Dómstólaleit

Með nýju deiliskipulagi var gert ráð fyrir umferðarrétti yfir baklóð H við hús nr. 87 á Laugaveg í Reykjavík að lóð nr. 85 við sömu götu. Í málinu var ágreiningur um hvort ákvörðun borgarstjórnar R frá árinu 2013 um eignarnám á lóð H vegna umræddrar umferðarkvaðar væri haldin slíkum göllum að formi til og efni að ylli ógildingu hennar. Fyrir Hæstarétti reisti H málatilbúnað sinn á málsástæðum sem ekki hafði verið teflt fram undir rekstri málsins í héraði þó svo að sama tilefni hefði verið til að byggja á þeim þá, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Að því gættu var ekki fullnægt skilyrðum 2. mgr. 163. gr. sömu laga til að taka þessar málsástæður til frekari umfjöllunar og komu þær því ekki til álita við úrslausn málsins fyrir Hæstarétti. Í dómi Hæstaréttar kom fram að með 1. tölulið 2. mgr. 50. gr. skipulagslaga nr. 123/2010 væri fullnægt þeim áskilnaði 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar að lög veittu sveitarfélagi heimild til eignarnáms vegna framkvæmdar deiliskipulags. Talið var hafið yfir vafa að sveitarstjórn gæti á grundvelli 2. mgr. 50. gr. skipulagslaga með eignarnámi stofnað til takmarkaðra eignarréttinda yfir fasteignum. Gilti það jafnt um fyrsta tölulið ákvæðisins sem aðra liði þess. Þá væri ekki skylt að taka fasteign í heild eignarnámi heldur væri heimilt að láta það einungis ná til þess eða þeirra hluta eignar sem eignarnema væri þörf á. Með ákvæði 1. töluliðar 2. mgr. 50. gr. skipulagslaga hefði löggjafinn til samræmis við áskilnað stjórnarskrárinnar veitt sveitarstjórnum heimild til eignarnáms þeirra fasteigna innan sveitarfélags sem henni væri nauðsyn á að fá umráð yfir til almannaþarfa vegna framkvæmdar deiliskipulags. Leggja yrði til grundvallar að R hefði neytt eignarnámsheimildarinnar í því skyni að hrinda deiliskipulaginu í framkvæmd, þar sem ekki hefði tekist samningar milli málsaðila um kaup á umferðarréttinum, og því hefði hennar verið neytt í þágu almannahagsmuna. Réðist eðli málsins samkvæmt af atvikum hverju sinni hvort eignarnámið snerti hagsmuni margra eða fárra. Loks var hafnað þeirri málsástæðu H að umsagnar Skipulagsstofnunar hefði ekki verið aflað með þeim hætti sem áskilinn væri í 2. mgr. 50. gr. skipulagslaga. Var R sýknað af kröfu H.