Dómstólaleit

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem tekin var til greina krafa V ehf. um dómkvaðningu matsmanna. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 247/2016 var staðfestur úrskurður héraðsdóms um frávísun máls V ehf. á hendur A hf., L ehf. og fleirum á þeirri forsendu að ágreiningur í málinu ætti undir gerðardóm. V ehf. beindi síðar beiðni um dómkvaðningu matsmanna til héraðsdóms þar sem um lagaheimild var vísað til 61. gr. laga nr. 91/1991. Um tilgang matsins sagði meðal annar að því væri ætlað að vera sönnunargagn fyrir gerðardómi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að beiðni V ehf. gæti ekki átt stoð í 61. gr. laga nr. 91/1991 þar sem áðurgreindu máli, sem lokið hafði með dómi Hæstaréttar, hafði verið vísað frá dómi. Þá brast lagaskilyrði til þess að taka afstöðu til beiðninnar fyrir dóminum eftir XII. kafla og XI. kafla sömu laga. Í matsbeiðninni kom jafnframt fram að matið hafi verið ætlað að vera sönnunargagn í nánar tilgreindum kyrrsetningarmálum sem V ehf. hafði höfðað. Af því leiddi að beiðni um dómkvaðningu bæri eftir atvikum að beina til dómara í þeim málum samkvæmt IX. kafla laga nr. 91/1991. Var beiðni V ehf. um dómkvaðningu matsmanna því hafnað.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu sóknaraðila um að ógilt yrði ákvörðun S um að skipa H sem matsmann til að meta eign dánarbús. Fallist var á með héraðsdómi að um hæfi matsmanna sem tilnefndir væru samkvæmt 2. mgr. 18. gr. laga nr. 20/1991, gildi 3. mgr. 61. gr. laga nr. 91/1991, en hvorki reglur um hæfi dómara samkvæmt 5. gr. þeirra laga, né hæfisregla 6. tl. 1. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Talið var að þótt matsmaðurinn hefði sem lögmaður rekið mál, sem lauk fyrir um átta árum, fyrir gagnaðila föður sóknaraðila, leiddi það ekki til þess að hann teldist ekki hæfur til að meta það sem S tilnefndi hann til. Þá var heldur ekki talið leiða til vanhæfis hans sem matsmanns þótt fasteignasala, sem hann rak, hefði tekið til sölumeðferðar fasteign, sem var í eigu félags er einn erfingja dánarbúsins átti hlut í. Ekki hvíldi lagaskylda á S að leita samráðs við skiptastjóra bús sem var til opinberra skipta áður en matsmaður var tilnefndur, sbr. 2. mgr. 18. gr. laga nr. 20/1991. Þá var ekki talið að sóknaraðilar hefðu leitt líkur að því að slíkt samráð hefði verið nauðsynlegt við tilnefninguna. Samkvæmt þessu var niðurstaða héraðsdóms staðfest um að hafna kröfu sóknaraðila að ákvörðun S um að skipa H sem matsmann til að meta eign dánarbúsins yrði ógilt.

Úrskurður héraðsdóms um að ákæruvaldinu væri heimilt að leiða tvö nafngreind vitni í opinberu máli á hendur X var staðfestur.

Héraðsdómari ákvað að heimila ákæruvaldinu að leiða tvö nafngreind vitni í máli sem höfðað hafði verið gegn X fyrir brot gegn 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Hæstiréttur felldi þessa ákvörðun úr gildi með vísan til þess að dómaranum hefði borið að kveða upp úrskurð í stað þess að taka ákvörðun, sbr. 2. mgr. 61. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.

Skilyrði voru talin fyrir hendi til að þrotabú L fengi dómkvaddan matsmann til að svara nánar tilgreindum spurningum.

Héraðsdómari ákvað að hafna kröfu X um að fá að leiða þrjú nafngreind vitni í máli, sem ákæruvaldið hafði höfðað gegn honum fyrir brot gegn 120. gr. a. almennra hegningarlaga. Hæstiréttur felldi þessa ákvörðun úr gildi með vísan til þess að dómaranum hefði borið að kveða upp úrskurð í stað þess að taka ákvörðun, sbr. 61. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.

Héraðsdómari ákvað að hafna kröfu X um að fá að leiða þrjú nafngreind vitni í máli, sem hún hafði borið undir héraðsdóm til að fá leyst úr lögmæti halds, sem lagt var á dagbók í eigu hennar við rannsókn lögreglu á opinberu máli. Hæstiréttur felldi þessa ákvörðun úr gildi með vísan til þess að dómaranum hefði borið að kveða upp úrskurð í stað þess að taka ákvörðun, sbr. 61. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála.

Við meðferð opinbers máls krafðist ákæruvaldið þess að E, sem upphaflega hafði verið skipuð verjandi ákærða í málinu, yrði kvödd til að bera vitni. Ákærði og E mótmæltu kröfunni bæði. Talið var, að þótt E kynni að geta færst undan því að svara ákveðnum spurningum með vísan til þagnarskyldu um það sem sakborningur hefði trúað henni fyrir um málsatvik, væri ekki hægt að útiloka fyrirfram að fram kæmu spurningar sem féllu utan þeirrar þagnarskyldu. Ekki var heldur talið unnt að fallast á þá kröfu E að það yrði afmarkað fyrir fram hvers efnis þær spurningar gætu verið, sem henni væri óskylt að svara. Var því fallist á kröfu ákæruvaldsins.