Dómstólaleit

Árið 2005 var ákveðið á bæjarstjórnarfundi í S að segja upp leigu Þ á 6,54 ha spildu úr jörðinni P, en spildan hafði verið hluti af landi sem Þ fékk til lífstíðarábúðar með byggingarbréfi árið 1986. Í byggingarbréfinu fyrir jörðina sagði að með vísan til tiltekinna ákvæða ábúðarlaga væri leigusala hvenær sem er heimilt að undanskilja og selja lóðir úr landi jarðarinnar undir hús til íbúðar, atvinnurekstrar og sumardvalar, auk þess sem leigusali héldi rétti sínum skv. sömu lögum til að taka jörðina eða hluta hennar úr lífstíðarábúð „vegna þarfa ríkisins“. Um orðalag byggingarbréfsins sagði í niðurstöðu Hæstaréttar að ekkert þeirra lagaákvæða sem byggingarbréfið vísaði til hefðu getað heimilað S að taka hluta jarðarinnar undan lífstíðarábúð Þ, eins og S leitaðist við með uppsögninni. Var niðurstaða héraðsdóms um ógildingu uppsagnar S því staðfest.

K var skipaður sóknarprestur í Saurbæjarprestakalli 14. mars 1996 og varð þar með umráðamaður prestssetursjarðarinnar S. P gerði samning við K um afnot hans og umráð yfir jörðinni 31. janúar 2001. L fékk í ágúst 2004 heimildir yfirvalda til að leggja háspennulínu um svæði, sem náði meðal annars til lands S, svo og til að flytja þar til aðra línu, sem lá þegar um landið. Samningar tókust ekki milli L og P um bætur vegna þessa og leitaði L til matsnefndar eignarnámsbóta sem komst að þeirri niðurstöðu að L bæri að greiða P 9.343.000 krónur í eignarnámsbætur. K taldi sig eiga rétt á að fá þessa fjárhæð greidda vegna umráða hans yfir jörðinni og höfðaði því mál á hendur P til heimtu skaðabóta sem þessu svara. Tekið var fram að bæturnar, sem P fékk greiddar, hefðu verið ákveðnar vegna varanlegrar skerðingar á réttindum yfir landi jarðarinnar S, en að engu leyti vegna jarðrasks eða átroðnings sem kunni að hafa leitt af framkvæmdum við lagningu háspennulína þar. Ekki var talið að K hefði fært fram nein haldbær rök, hvorki á grundvelli laga né samnings aðila frá 31. janúar 2001, sem leitt gætu til þess að hann ætti sem leigutaki að jörðinni tilkall til þessara eignarnámsbóta með öllu eða að hluta. Var P því sýknaður af kröfu K.

Þegar B hóf búskap á jörðinni Y gerði hann samning til fimmtán ára við foreldra sína BP og Ó, sem voru eigendur jarðarinnar, um að hann tæki hálfa jörðina til ábúðar. Í samningnum var kveðið á um forkaupsrétt B að hálfri jörðinni og jarðarpörtum, sem nýttir höfðu verið frá henni, kæmi hún til erfðaskipta eða yrði seld á leigutímanum. Ekki var talið að sá samningur hefði falið í sér rétt til lífstíðarábúðar. Með því að ekki var gerður skriflegur leigusamningur í samræmi við fyrirmæli 3. gr. ábúðarlaga nr. 64/1976 þegar ábúðarréttur B rýmkast verulega, með samþykki leigusala, þremur árum síðar, hafi jörðin hins vegar frá þeim tíma verið byggð B til lífstíðar, sbr. 6. gr. ábúðarlaga. Eftir lát BP fékk Ó leyfi til setu í óskiptu búi og skipti Y í tvær sjálfstæðar eignir og seldi aðra þeirra. Kröfðust B og O, eiginkona hans, að fá að neyta forkaupsréttar að öllu hinu selda. Talið var að B og O nytu forkaupsréttar samkvæmt 2. mgr. 30. gr. jarðalaga nr. 65/1976 að því marki, sem ábúðarréttur þeirra tók til hinna seldu fasteigna. Ekki lá ljóst fyrir í málinu til hvaða hluta hins selda ábúðarréttur B og O næði. Voru dómkröfur þeirra taldar vanreifaðar að þessu leiti og málinu í heild vísað frá héraðsdómi.