Dómstólaleit

Héraðsdómari féllst á kröfu ríkislögreglustjóra um að honum yrði heimilað að gera leit í húsnæði B hf. og A hf. til að handtaka þar tvo menn, formann stjórnar B hf. og forstjóra, og finna muni og gögn, sem hald yrði lagt á vegna rannsóknar á ætluðu broti gegn ákvæðum almennra hegningarlaga, laga um bókhald og laga um tekjuskatt og eignarskatt. Á grundvelli úrskurðar héraðsdómara gerði ríkislögreglustjóri húsleit hjá B hf. þar sem lagt var hald á nokkurn fjölda skjala, tölvudisklinga og ljósmynda, auk farsíma og fartölvu. Jafnframt voru tekin afrit gagna úr nánar tilgreindum hlutum tölvukerfis félagsins. Leitaði B hf. í kjölfarið úrlausnar héraðsdóms um lögmæti aðgerða lögreglu við umrædda húsleit, svo og um lögmæti haldlagningar gagna við hana. Héraðsdómari hafnaði kröfum B hf. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að þegar leit hafi verið lokið í húsakynnum félagsins hafi fallið niður heimild þess til að kæra til Hæstaréttar úrskurð héraðsdóms um heimild til húsleitarinnar. Samkvæmt þeim rökum sem búi að baki 3. mgr. 142. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála geti félagið ekki nú beitt ákvæðum 75. gr. eða 79. gr. sömu laga til að leita úrlausnar dómstóla um atriði, sem snúi að því hvort ríkislögreglustjóri hafi undirbúið nægilega rannsókn sína áður en húsleitar var krafist eða hvort þörf hafi í raun verið á húsleit. Af sömu ástæðu geti B hf. ekki beitt síðastnefndum tveimur lagaákvæðum til að fá leyst í málinu úr atriðum, sem varði framkvæmd húsleitarinnar, þar með talið hvort nægilega hafi verið greint á vettvangi frá tilefni húsleitar og heimild fyrir henni áður en aðgerðir við hana hófust, hvort farið hafi verið út fyrir heimild héraðsdóms við framkvæmd leitarinnar eða hvort meðalhófs hafi þar verið gætt. Að öllu þessu athuguðu verði að vísa frá héraðsdómi þeirri dómkröfu félagsins að „úrskurðað verði um ... lögmæti aðgerða lögreglu varðandi húsleit í höfuðstöðvum [B hf.], dags. 28. ágúst 2002“, svo sem komist sé að orði í kæru til Hæstaréttar. Í málinu gerði B hf. jafnframt kröfu um að úrskurðað yrði um lögmæti haldlagningar gagna við umrædda húsleit. Var ríkislögreglustjóri með haldlagningunni ekki talinn hafa farið út fyrir þá heimild sem honum hafði verið veitt með úrskurði héraðsdóms

S krafðist þess fyrir dómi að Samkeppnisstofnun yrði gert að eyða afritum af öllum skjölum í rafrænu formi en til vara af öllum tölvupósti, sem stofnunin hafði afritað við húsleit hjá S vegna gruns um brot S á samkeppnislögum með samráði við tvö önnur olíufélög. S var talið rétt að eiga aðild að slíku máli fyrir dómstólum, þótt kröfur fyrirtækisins vörðuðu að nokkru leyti lögmæti þess að við húsleitina hafi verið lagt hald á tölvutæk gögn sem S kvað vera í eigu starfsmanna sinna. S var ekki talið heimilt að bera lögmæti heimildar til húsleitar undir dómstóla, né atriði er vörðuðu framkvæmd hennar, þar sem húsleitinni hafi þá verið lokið. Á hinn bóginn var tekið fram að heimilt væri að leita úrlausnar dómstóla um hvort leggja hafi mátt hald á einstök gögn án þess að áður hafi verið lagt mat á sönnunargildi þeirra, svo og hvort farið hafi verið fram úr hófi við haldlagningu gagna, enda hafi þolandi slíkrar aðgerðar ekki fengið gögnin í hendur. Ljóst þótti að Samkeppnisstofnun hafi við framkvæmd umræddrar rannsóknar afritað m.a. verulegan fjölda tölvutækra gagna án þess að athuga nánar efni þeirra þá þegar. Þótt ætla yrði að stofnunin hafi með þessu tekið í vörslur sínar mikið af gögnum sem ekki gátu varðað rannsókn hennar, varð ekki horft fram hjá því að athugun allra tölvutækra gagna á vettvangi hefði bersýnilega tekið langan tíma og truflað mjög starfsemi S. Að þessu gættu var ekki unnt að líta svo á að aðgerðir Samkeppnisstofnunar hafi farið úr hófi. Þá var talið að þótt starfsmenn S kynnu, svo sem S hélt fram, að hafa varðveitt á vinnustað sínum tölvutæk gögn, sem tilheyrðu þeim persónulega, gæti það engu breytt um að Samkeppnisstofnun hafi verið rétt vegna rannsóknar sinnar og í skjóli húsleitarheimildar að taka afrit af öllum gögnum í tölvubúnaði S. Var þá horft til þess að hafi starfsmenn S varðveitt persónuleg gögn sín í tækjabúnaði S bæru þeir áhættu af því að þau kæmust í hendur annarra vegna lögmætra aðgerða handhafa opinbers valds í garð S. Var kröfum S hafnað.

O krafðist þess fyrir dómi að Samkeppnisstofnun yrði gert að eyða afritum af öllum skjölum í rafrænu formi en til vara af öllum tölvupósti, sem stofnunin hafði afritað við húsleit hjá O vegna gruns um brot O á samkeppnislögum með samráði við tvö önnur olíufélög. O var talið rétt að eiga aðild að slíku máli fyrir dómstólum, þótt kröfur fyrirtækisins vörðuðu að nokkru leyti lögmæti þess að við húsleitina hafi verið lagt hald á tölvutæk gögn sem O kvað vera í eigu starfsmanna sinna. O var ekki talið heimilt að bera lögmæti heimildar til húsleitar undir dómstóla, né atriði er vörðuðu framkvæmd hennar, þar sem húsleitinni hafi þá verið lokið. Á hinn bóginn var tekið fram að heimilt væri að leita úrlausnar dómstóla um hvort leggja hafi mátt hald á einstök gögn án þess að áður hafi verið lagt mat á sönnunargildi þeirra, svo og hvort farið hafi verið fram úr hófi við haldlagningu gagna, enda hafi þolandi slíkrar aðgerðar ekki fengið gögnin í hendur. Ljóst þótti að Samkeppnisstofnun hafi við framkvæmd umræddrar rannsóknar afritað m.a. verulegan fjölda tölvutækra gagna án þess að athuga nánar efni þeirra þá þegar. Þótt ætla yrði að stofnunin hafi með þessu tekið í vörslur sínar mikið af gögnum sem ekki gátu varðað rannsókn hennar, varð ekki horft fram hjá því að athugun allra tölvutækra gagna á vettvangi hefði bersýnilega tekið langan tíma og truflað mjög starfsemi O. Að þessu gættu var ekki unnt að líta svo á að aðgerðir Samkeppnisstofnunar hafi farið úr hófi. Þá var talið að þótt starfsmenn O kynnu, svo sem O hélt fram, að hafa varðveitt á vinnustað sínum tölvutæk gögn, sem tilheyrðu þeim persónulega, gæti það engu breytt um að Samkeppnisstofnun hafi verið rétt vegna rannsóknar sinnar og í skjóli húsleitarheimildar að taka afrit af öllum gögnum í tölvubúnaði O. Var þá horft til þess að hafi starfsmenn O varðveitt persónuleg gögn sín í tækjabúnaði O bæru þeir áhættu af því að þau kæmust í hendur annarra vegna lögmætra aðgerða handhafa opinbers valds í garð O. Var kröfum O hafnað.

H kærði úrskurð héraðsdóms sem heimilaði leit í húsakynnum hennar. Þar sem húsleitin hafði þegar farið fram þegar H kærði úrskurðinn brast heimild til kærunnar. Var málinu vísað frá Hæstarétti.

Samkeppnisstofnun gerði leit í húsakynnum Á að fengnum úrskurði héraðsdómara og lagði við leitina hald á ýmis gögn og muni. Talið var, að um kæru á úrskurði héraðsdómara færi samkvæmt almennum reglum laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Þar sem leit sú, sem heimiluð hafði verið með úrskurðinum, hafði þegar farið fram þegar Á kærði úrskurðinn brast heimild til kærunnar, að því er varðaði heimild til leitarinnar. Þar sem Á hafði ekki krafist úrskurðar héraðsdómara um lögmæti haldlagningar Samkeppnistofnun var kröfum hans um skil haldlagðra muna einnig vísað sjálfkrafa frá Hæstarétti og þar með málinu í heild.

Samkeppnisstofnun gerði leit í húsakynnum B að fengnum úrskurði héraðsdómara og lagði við leitina hald á ýmis gögn og muni. Talið var, að um kæru á úrskurði héraðsdómara færi samkvæmt almennum reglum laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Þar sem leit sú, sem heimiluð hafði verið með úrskurðinum, hafði þegar farið fram þegar B kærði úrskurðinn brast heimild til kærunnar, að því er varðaði heimild til leitarinnar. Þar sem B hafði ekki krafist úrskurðar héraðsdómara um lögmæti haldlagningar Samkeppnistofnun var kröfum hans um skil haldlagðra muna einnig vísað sjálfkrafa frá Hæstarétti og þar með málinu í heild.

Samkeppnisstofnun gerði leit í húsakynnum G að fengnum úrskurði héraðsdómara og lagði við leitina hald á ýmis gögn og muni. Talið var, að um kæru á úrskurði héraðsdómara færi samkvæmt almennum reglum laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Þar sem leit sú, sem heimiluð hafði verið með úrskurðinum, hafði þegar farið fram þegar G kærði úrskurðinn brast heimild til kærunnar, að því er varðaði heimild til leitarinnar. Þar sem G hafði ekki krafist úrskurðar héraðsdómara um lögmæti haldlagningar Samkeppnistofnun var kröfum hans um skil haldlagðra muna einnig vísað sjálfkrafa frá Hæstarétti og þar með málinu í heild.