Dómstólaleit

Tjáningafrelsi. Friðhelgi einkalífs. Lögmenn. Málsbætur. Aðild. Kröfugerð. Frávísun máls að hluta frá héraðsdómi. X höfðaði mál fyrir héraðsdómi gegn J vegna ummæla sem hann lét falla í opinberri umræðu um dóm Hæstaréttar í máli nr. 286/1999 en með þeim dómi var faðir X sýknaður af ákæru um kynferðisbrot gegn X er hún var barn. Héraðsdómur taldi J hafa með ummælum sínum gert á hlut X í sjö tilvikum og ógilti úrskurð úrskurðarnefndar lögmanna, sem hafði hafnað því að J hafi brotið góða lögmannshætti. Kröfu X, um að viðurkennt yrði að J hafi brotið góða lögmannshætti „með háttsemi sinni og ummælum í fjölmiðlum“ á tilteknu tímabili um umrætt hæstaréttarmál, var vísað frá dómi, þar sem krafan þótti í senn of óljós og óákveðin til þess að efnisdómur yrði lagður á hana. Þá var tekið fram að X hefði ekki með réttu átt að beina dómkröfu um ógildingu úrskurðar úrskurðarnefndar lögmanna að henni, heldur eingöngu að J, sem gagnaðila X fyrir nefndinni. Talið var að þegar leyst væri úr því hvort einstök ummæli J skyldu varða hann bótaábyrgð og valda því að úrskurður nefndarinnar yrði felldur úr gildi yrði að meta tjáningarfrelsi J gagnvart rétti X til friðhelgi einkalífs og æruverndar. Var talið að tiltekin ummæli J yrðu ekki skilin öðru vísi en svo að hann hafi með þeim borið X á brýn að hafa gegn betri vitund sett fram rangar sakir á hendur föður sínum. Í umræddum sýknudómi Hæstaréttar væri því hins vegar ekki slegið föstu að ásakanir X á hendur föður sínum hafi verið efnislega rangar. Þá hafi orðfæri J um kvartanir X yfir ósæmilegu atferli kennara er hún var 15 eða 16 ára gömul gefið til kynna að ásakanir X hafi varðað annars konar og alvarlegri athafnir en var í reynd. Þótti J hafa brotið gegn X með þessum ummælum og var hann dæmdur til greiðslu miskabóta vegna þeirra. Ekki var talið að J hafi gert á hlut X með ummælum sínum er vörðuðu efni bréfs er X hafði skrifað föður sínum þegar hann dvaldist í útlöndum haustið 1995. Við ákvörðun á fjárhæð miskabóta var tekið tillit til þeirra aðstæðna sem voru ríkjandi þegar J lét ummæli sín falla og markmiðs hans með þátttöku í umræðunni, en jafnframt til þess að þau bitnuðu á X, sem hafi á engan hátt gefið honum réttmætt tilefni til að vega að persónu sinni og æru. Þá var úrskurður úrskurðarnefndar lögmanna felldur úr gildi að því leyti sem hann varðaði ummæli sem voru talin fela í sér ólögmæta meingerð gagnvart X.

Ríkissaksóknari höfðaði mál gegn X með tveimur ákærum 12. október 2000. Í annarri þeirra var X gefið að sök að hafa með hnífsstungum orðið Y að bana og með því brotið gegn 211. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. X var og gefið þar að sök að hafa sömu nótt veist með hnífi að sambúðarmanni Y og með því brotið gegn 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga. Í hinni ákærunni var X gefið að sök að hafa brotið gegn 194. gr. sömu laga með því að hafa tvívegis þröngvað Z til kynmaka við sig. Við þingfestingu málsins var ákveðið að reka í einu lagi mál um öll ákæruefnin. Að ósk réttargæslumanns Z ákvað fjölskipaður héraðsdómur að loka þinghaldi. Kærandi, sem mun hafa ætlað að vera viðstaddur síðari fyrirtöku málsins vegna starfs síns sem fréttamaður, krafðist úrskurðar um þessa ákvörðun samkvæmt 2. mgr. 8. gr. laga nr. 19/1991, sbr. 1. gr. laga nr. 36/1999. Talið var að í ýmsum atriðum væru slík tengsl milli sakarefna samkvæmt ákærunum að örðugleikum væri háð að greina að meðferð þeirra fyrir dómi. Þegar af þeirri ástæðu þótti ekki verða hjá því komist að ákvörðun um að dómþing yrði háð fyrir luktum dyrum tæki til málsins í heild.