Dómstólaleit

Hreppsnefnd S samþykkti í október 2007 að verða við umsókn H um leyfi til að reisa vélageymslu á tilgreindri lóð í S og gaf byggingarfulltrúi út byggingarleyfi degi síðar. Byggingarleyfið var hið þriðja sem S hafði gefið út til H fyrir vélageymslu á lóðinni, en fyrsta leyfið var gefið út í mars 2005 og hið næsta í júní 2007, en bæði voru felld úr gildi eftir að hafa gilt um sinn. Þegar byggingarleyfið var gefið út í þriðja sinn í október 2007 hafði H þegar reist vélageymsluna sem var nánast fullgerð að utan á því tímamarki. Þ, M, G og Á, sem eiga sumarhús fast við umrædda lóð, kærðu leyfisveitinguna frá því í október 2007 til úrskurðarnefndar skipulags- og byggingarmála samkvæmt 8. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. Með úrskurði nefndarinnar í málinu var hið kærða byggingarleyfi fellt úr gildi. Niðurstaða nefndarinnar var reist á skýringu hennar á ákvæði 3. töluliðar til bráðabirgða í lögum nr. 73/1997 varðandi áskilin meðmæli Skipulagsstofnunar. Taldi nefndin að meðmæli þyrftu að liggja fyrir áður en sveitarstjórn gæti heimilað þær framkvæmdir, sem um væri sótt, en af því leiddi að ekki væri unnt að leggja áðurnefnt lagaákvæði til grundvallar við afgreiðslu umsóknar um leyfi fyrir þegar byggðu mannvirki. Talið var að orðalag fyrrgreinds ákvæðis studdi ekki þessa túlkun úrskurðarnefndarinnar. Framkvæmdir H á fyrri stigum hafi stuðst að mestu við útgefin byggingarleyfi frá S og yrði því ekki lagt til grundvallar að hann hafi reist vélageymsluna í heimildarleysi. Hæstiréttur staðfesti því niðurstöðu héraðsdóms um að fella úrskurð nefndarinnar úr gildi. Með vísan til þess að framkvæmdir við grunn vélageymslunnar vorið 2007 hafi verið hafnar nokkru áður en byggingarleyfi var gefið út í annað sitt, og sú framkvæmd verið óheimil, sem og í ljósi atvika máls, var hver aðili látinn bera kostnað af málinu í héraði og fyrir Hæstarétti.

Þ krafðist viðurkenningar á skaðabótaábyrgð R vegna tjóns af yfirvofandi ofanflóðahættu á fasteign hans á K. Héraðsdómur féllst á kröfu hans og krafðist R sýknu fyrir Hæstarétti. Byggingafulltrúi R samþykkti 29. júní 2000 umsókn Þ um að reisa hús á lóðinni. Fljótlega óskaði Þ eftir að breyta staðsetningu hússins innan lóðarinnar og var það samþykkt með bréfi byggingarfulltrúa 23. maí 2001. Aðila greindi á um það hvort R hefði borið að láta framkvæma hættumat á svæðinu áður en byggingarleyfi var veitt og leiðbeina Þ um fyrirliggjandi vitneskju um ofanflóðahættu, sbr. 1. mgr. 4. gr. laga nr. 49/1997 um varnir gegn snjóflóðum og skriðuföllum. R taldi að ekki hefði verið skylt að gera hættumat vegna eignar Þ, annars vegar þar sem eign Þ teldist ekki vera í þéttbýli eða á svæði þar sem þétt byggð væri fyrirhuguð, og hins vegar bæri aðeins að gera hættumat ef lífi fólks væri hætta búin. Taldi R að hvorugt þessara atriða ætti við í málinu. Samkvæmt 1. málslið 1. mgr. 4. gr. laga nr. 49/1997 skulu sveitastjórnir í sveitarfélögum þar sem ofanflóð hafa fallið á byggð eða nærri henni eða hætta er talin á slíku láta meta hættu á ofanflóðum. Samkvæmt 25. gr. reglugerðar nr. 505/2000 skal sveitarstjórn leita álits Skipulagsstofnunar áður en hún veitir byggingarleyfi samkvæmt gildandi deiliskipulagi á svæði þar sem ofanflóð eru hugsanleg en staðfest hættumat liggur ekki fyrir. Hættumatsnefnd hafði ekki verið skipuð og hættumat ekki farið fram. Taldi Hæstiréttur að 4. gr. laga nr. 49/1997 tæki til eignarinnar þar sem upplýst væri að ofanflóð hefðu fallið nálægt hússtæðinu. Fasteign Þ gæti samkvæmt skipulagsdrögum fallið undir skilgreiningu 2. gr. reglugerðar nr. 505/2002 og skipulagsreglugerðar nr. 400/1998 að vera í þéttbýli. Heimildir um skriðuföll á K hefðu gefið fullt tilefni til að láta meta hvort lífi manna stæði ógn af ofanflóðum. Þá bar R fyrir sig að deiliskipulag samkvæmt fyrrgreindri 25. gr. hefði ekki legið fyrir og ennfremur að starfsmenn R hjá borgarskipulagi og byggingarfulltrúa hefðu ekki haft vitneskju um ofanflóðahættu á lóð Þ þegar byggingarleyfi voru gefin út. Taldi Hæstiréttur að starfsmenn R hefðu haft vitneskju um ofanflóðahættu undir hlíðum E vegna athugasemda í aðalskipulagi, sem var í vinnslu á þessum tíma, og aðalskipulagi K-hrepps og eldri rannsókna á svæðinu. Í málinu var lagt til grundvallar bráðabirgðahættumat V frá 16. maí 2002, enda hafði Þ ekki hnekkt mati hins opinbera matsaðila þótt hann héldi því fram að ofanflóðahætta væri þar verulega vanmetin. Taldi Hæstiréttur að vegna þeirrar vitneskju sem var til staðar um aðstæður á K, og þar sem hættumat lá ekki fyrir, hefði borið að fara með umsókn Þ um byggingarleyfi samkvæmt VII. kafla reglugerðar nr. 505/2000. Niðurstaða bráðabirgðahættumats sem síðar var gert hefði staðfest að tilefni var til þess að gera hættumat. Starfsmenn R hefðu því ekki farið að lögum við afgreiðslu byggingarleyfis til Þ og síðar leyfis til flutnings á byggingarreitnum innan lóðarinnar. Með einhliða virðingargjörð var Þ ekki talinn hafa sýnt fram á verðrýrnun eignarinnar vegna ofanflóðahættu, en hann þótti hafa leitt nægar líkur að því að hann hefði orðið fyrir tjóni vegna þess að byggja þurfti varnarmannvirki. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um viðurkenningu á skaðabótaskyldu R, sem leiddi af því að mat á ofanflóðahættu fór ekki fram áður en leyfi var veitt til að reisa íbúðarhús hans.