. laga nr. 30/2004 og 9. gr. sameiginlegu skilmálanna nr. YY10.

Af framansögðu leiðir að stefnda er heimilt að bera fyrir sig stórkostlegt gáleysi ökumanns hinnar vátryggðu bifreiðar. Stefnandi hefur ekki hreyft þeim mótbárum í málatilbúnaði sínum að rétt sé að skerða bótarétt hans í minna mæli en stefndi hefur talið rétt. Eins og málið liggur fyrir þykir ekki efni til þess að hnekkja því skerðingarhlutfalli sem lá til grundvallar greiðslu vátryggingarbóta til stefnanda 22. september og 23. nóvember 2016. Því er það niðurstaða dómsins að stefnandi hafi þegar fengið þær vátryggingarbætur sem hann á rétt á úr þeim tryggingum sem um ræðir. Af þessum sökum verður stefndi sýknaður af öllum kröfum stefnanda.

Með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað sem þykir hæfilega ákveðinn 700.000 krónur.

Ásmundur Helgason héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, Vátryggingafélag Íslands hf., er sýkn af kröfum stefnanda, Jakobs Ragnarssonar slf.

Stefnandi greiði stefnda 700.000 krónur í málskostnað.

Ásmundur Helgason (sign.)