Dómstólaleit

fjártjón. Stjórnarskrá. Gjafsókn. Frávísun máls að hluta. R varð fyrir bifreið 6. nóvember 2002, þegar hún var 13 ára gömul, og hlaut hún alvarleg meiðsli af völdum slyssins. Í málinu hafði R einkum uppi kröfur á hendur V hf. og I vegna uppgjörs bóta fyrir varanlega örorku og um greiðslu sjúkrakostnaðar auk annars fjártjóns. Við uppgjör bóta kom meðal annars upp ágreiningur um áhrif fjármagnstekna á tekjutengdar bætur sem R fengi í framtíðinni frá TR og þar með fjárhæð til frádráttar á bótum frá V hf. Samkvæmt útreikningi tryggingastærðfræðings, sem fór yfir forsendur uppgjörs V hf. á bótum til handa R, myndu tekjutengdar bætur R frá TR skerðast vegna fjármagnstekna hennar af þeim bótum sem hún fengi frá V hf. Því bæri að taka tillit til væntrar skerðingar á greiðslum frá TR vegna fjármagnstekna við útreikning á frádrætti frá bótum til R úr hendi V hf. R reisti kröfu sína vegna uppgjörs bóta á því að meta bæri árslaun hennar sérstaklega vegna óvenjulegra aðstæðna á grundvelli 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Hæstiréttur hafnaði þeirri kröfu og taldi að um útreikning bóta til R færi eftir 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. R hélt því einnig fram í málinu að óheimilt væri að draga frá bótum til hennar fyrir varanlega örorku ætlað eingreiðsluverðmæti framtíðarbóta frá TR, samkvæmt þágildandi ákvæði 1. málsliðar 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, og gerði kröfu um að um uppgjör á bótum til hennar færi samkvæmt núgildandi ákvæði 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga, sbr. 1. gr. laga nr. 53/2009. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að haga yrði ákvörðun skaðabótanna eftir þágildandi lögum enda væri lagaheimild, til þess að beita núgildandi ákvæði með afturvirkum hætti, ekki til að dreifa. Þá gerði R, svo sem fyrr greinir, kröfu um greiðslu sjúkrakostnaðar og annars fjártjóns á grundvelli 1. gr. skaðabótalaga, til þess að mæta framtíðarkostnaði hennar af hjálpartækjum og sjúkraþjálfun sem væri henni nauðsynleg. Um þetta segir meðal annars í dómi Hæstaréttar að R hefði ekki lagt fram læknisfræðileg gögn um framtíðarþörf á endurhæfingu og matsgerð um kostnað af henni svo og annarri aðstoð sem þörf væri á sem ekki yrði greidd af sveitarfélagi eða íslenska ríkinu. Væri þessi kröfuliður svo vanreifaður að dómur yrði ekki á hann lagður og væri honum því vísað frá héraðsdómi.

S lenti í umferðarslysi í júní 2003 og slasaðist. Í málinu var ekki deilt um bótaskyldu SA og H, en ágreiningur aðila laut að útreikningi bóta og hvort greiðslur frá almannatryggingum og lífeyrissjóðum ættu að koma þar til frádráttar. S neitaði að upplýsa um rétt sinn til bóta frá almannatryggingum eða lífeyrissjóðum og hafði ekki heimilað stefndu að afla þeirra upplýsinga fyrir sína hönd. Á þeim tíma er S lenti í slysinu hafði skaðabótalögum nr. 50/1993 verið breytt með lögum nr. 37/1999, þar sem m.a. var gert ráð fyrir að til frádráttar bótum kæmu greiðslur af félagslegum toga, sem kæmu í hlut tjónþola vegna örorkunnar. S byggði bætur sínar á skaðabótalögum og gerði í málinu kröfu á hendur stefndu til greiðslu tiltekinnar fjárhæðar. Bar henni því að upplýsa um öll þau atriði sem gátu haft áhrif á útreikning bótanna. Með því að leggja ekki fram umbeðin gögn var krafa S það óljós og málatilbúnaður hennar svo óskýr að samræmdist ekki meginreglu laga um meðferð einkamála um skýran og glöggan málatilbúnað. Var málinu vísað frá dómi ex officio.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli Ó á hendur T var vísað frá dómi. Í tilefni af því að kröfugerð hans fyrir Hæstarétti var með tiltekinni lagfæringu var tekið fram að frávísunarúrskurði héraðsdóms yrði ekki skotið til Hæstaréttar til þess að fá lagt fyrir héraðsdómara að taka til efnismeðferðar kröfugerð í annarri mynd en þeirri, er þar lá fyrir. Þá var kröfugerð Ó fyrir héraðsdómi svo ónákvæm og óljós að efnisdómur varð ekki felldur á hana, sbr. d. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Var niðurstaða héraðsdóms því staðfest.

Tryggingaráð kvað upp úrskurð um að örorka L væri 65%. L höfðaði mál á hendur Tryggingastofnun ríkisins (T) þar sem hún krafðist nánar tiltekinnar greiðslu, svo og að viðurkenndur yrði réttur hennar til örorkulífeyris samkvæmt 12. gr. laga nr. 117/1993 um almannatryggingar og tekjutryggingar samkvæmt 17. gr. sömu laga á grundvelli 75% örorku frá þingfestingu málsins þar til dómur gengi í því. Í dómi Hæstaréttar segir að í ljósi dómkrafna L verði að líta svo á að málsókn hennar hvíli á þeim grunni að mat T á örorku hennar sé rangt. Eigi örorkan að réttu lagi að teljast 75%, en ekki 65% eins og T hafi metið hana. Í málinu krefjist L ekki ógildingar á úrskurði Tryggingaráðs. Þeirri málsástæðu hafi heldur ekki verið hreyft af hennar hendi að annmarkar séu á úrskurðinum, sem leiða eigi til ógildingar hans. Þess í stað krefji L T um greiðslu, sem taki mið af því að örorka hennar sé metin 75%. Verði að ætla að með þessu gangi L út frá því að það geti verið á valdi dómstóla að taka sjálfstæða ákvörðun um örorkustig hennar og það að auki án þess að til úrlausnar komi í málinu gildi lögboðinnar stjórnvaldsákvörðunar um það efni. Þótt L hafi lagt fram við þingfestingu málsins í héraði beiðni um dómkvaðningu manna til að meta örorku sína, þá hafi slíks mats ekki enn verið aflað. Af þessum sökum sé ekki í málinu nein viðhlítandi stoð fyrir því að örorka L eigi fremur að teljast 75% en 65%, svo sem T hafi slegið föstu fyrir sitt leyti. Vegna þessara annmarka á málatilbúnaði L var málinu vísað frá héraðsdómi.

A slasaðist í umferðarslysi á árinu 1992. Tveimur árum eftir slysið greiddi vátryggingafélagið V honum bætur á grundvelli örorkumats þar sem varanleg örorka A var metin 40%. Tæpum tveimur árum síðar var örorka A metin að nýju og var varanleg örorka þá talin 65%. Krafðist A frekari bóta frá V á grundvelli þessa. A hóf að fá greiddan örorkulífeyri og tekjutryggingu úr almannatryggingum á árinu 1995. Taldi V að skerða ætti bætur A vegna skattfrelsis þeirra og hagræðis af eingreiðslu og að til frádráttar ætti að koma slysdagsverðmæti örorkulífeyris og tekjutryggingar úr almannatryggingum. Talið var að samkvæmt dómvenju sættu bætur lækkun vegna skattfrelsis og hagræðis af eingreiðslu. Þá var talið að útreiknað slysdagsverðmæti örorkulífeyris A til 67 ára aldurs ætti að koma að fullu til frádráttar bótum og að hluti slysdagsverðmætis tekjutryggingar A úr almannatryggingum ætti einnig að koma til frádráttar. Var talið að A fengi fjárhagslegt tjón sitt vegna 25% viðbótarörorkunnar að fullu bætt með greiðslum úr almannatryggingum. Ekki var talið að þær greiðslur skertu rétt A til miskabóta og var V dæmt til að greiða A miskabætur.