Leita í öllum dómstólum...
Niðurstöður
3 dómar fundust
Lykilorð: Vanvirðandi meðferð
A höfðaði mál til heimtu bóta vegna gæsluvarðhalds sem hann var látinn sæta. Ágreiningur málsins laut að því hvort A hefði verið látinn sæta ólögmætri einangrunarvist og önnur réttindi hans, sem gæsluvarðhaldsfanga, verið skert með því að hann var ekki færður beint í fangelsið á Hólmsheiði eftir úrskurð um að hann sætti gæsluvarðhaldi heldur þess í stað verið vistaður í fangaklefa á lögreglustöð í tæpa 21 klukkustund. Í dómi Landsréttar kom fram að játa yrði lögreglu ákveðið svigrúm til að vista gæsluvarðhaldsfanga í skamman tíma í fangageymslum sínum. Taldi Landsréttur að ekki yrði annað séð en að tilefni þeirrar ákvörðunar að vista A í fangageymslu lögreglunnar hefði verið lögmætt. Þá varð ekki ráðið af gögnum málsins að aðstæður í fangaklefa lögreglustöðvarinnar hefðu verið með þeim hætti að óheimilt hefði verið að vista A þar. Þótt A hefði, eðli máls samkvæmt, verið einn í læstum klefa meðan á vistun hans stóð yrði vistuninni, í ljósi þess stutta tíma sem hún stóð yfir, ekki jafnað til einangrunarvistar í skilningi 2. mgr. 98. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, auk þess sem um þriðjungur vistunartíma A hefði verið yfir nótt þegar fangar í fangelsinu á Hólmsheiði væru einnig læstir inni einir í klefum sínum hefði ákvörðun ekki verið tekin um annað, sbr. 1. mgr. 42. gr. laga nr. 15/2016 um fullnustu refsinga. A hefði ekki borið nein atriði varðandi framkvæmd gæsluvarðhaldsins undir dómara, svo sem honum hefði verið heimilt samkvæmt 5. mgr. 99. gr. laga nr. 88/2008, og þá væru engar upplýsingar í málinu um að A hefði óskað eftir og verið synjað um að neyta þeirra réttinda sem honum væru tryggð í a- til f-liðum 1. mgr. sömu lagagreinar. Samkvæmt framansögðu var Í sýknað af kröfum A.
A höfðaði mál á grundvelli 246. gr. laga um meðferð sakamála nr. 88/2008 gegn íslenska ríkinu og krafðist miskabóta vegna gæsluvarðhalds sem honum var gert að sæta í 22 daga auk bóta vegna annarra þvingunaraðgerða í þágu rannsóknar á hendur honum, annars vegar fyrir meint brot gegn 264. gr. alm. hegningarlaga og hins vegar fyrir stórfellt fíkniefnalagabrot gegn 173. gr. a alm. hegningarlaga. A var með dómi héraðsdóms og síðar Landsréttar sakfelldur fyrir brot gegn 173. gr. a en rannsókn á meintu broti gegn 264. gr. alm. hegningarlaga var felld niður gagnvart honum og hann ekki ákærður fyrir slíkt brot. Niðurstaða dómsins var að sýnt hafi verið fram á að gæsluvarðhald það sem A sætti hafi stafað af broti því sem hann var síðar sakfelldur fyrir en hafi ekki komið til alfarið, né orðið lengra vegna meintra brota gegn 264. gr. alm. hegninarlaga sem síðar var fellt niður gagnvart A. Þá var talið að símhlerun sem A var látinn sæta í kjölfar þess að hann var látinn laus úr gæsluvarðhaldi hafi alfarið verið vegna hins stórfellda fíkniefnalagabrots sem hann var síðar sakfelldur fyrir. Þá hafði A gefið samþykki fyrir því að lögregla aflaði bankaupplýsinga um hann. Hins vegar var fallist á með A að hann hefði þurft að þola vanvirðandi meðferð í skilningi 68. gr. stjórnarskrárinnar með því að hafa verið vistaður og haldið einangruðum í fangaklefa á lögreglustöð við alls ófullnægjandi aðstæður lengur en í fjóra sólarhringa sbr. þágildandi 4. mgr. 3. gr. laga nr. 49/2005 um fullnustu refsinga, sbr. núgildandi 4. mgr. 17. gr. laga nr. 15/2016. Var sýnt fram á að enginn reki hafi verið gerður að því að finna A annað vistunarúrræði fyrr en að þeim fjórum sólarhringum liðnum sem lagaákvæðið heimilar. Hins vegar var krafa A á þessum grunni talin fyrnd með vísan til niðurlags 1. mgr. 9. gr. laga um fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007.
Í málinu krafðist A bóta úr hendi Í, annars vegar á grundvelli hinnar hlutlægu bótareglu 2. mgr., sbr. 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála vegna rannsóknaraðgerða sem hann taldi sig hafa sætt að ósekju í tengslum við rannsókn lögreglu á stórfelldum fíkniefnaviðskiptum og hins vegar samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 á grundvelli sakarreglunnar vegna háttsemi lögreglu við rannsókn á ætluðu broti hans. Þá krafðist A viðurkenningar á bótaskyldu Í vegna atvinnumissis sem hann taldi að leiða mætti af rannsókn lögreglu. Með hliðsjón af atvikum málsins var talið að A ætti rétt til miskabóta úr hendi Í vegna fjölda þvingunarráðstafana sem hefðu beinst að honum að ósekju við rannsókn málsins, þar á meðal að hlustað hefði verið á símtöl hans og þau tekin upp á nánar tilgreindu tímabili, að hann hefði sætt gæsluvarðhaldi og einangrun mun lengur en efni hefðu staðið til og að lögreglu hefði skort heimild að lögum til að leita í bankahólfi, stigagangi og geymslu hans. Þá var fallist á með A að hann ætti rétt til miskabóta vegna þess hvernig staðið hefði verið að handtöku hans og að hann hefði þurft að þola vanvirðandi meðferð í skilningi 68. gr. stjórnarskrárinnar með því að hafa verið vistaður og haldið einangruðum í fangaklefa á lögreglustöð meðan á 11 daga gæsluvarðhaldi stóð við alls ófullnægjandi aðstæður. Á hinn bóginn var kröfu A um bætur vegna atvinnumissis, eins og hún var úr garði gerð, vísað frá héraðsdómi á þeim grunni að hann hefði ekki leitt nægar líkur að því að hann hefði orðið fyrir tjóni vegna skerðingar á getu til að afla sér vinnutekna sem hlotist hefði af umræddum aðgerðum lögreglu. Voru miskabætur til A ákveðnar 2.000.000 krónur.