Dómstólaleit

S ehf. fór þess á leit við bæjarfélagið H að félagið fengi að skila lóð undir atvinnustarfsemi sem það hafði fengið úthlutað hjá bæjarfélaginu. Á grundvelli reglna um lóðarskil, sem H hafði sett eftir úthlutun lóðarinnar, synjaði bæjarfélagið S ehf. lóðarskilum á þeirri forsendu að félagið hefði fengið samþykkta breytingu á deiliskipulagi eftir úthlutun lóðarinnar. S ehf. kærði synjunina til innanríkisráðuneytisins sem ógilti ákvörðun H. Í málinu krafðist H ógildingar á úrskurði ráðuneytisins. Talið var að hvorki væri kveðið á um einhliða skilarétt S ehf. í ákvæðum lóðarleigusamnings aðila og úthlutunarskilmálum, né ákvæðum laga nr. 17/1996 um gatnagerðargjald. Þá yrði skilaréttur ekki byggður á stjórnsýsluframkvæmd eða venju á því sviði. Þar sem einhliða skilaréttur S ehf. væri ekki til staðar væru áðurgreindar reglur H sem heimiluðu lóðarskil í raun ívilnandi fyrir lóðarhafa og því birtar með fullnægjandi hætti á heimasíðu bæjarfélagsins. Þar sem ekki væri sjálfgefið að H gæti breytt deiluskipulagi í fyrra horf þegar lóðum væri skilað, né heldur útilokað að slíkar breytingar gætu bakað bæjarfélaginu bótaskyldu, var ekki talið að áðurgreint skilyrði um breytingu á deiliskipulagi í reglunum gæti tralist ómálefnalegt. Loks var ekki fallist á það með S ehf. að H hefði brotið gegn jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar og meginreglunni um skyldubundið mat með ákvörðun sinni. Var því ekki talið að synjun H hefði verið ólögmæt og var úrskurður ráðuneytisins því felldur úr gildi.

B ehf. höfðaði mál gegn sveitarfélaginu R og var fyrir Hæstarétti leyst úr kröfu B ehf. er laut að því að R greiddi því tiltekna fjárhæð gegn því að fyrirtækið skilaði lóð undir atvinnuhúsnæði sem R hafði úthlutað. Ekki var fallist á með B ehf. að samkvæmt skilmálum R hefði fyrirtækið átt einhliða rétt á að skila lóðinni gegn endurgreiðslu lóðagjalda. Þá var hvorki fallist á að slíkur réttur hefði verið til staðar á grundvelli venjuhelgaðrar framkvæmdar R né að bréf frá R til B ehf. hefði leitt af sér réttmætar væntingar B ehf. um að það gæti hvenær sem væri og án tillits til aðstæðna tekið einhliða ákvörðun um skil á lóðinni gegn endurgreiðslu lóðagjalda.

E ehf. krafðist viðurkenningar á rétti sínum til að skila R lóð undir atvinnuhúsnæði sem R hafði áður úthlutað til E ehf. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að rétturinn hefði áður leyst úr hliðstæðu álitaefni varðandi skil á lóð frá R með dómi í máli nr. 151/2010. Þar hefði lóðarhafi talið sig eiga einhliða rétt til að skila lóð og fá tiltekin gjöld endurgreidd og að leiða mætti þennan rétt af ákvæðum laga og skilmálum R sem um lóðina giltu. Lóðarhafinn hefði einnig talið sig geta rift úthlutuninni með vísan til þess að lóðin hefði ekki þá eiginleika sem áskildir voru og að forsendur úthlutunarinnar hefðu brostið. Hann hefði loks vísað til þess að R hefði ekki verið heimilt að víkja frá þeirri almennu reglu sem sveitarfélagið hafði áður fylgt að taka við atvinnuhúsalóðum sem lóðarhafar vildu skila og endurgreiða gjöld vegna þeirra. Hæstiréttur taldi eins hátta til í máli E ehf. og R og að hvorki lægju fyrir önnur málsatvik né frekari upplýsingar um stjórnsýsluframkvæmd til þess að frá fordæminu yrði vikið. Var R því sýknuð af kröfu E ehf.

B ehf. krafði R um endurgreiðslu á gatnagerðar- og byggingarréttargjöldum vegna lóðar undir atvinnuhúsnæði sem R hafði úthlutað til B ehf. en félagið hafði síðar reynt að skila aftur. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að rétturinn hefði áður leyst úr hliðstæðu álitaefni varðandi skil á lóð frá R með dómi í máli nr. 151/2010. Þar hefði lóðarhafi talið sig eiga einhliða rétt til að skila lóð og fá tiltekin gjöld endurgreidd og að leiða mætti þennan rétt af ákvæðum laga og skilmálum R sem um lóðina giltu. Lóðarhafinn hefði einnig talið sig geta rift úthlutuninni með vísan til þess að lóðin hefði ekki þá eiginleika sem áskildir voru og að forsendur úthlutunarinnar hefðu brostið. Hann hefði loks vísað til þess að R hefði ekki verið heimilt að víkja frá þeirri almennu reglu sem sveitarfélagið hafði áður fylgt að taka við atvinnuhúsalóðum sem lóðarhafar vildu skila og endurgreiða gjöld vegna þeirra. Hæstiréttur taldi eins hátta til í máli B ehf. og R og að hvorki lægju fyrir önnur málsatvik né frekari upplýsingar um stjórnsýsluframkvæmd til þess að frá fordæminu yrði vikið. Var R því sýknuð af kröfu B ehf.

V ehf. krafðist viðurkenningar á rétti sínum til að skila R lóð undir atvinnuhúsnæði sem R hafði áður úthlutað til V ehf. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að rétturinn hefði áður leyst úr hliðstæðu álitaefni varðandi skil á lóð frá R með dómi í máli nr. 151/2010. Þar hefði lóðarhafi talið sig eiga einhliða rétt til að skila lóð og fá tiltekin gjöld endurgreidd og að leiða mætti þennan rétt af ákvæðum laga og skilmálum R sem um lóðina giltu. Lóðarhafinn hefði einnig talið sig geta rift úthlutuninni með vísan til þess að lóðin hefði ekki þá eiginleika sem áskildir voru og að forsendur úthlutunarinnar hefðu brostið. Hann hefði loks vísað til þess að R hefði ekki verið heimilt að víkja frá þeirri almennu reglu sem sveitarfélagið hafði áður fylgt að taka við atvinnuhúsalóðum sem lóðarhafar vildu skila og endurgreiða gjöld vegna þeirra. Hæstiréttur taldi eins hátta til í máli V ehf. og R og að hvorki lægju fyrir önnur málsatvik né frekari upplýsingar um stjórnsýsluframkvæmd til þess að frá fordæminu yrði vikið. Var R því sýknuð af kröfu V ehf.

H höfðaði mál gegn R og krafðist þess að staðfest yrði riftun hans á úthlutunargerð borgarráðs R á atvinnuhúsalóð frá 6. september 2007 og að R bæri að greiða H tilgreinda fjárhæð. Að því frágengnu krafðist hann viðurkenningar á skaðabótaskyldu R með því að hafa mismunað H og brotið á honum rétt í málsmeðferð sinni, svo og fyrir vanrækslu og handvömm. Í dómi Hæstaréttar kom fram að í lóðarúthlutun R hafi í senn falist stjórnvaldsákvörðun og gerningur á sviði einkaréttar. Þetta tvöfalda eðli úthlutunarinnar hafi þó takmarkað gildi við úrlausn málsins þar sem R væri einnig bundin af meginreglum stjórnsýsluréttar við ráðstöfun réttinda á sviði einkaréttar. Í dóminum kemur jafnframt fram að hvorki í bréfi, þar sem tilkynnt var að borgarráð R hefði ákveðið að úthluta L (sem H leiddi rétt sinn af) byggingarrétti fyrir starfsemi sína á lóðinni, né í þeim almennu skilmálum, sem þar var vísað til, hafi verið kveðið á um heimild til að krefjast einhliða skila á lóðinni. Af því sem þar hafi komið fram, um rétt til að afturkalla úthlutunina, yrði sú ályktun dregin að lóðarhafa væri einungis réttkræf skil á lóðinni að R hefði vanefnt skyldur sínar samkvæmt skilmálunum þannig að máli skipti fyrir hagsmuni hans. Þá sé það skilyrði til að rifta gerningi á sviði einkaréttar að veruleg vanefnd hafi orðið af hálfu gagnaðila. H hafi ekki sýnt fram á að R hafi vanefnt skyldur sínar þannig að hann gæti á þessum grunni krafist riftunar þótt fyrir lægi að nokkur dráttur hafi orðið á því að lóðin yrði byggingarhæf. Þá var ekki talið að þeir, sem fengið hefðu úthlutað lóð gætu á grundvelli 9. gr. laga nr. 153/2006 um gatnagerðargjald átt einhliða rétt til að skila henni til sveitarfélags. Hvað varðaði kröfu H um að forsendur fyrir úthlutun lóðarinnar hafi brostið segir í dómi Hæstaréttar að í málinu krefjist H aðallega riftunar, en að því frágengnu viðurkenningar á skaðabótaskyldu stefnda. Samkvæmt almennum reglum fjármunaréttar gætu brostnar forsendur að nánari skilyrðum uppfylltum leitt til ógildingar samnings, en ekki til þess að kröfur þessa efnis næðu fram að ganga. Þá var loks talið að málefnalegar forsendur hefðu legið að baki ákvörðun R um að hafna beiðnum um skil á lóðum undir atvinnuhúsnæði sem borist höfðu eftir 1. október 2008 og að jafnræðis hafi verið gætt að því leyti að eins hafi verið farið með allar beiðnir um slík lóðarskil eftir þann tíma. Ekki væri unnt að líta svo á að H hafi leitt í ljós að það hafi verið venjuhelguð og alkunn framkvæmd að R tæki við skilum á atvinnuhúsalóðum gegn endurgreiðslu gjalda. Af því yrði H að bera hallann, sbr. 2. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991. Var R sýknað af kröfum H í málinu.