Dómstólaleit

Barnaverndaryfirvöld höfðu um langt árabil haft afskipti af A og syni hennar, B, og hafði að mati Hæstaréttar verið leitað allra úrræða til að aðstoða A við uppeldi drengsins, en hún átti við andleg veikindi að stríða. Í janúar 2001 tók barnaverndarnefnd ákvörðun um að B skyldi vistaður á meðferðarheimili. Í ljósi rökstudds gruns nefndarinnar um sjálfsvígshugmyndir B og fenginnar reynslu af samskiptum við A taldi nefndin nauðsynlegt að gera ekki viðvart fyrirfram um fyrirhugaða vistun drengsins. Talið var að barnaverndarnefnd hafi verið skylt að grípa skjótt inn í atburðarásina og fallist á mat nefndarinnar að B hafi á þessum tíma verið í slíkri hættu að fara hafi mátt inn á heimili A án þess að leita fyrst samþykkis hennar. Var því ekki fallist á miskabótakröfu A.

Sveitarfélagið D greiddi Z fósturlaun vegna vistunar dótturdóttur hennar, X, fyrir tímabilið nóvember 1997 til maí 1998. Z undi ekki þeirri niðurstöðu og höfðaði mál á hendur D til greiðslu fósturlauna vegna vistunar X á tímabilinu september 1998 til loka maí 1999. Að atvikum málsins virtum þótti Z eiga rétt til umkrafinna fósturlauna að því marki sem krafan var ekki fyrnd.

Í málinu kröfðust X og Y ógildingar, í heild eða að hluta, á úrskurði barnaverndarnefndar Z og úrskurði barnaverndarráðs, sem staðfesti niðurstöðu fyrrnefnda úrskurðarins, um að X og Y skyldu svipt forsjá 6 barna sinna. X og Y sem voru af erlendu bergi brotin höfðu komið á fólksbifreið með farþegaferju til landsins og sest að, ásamt börnunum á tjaldstæði við Z. Gekk þeim erfiðlega að finna húsnæði framan af og höfðu barnaverndaryfirvöld afskipti af þeim þar sem óttast var um velferð barnanna. Sama dag og úrskurður barnaverndarnefndar um varanlega sviptingu forsjár barnanna var kveðinn upp höfðu X og Y tekið á leigu húsnæði fyrir fjölskylduna og var barnaverndarnefnd gert kunnugt um það fyrir uppkvaðningu úrskurðarins. Á þeim tíma lá ekki fyrir niðurstaða sérfræðings um forsjárhæfni X og Y sem barnaverndarnefndin hafði óskað eftir. Eftir að úrskurðurinn hafði verið kærður til barnaverndarráðs, en áður en úrskurður ráðsins var kveðinn upp, gekk barnaverndarnefnd Z frá varanlegum fóstursamningum vegna barnanna. Fyrir Hæstarétti var aðeins deilt um forsjá fjögurra yngstu barnanna þar sem tvö þau elstu voru orðin lögráða. Talið var að úrskurður barnaverndarnefndar Z hafi verið haldinn svo alvarlegum annmörkum að varðaði ógildingu hans. Hins vegar var talið að úr þeim annmörkum hafi verið bætt við málsmeðferð fyrir barnaverndarráði. Hafi sjálfstæð gagnaöflun barnaverndarráðs leitt í ljós alvarlega vanhæfni X og Y og full ástæða hafi verið til að óttast um heill barnanna. Barnaverndarráð hafi því ekki brotið gegn 2. mgr. 25. gr. barnaverndarlaga nr. 58/1992 þegar ráðið hafi staðfest niðurstöðu barnaverndarnefndar Z. Kröfu X og Y um ógildingu úrskurðanna var því hafnað. Ekki var heldur fallist á þrautvarakröfu þeirra um ógildingu á úrskurði barnaverndarnefndar Z um umgengni þeirra við börnin.

A var svipt forsjá sonar síns af barnaverndaryfirvöldum þar sem þau töldu hana óhæfa til að annast uppeldi hans. Í framhaldi af því var drengnum komið í fóstur. A krafðist þess að úrskurður um forsjársviptingu og samningur um fóstur yrðu felldir úr gildi með dómi. Fyrir Hæstarétt var lögð matsgerð dómkvaddra matsmanna sem töldu A ekki hæfa til að fara með forsjá barnsins. Einnig kom fram að eftir að A hafði verið svipt forsjánni hafði líferni hennar einkennst af óreglu. Var talið að skilyrði barnaverndarlaga til forsjársviptingar væru uppfyllt og var aðalkröfu A hafnað. Fallist var á varakröfu A um að felldur yrði úr gildi úrskurður barnaverndaryfirvalda um inntak umgengnisréttar hennar við son sinn, enda var ekki talið að sýnt hefði verið fram á nauðsyn þess að takmarka hann svo mjög sem gert hafði verið. Á hinn bóginn var kröfu um að tilhögun umgengninnar yrði ákveðin með dómi vísað frá héraðsdómi.