Dómstólaleit

S var handtekinn 4. júlí 2007 og sætti gæsluvarðhaldi frá 5. júlí til 9. sama mánaðar vegna gruns um að hann hefði framið brot sem varðaði við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga. S var síðan sleppt úr haldi eftir að hafnað hafði verið kröfu um framlengingu gæsluvarðhalds, en aðrir grunaðir höfðu þá verið yfirheyrðir og tæknideild lögreglu hafði unnið skýrslu um rannsókn málsins. S var tilkynnt í maí 2009 að málið hefði verið fellt niður og höfðaði hann í kjölfarið bótamál á hendur Í. Í héraðsdómi var talið að skilyrði þágildandi a. liðar 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála hefði verið uppfyllt til að S sætti gæsluvarðhaldi enda hafði S ekkert gert til þess að upplýsa málið eða auðvelda rannsókn þess. Var því ekki fallist á að S ætti rétt á bótum á grundvelli 176. gr. laga nr. 19/1991. Nægilegt tilefni hefði verið til þess að úrskurða S í gæsluvarðhald og ekki hefði verið sýnt fram á að handtaka hans og gæsluvarðhald hefðu verið framkvæmd á óþarflega særandi, móðgandi eða hættulegan hátt. Ekki var því fallist á að skilyrði væru til þess að fella bótaábyrgð á Í á grundvelli almennu sakarreglunnar eða 26. gr. skaðabótalaga. Með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur af Hæstarétti.

Inter Medica ehf. (Bjarni Þór Óskarsson hrl.) gegn Íslandspósti hf. (Andri Árnason hrl.)

X var ákærður fyrir húsbrot, brot gegn blygðunarsemi og barnaverndarlagabrot með því að hafa að næturlagi ruðst inn á heimili konu og tveggja stúlkna, káfað á annarri stúlkunni utanklæða og reynt að kyssa hana og sýnt hinni stúlkunni ruddalegt og ósiðlegt athæfi. Aðalmeðferð fór fram í málinu 16. janúar 2006 og gáfu ákærði og vitni þá skýrslur fyrir dómi. Dómur hafði ekki verið kveðinn upp í því þegar héraðsdómaranum var veitt leyfi frá störfum í desember 2006. Í samræmi við ákvörðun dómarans sem tók við málinu fóru skýrslugjöf og málflutningur fram að nýju 30. janúar 2007. X mætti ekki til þinghaldsins og var bókað eftir verjanda hans að honum væri kunnugt um þinghaldið en hann hefði kosið að mæta ekki til þess. Málið var svo dómtekið og X sakfelldur fyrir þau brot sem honum voru gefin að sök. Í dómi Hæstaréttar var talið að þar sem skilyrði 120. gr., sbr. 126. gr. laga nr. 19/1991, hefðu ekki verið fyrir hendi og ákærði hefði aldrei komið fyrir þann dómara sem dæmdi í málinu yrði ekki hjá því komist að ómerkja héraðsdóminn og leggja fyrir héraðsdómara að taka málið til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

J krafðist þess að Í yrði gert að greiða honum miskabætur þar sem hann hefði saklaus verið látinn sæta gæsluvarðhaldi frá 21. febrúar 2004 til hádegis 27. sama mánaðar. Tildrög málsins eru þau að í sendingu sem barst til landsins og stíluð var á J, fundust 10.102,66 grömm af hassi. J tók við sendingunni á heimili sínu, gegn greiðslu rúmlega 31.000 króna, og virtist sendingin ekki koma honum á óvart. J viðurkenndi að neyta fíkniefna og umbúðir utan af fíkniefnum fundust á heimili hans. Í niðurstöðu Hæstaréttar segir að ekki verið annað séð en að fullt tilefni hafi verið til þess að úrskurða J í gæsluvarðhald þar sem rökstuddur grunur hefði beinst að honum í skilningi 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Einnig var talið, með vísan til atvika málsins, nægjanlega fram komið að J hefði sjálfur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisti kröfu sína á í skilningi 175. gr. laga nr. 19/1991. Ekki var talið að gæsluvarðhaldið hefði staðið lengur en nauðsyn bar til. Var Í sýknað af kröfu J.

H, sem hafði verið handtekinn og sætt gæsluvarðhaldi í tengslum við rannsókn lögreglu á mannsláti, krafðist miskabóta þar sem hann taldi aðgerðirnar hafa verið ólögmætar. H hafði ekki höfðað málið fyrr en liðinn var sex mánaða fyrningarfrestur samkvæmt 181. gr. laga nr. 19/1991. Var Í því sýknað af kröfu H.

H starfaði sem tollfulltrúi þegar grunur beindist að honum um að hafa tvisvar átt þátt í ólöglegum innflutningi á áfengi. Í kjölfarið var hann handtekinn og úrskurðaður í gæsluvarðhald 16. janúar 1997 sem framlengt var í tvígang til 12. febrúar 1997. Þá var honum veitt lausn úr starfi um stundarsakir í lok janúar sama ár og vikið úr starfi að fullu í byrjun nóvember. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 3. apríl 2001 var H sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins en þeim dómi var ekki áfrýjað. Höfðaði H mál til heimtu skaðabóta vegna handtöku og gæsluvarðhalds að ósekju, missis embættis og dráttar á málsmeðferð. Með vísan til málsatvika og málsgagna var talið að fullt tilefni hefði verið til handtöku H og gæsluvarðhaldsúrskurðanna 16. og 23. janúar 1997. Málið hefði hins vegar verið að fullu upplýst 30. janúar þegar enn var beðið um framlengingu gæsluvarðhaldsins en ekki yrði séð að þörf hefði verið á beiðni lögreglunnar þar um. Tekið var fram að í lausnarbréfi fjármálaráðherra hefði verið fullyrt að ekkert benti til þess að ávirðingar sem á hann væru bornar væru ekki réttar, en á þeim tíma var rannsókn lögreglu ekki lokið. Ávirðingar þær sem H var grunaður um, voru taldar réttlæta frávikningu hans um stundarsakir án áminningar samkvæmt 3. og 4. mgr. 26. gr. nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Hins vegar sönnuðust þær ekki og gat Í þannig ekki sýnt fram á að lagaskilyrði hefðu verið til þess að víkja H að fullu úr embætti. Þá var talið að dráttur á meðferð málsins frá því að rannsókn lögreglu lauk endanlega í júní 1998 hefði verið óhóflegur og ekki skýrður og andstæður 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. og 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994 um það efni. Var Í gert að greiða H bætur eftir XXI. kafla laga nr. 19/1991 vegna ólögmæts gæsluvarðhalds frá 30. janúar 1997 til 12. febrúar sama ár, fjárhags- og miskabætur vegna embættismissis og miskabætur vegna óhóflegs dráttar á rannsókn opinbers máls, sem meðal annars beindist að honum.

Kærumál. Gæsluvarðhald. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi. X krafðist þess að hann yrði látinn laus úr gæsluvarðhaldi þar sem sú háttsemi sem hann hefði gengist við og væri tilefni varðhaldsins væri ekki refsiverð. Héraðsdómari vísaði kröfunni frá dómi. Hæstiréttur taldi að skýra yrði 75. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála svo að þargreind heimild til að leita úrlausnar dómstóla um ágreining um lögmæti rannsóknarathafna lögreglu eða ákæranda tæki meðal annars til ágreinings um ákvörðun lögreglu um að neyta ekki heimildar 2. mgr. 105 gr. laganna til að láta sakborning lausan úr gæsluvarðhaldi. Augljóst væri af upphafsmálslið 1. mgr. 103. gr. laga nr. 19/1991 að í skilningi 2. mgr. 105. gr. laganna geti ástæða ekki lengur verið til gæsluvarðhalds ef háttsemi, sem sakborningi væri gefin að sök, reyndist ekki vera refsiverð, en úr því yrði dómari að leysa í máli sem þessu ef á það væru bornar brigður. Væru því ekki efni til að vísa málinu frá héraðsdómi. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka efnislega afstöðu til kröfu X.

E var handtekin vegna rökstudds gruns um aðild að fíkniefnainnflutningi með skipinu B. Fannst mikið magn fíkniefna í bifreið sem E var farþegi í og ekið var frá skipshlið. Voru því uppfyllt skilyrði 1. mgr. 97. gr. laga nr. 1991 til handtöku E. Einnig var talið að fullnægt hefði verið skilyrðum a-liðar 1. mgr. 103. gr. sömu laga til að úrskurða E í gæsluvarðhald. Með hliðsjón af málsatvikum, rannsóknargögnum og skýringum var talið að yfirheyrslum hefði verið unnt að ljúka fyrr en gert var og að gæsluvarðhald í sjö daga hefði fullnægt rannsóknarþörfum. Með því að gæsluvarðhaldstími umfram það hafði ekki verið réttlættur var E talin eiga rétt á miskabótum með vísan til 176. gr., sbr. 1. mgr. 175. gr. laga nr. 19/1991. Gögn málsins studdu ekki fullyrðingu E um að líkamsleit, sem gerð var á henni, hefði farið fram gegn andmælum hennar. Voru því ekki skilyrði til að taka bótakröfu E til greina að þessu leyti. Þá var og hafnað bótakröfu E vegna atvinnutjóns, þar sem sú krafa var ekki studd nægilegum gögnum.