Dómstólaleit

S ehf. höfðaði mál á hendur A til greiðslu skaðabóta vegna rekstrartjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna tveggja breytinga A á deiliskipulagi fyrir svokallaðan miðbæjarreit en S ehf. hafði rekið þar verslun allt til ársins 2009. Þá krafðist S ehf. jafnframt bóta vegna útlagðs kostnaðar og kostnaðar vegna yfirmatsgerðar. S ehf. byggði málsókn sína á 1. mgr. 33. gr. þágildandi skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 sem átti við í lögskiptum aðila. Í dómi Hæstaréttar kom fram að bætur á grunni þess ákvæðis tæki aðeins til tjóns á fasteign gagnvart eiganda hennar en ekki þriðja manns sem væri með starfsemi í eigninni. Samkvæmt því var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að sýkna A af kröfu um bætur vegna rekstrartjóns S ehf. Þá var talið að S ehf. gæti ekki á grundvelli fyrrnefnds ákvæðis krafið A um útlagðan kostnað og að matskostnaður teldist til málskostnaðar sbr. e. lið 1. mgr. 129. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var því A sýknað af kröfum S ehf.

Í málinu krafðist D bóta úr hendi H, annars vegar þar sem gildistaka deiliskipulags fyrir Friðarstaði í Hveragerði, þar sem hann var ábúandi, hefði leitt til rýrnunar á verðmæti jarðarinnar og verulegrar skerðingar á nýtingarmöguleikum hennar og hins vegar vegna þess að synjun H um að veita sér leyfi til að breyta gróðurhúsi á jörðinni í hesthús hefði valdið sér fjárhagslegu tjóni. Fyrir lá að umrætt deiliskipulag var samþykkt af bæjarstjórn H árið 2002, en auglýsing um samþykkt og gildistöku skipulagsins var fyrst birt í B-deild Stjórnartíðinda árið 2009. Með vísan til ákvæða laga nr. 14/1905 um fyrning skulda og annarra kröfuréttinda, sem voru í gildi við samþykkt deiliskipulagsins, var talið að fyrri bótakrafan hefði verið fallin úr gildi fyrir fyrningu þegar málið var höfðað árið 2014. Þá var tekið fram að krafan væri einnig fyrnd þótt upphaf fyrningarfrests yrði miðað við birtingu auglýsingarinnar í Stjórnartíðindum, sbr. 1. mgr. 9. gr. og 1. og 2. mgr. 15. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda, sem þá höfðu öðlast gildi. Að því er varðaði síðari bótakröfu D var það niðurstaða dómkvaddra yfirmatsmanna að meiri kostnaður yrði því samfara að breyta gróðurhúsinu í hesthús en að reisa slíkt hús frá grunni. Með vísan til þess hefði D ekki fært sönnur á að hann hefði beðið fjártjón vegna stjórnvaldsákvörðunar H. Samkvæmt framansögðu var H sýknaður af báðum kröfum D.

Með nýju aðalskipulagi, sem samþykkt var á árinu 2007, var flugvöllurinn á Ó felldur út af skipulagi en H hafði á árinu 1987 fengið leyfi til byggingar flugskýlis við flugvöllinn. Í málinu krafðist H þess að F leysti til sín flugskýlið og greiddi honum innlausnarverð sem byggði á matsgerð dómkvadds matsmanns. Féllst Hæstiréttur á kröfu H um að F innleysti flugskýlið þar sem breytt skipulag væri ástæða þess að H gæti ekki lengur nýtt það eins og hann ætlaði þegar hann byggði það og breytingin væri til þess fallin að rýra verðgildi flugskýlisins. Á hinn bóginn var hafnað kröfu H um að F væri gert skylt að greiða honum innlausnarverð á grundvelli matsgerðar þar sem sú krafa væri ekki í samræmi við ákvæði 3. mgr. 33. gr. þágildandi skipulagslaga nr. 73/1997 um skyldu matsnefndar eignarnámsbóta til að ákveða kaupverð.

S o.fl. höfðuðu mál gegn A o.fl. og kröfðust viðurkenningar á því að A. o.fl. væru hver um sig skaðabótaskyldir vegna þeirrar skerðingar sem starfsemi álbræðslunnar í Straumsvík hefði í för með sér á verðmæti hluta af landi S. o.fl. innan jarðarinnar Óttarsstaða í Hafnarfirði. Landsvæðið féll annars vegar undir svokallað svæði takmarkaðrar ábyrgðar, sem kveðið var á um í samningi frá 28. mars 1966 um álbræðsluna í Straumsvík, og hins vegar þynningarsvæði vegna mengunar frá henni, sem afmarkað var í aðalskipulagi Hafnarfjarðar. Í aðalkröfu lögðu S o.fl. til grundvallar að spillt væri fyrir þeim öllu landi Óttarstaða sem ættu undir svæði takmarkaðrar ábyrgðar, að viðbættu svæði sem væri innan þynningarsvæðis samkvæmt aðalskipulagi H, eða samtals 450,181 hekturum. Til vara var miðað við 247,2814 hektara lands sem féll innan þynningarsvæðisins. Í dómi Hæstaréttar kemur meðal annars fram að með samningi íslenska ríkisins við A 28. mars 1966 hafi ekki verið lagðar kvaðir á notkun lands innan svæðis takmarkaðrar ábyrgðar aðrar en þær að menn, sem síðar tækju þar upp búskap eða garðyrkju, gætu ekki krafið A um skaðabætur vegna tjóns, sem þeir kynnu að bíða í slíkri starfsemi af völdum loftmengunar frá álbræðslunni. S o.fl. hefðu ekki borið því við að þessi takmörkun á skaðabótaábyrgð hafi ein og sér orðið þeim til tjóns. Nokkur íbúðarbyggð hefði verið komin við gildistöku aðalskipulags H innan svæðis takmarkaðrar ábyrgðar og í skipulaginu hefði verið gert ráð fyrir talsverðri aukningu hennar. Ekki væru því efni til að líta svo á að afmörkun á svæði takmarkaðrar ábyrgðar innan merkja Óttarsstaða stæði því í vegi að H gæti ákveðið í skipulagi að þar rísi íbúðarhúsnæði eða að afmörkunin skerti á annan hátt heimildir S o.fl. til nota af landinu, enda hefðu þau ekki borið við að þau hefðu hug á að ráðstafa því til búskapar eða garðyrkju. Þegar af þessum ástæðum gæti krafa S. o.fl. um viðurkenningu á skaðabótaskyldu A o.fl. ekki tekið til alls svæðisins, sem greindi í aðalkröfu þeirra. Hvað varðaði hið svokallaða þynningarsvæði vegna álbræðslu A segir í dómi Hæstaréttar að í 23. gr. reglugerðar nr. 941/2002 væri lagt bann við því að íbúðarhús væru á þynningarsvæði atvinnurekstrar við álframleiðslu. Samkvæmt gögnum málsins hefði land innan merkja Óttarsstaða, sem félli undir þynningarsvæði vegna álbræðslu A, aldrei á fyrri stigum verið afmarkað í aðalskipulagi sem byggingarland fyrir íbúðarhúsnæði eða til afnota við aðra starfsemi, sem nú yrði útilokuð vegna þynningarsvæðisins, sbr. 33. gr. skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997. S o.fl. hefðu ekki fært viðhlítandi rök fyrir því að verðmæti þessa lands, að því leyti sem það hefði verið eða kynni í framtíðinni að vera skipulagt fyrir iðnað, þjónustustofnanir og hafnarstarfsemi, yrði minna en ef nýta mætti það undir íbúðarbyggð, landbúnað eða matvælaframleiðslu, en ekki stoðaði þeim að bera því við að slíkt væri alkunnugt í skilningi 3. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991. S. o.fl. hefðu því ekki sýnt fram á að það hefði þegar orðið þeim til tjóns að ákvæði 23. gr. reglugerðar nr. 941/2002 og aðalskipulag H kæmi í veg fyrir að hluti þessa lands Óttarsstaða yrði að öðru óbreyttu nýttur á framangreindan hátt. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu A. o.fl. af köfum S o.fl. í málinu.