Dómstólaleit

Stefnandi krefst þess aðallega að stefnda verði gert að greiða stefnanda 61.200.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 6. júlí 2014 til 18. apríl 2017, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er þess krafist að stefnda verði gert að greiða stefnanda 50.600.000 krónur með vöxtum samkvæmt 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 20. október 2014 til 18. apríl 2017, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda eins og málið væri eigi gjafsóknarmál. Með stefnu birtri 27. september 2018 höfðaði stefnandi annað mál á hendur stefnda og hlaut það málsnúmerið [...]. Í því máli krefst stefnandi þess aðallega að stefnda verði gert að greiða stefnanda 15.552.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 6. júlí 2014 til 27. september 2018, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til vara er þess krafist að stefndi greiði stefnanda 10.886.400 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 6. júlí 2014 til 27. september 2018, en með   dráttarvöxtum   samkvæmt   1.   mgr.   6.   gr.   sömu   laga   frá   þeim   degi   til greiðsludags. Til þrautavara er þess krafist að stefndi greiði stefnanda 9.537.112 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 6. júlí 2014 til 27. september 2018, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Til þrautaþrautavara er þess krafist að stefndi greiði stefnanda 6.931.652 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 6. júlí 2014 til 27. september 2018, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Í öllum tilvikum er krafist málskostnaðar úr hendi stefnda eins og málið væri eigi gjafsóknarmál. Að beiðni stefnanda og með samþykki stefnda var það mál sameinað málinu sem hér er til meðferðar með vísan til 1. mgr. 30. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, á dómþingi 14. janúar 2019. Áður hafði stefnandi höfðað framhaldssök um framangreindar kröfur sínar þann 20. mars 2018, en að kröfu stefnda var henni vísað frá dómi með úrskurði 31. maí 2018.

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda og málskostnaðar.

I

Málsatvik eru þau að stefnandi var handtekinn 6. júlí 2014 og úrskurðaður í gæsluvarðhald   vegna   rannsóknarhagsmuna   frá   6.   júlí   2014   til   18.   júlí   2014. Rökstuddur grunur þótti um að hann hefði gerst sekur um líkamsárás gegn B og frelsissviptingu og alvarlega líkamsárás gegn C. Þegar stefnandi var handtekinn hafði hann frá 31. júní 2012 verið á reynslulausn vegna fimm ára fangelsisdóms sem hann hafði hlotið þann [...] með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. [...]. Við handtökuna átti stefnandi eftir að afplána 600 daga af þeim fangelsisdómi. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjavíkur frá 18. júlí 2014 í máli nr. R-207/2014 var honum í kjölfar handtökunnar gert að afplána eftirstöðvar þeirrar refsingar. Sá úrskurður var staðfestur með dómi Hæstaréttar [...] í máli nr. [...].

Stefnandi lauk afplánun á 600 daga eftirstöðvum fangelsisrefsingar sinnar þann 9. mars 2016.

Ákæra á hendur stefnanda var gefin út 6. maí 2016, þ.e. tæplega einu ári og þremur mánuðum eftir að ríkissaksóknara barst málið frá lögreglu.

Með   dómi   Héraðsdóms   Reykjavíkur   [...]   í   máli   nr.   [...]   var   stefnandi sýknaður   af   öllum   sakargiftum   ákæruvaldsins,   þ.e.   meintri   líkamsárás   og frelsissviptingu. Þeim dómi var ekki áfrýjað.

Stefnandi telur sig hafa verið sviptan frelsi að ósekju í 12 daga meðan á handtöku og síðar gæsluvarðhaldi stóð og síðan í 600 daga til viðbótar þegar hann afplánaði eftirstöðvar fyrrgreinds fangelsisdóms. Þetta hafi haft í för með sér tjón sem   hann   gerir   nú   kröfu   um   að   fá   bætt   með   miskabótum   annars   vegar   og skaðabótum vegna tekjutaps hins vegar. Stefndi hafnar því aftur á móti að til bótaskyldu hafi stofnast.

Við   aðalmeðferð   málsins   gáfu   skýrslu   fyrir   dómi   stefnandi   og   D, fyrirsvarsmaður [...] ehf., en þar kvaðst stefnandi hafa ráðið sig til starfa stuttu áður en hann var handtekinn.

II

Stefnandi byggir upphaflega málshöfðun sína á því að rannsakendur hafi við handtöku og ósk um gæsluvarðhald beitt óhóflegu valdi, sbr. 3. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. 2. mgr. 13. gr. lögreglulaga nr. 90/1996. Með   því   að   handtaka   stefnanda   og   óska   eftir   því   að   hann   yrði   færður   í gæsluvarðhald   hafi   frelsi   hans   verið   skert   með   íþyngjandi   hætti,   enda   hefðu rannsakendur mátt vita hvaða þýðingu það hefði fyrir stefnanda, sem þá hafi verið á reynslulausn. Frelsi hans hafi því verið skert andstætt 67. gr. stjórnarskrár Íslands nr. 33/1944.

Hvað aðalkröfu stefnanda varðar þá svo byggi hann á því að stefndi hefði aldrei þurft að beita þeim íþyngjandi úrræðum sem beitt hafi verið gagnvart honum. Stefnandi mótmæli ástæðum lögreglunnar fyrir handtökunni, enda hefði rannsakendum mátt vera ljóst frá upphafi hver þáttur stefnanda hefði verið í málinu. Fyrstu   framburðir   brotaþola   hjá   lögreglu   hafi   ekki   verið   í   neinu   samræmi, ruglingslegir og brotaþolar augljóslega í annarlegu ástandi. Þau hafi síðar staðfest að hafa verið undir áhrifum þegar þau gáfu sinn fyrsta og eina framburð hjá lögreglu. Þá hafi þeir lögreglumenn sem önnuðust skýrslutökuna átt að sjá eða mátt sjá   að   brotaþolar   hefðu   verið   undir   áhrifum.   Því   hafi   það   verið   algjörlega forkastanlegt að stefnandi skyldi þurfa að þola handtöku á grundvelli þeirra.

Í gæsluvarðhaldsúrskurði frá 6. júlí 2014 hafi stefnandi verið úrskurðaður í gæsluvarðhald á grundvelli a-liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008. Telji stefnandi að rannsakendur hafi beitt valdi sínu í óhófi, enda hefði þeim mátt vera ljóst strax á upphafsstigum málsins hver hlutur stefnanda var í málinu og því hafi atvik, eins og þau hafi verið máluð af stefnda, ekki verið í takt við það sem raunverulega gerðist, eins og skýrt hafi komið fram í sýknudómi frá [...]. Þá hafi stefnda á þessi stigi málsins   borið   að   sýna   sérstaka   varfærni   og   að   horfa   til   þess   hvaða   þýðingu úrskurður um gæsluvarðhald hefði fyrir stefnanda, sem hafi verið á reynslulausn.

Auðsýnt sé að handtakan hafi haft mikil áhrif á stefnanda og orðið til þess að hann var sviptur frelsi sínu í 612 daga. Frelsissviptingin hafi verið stefnanda mikið áfall og haft mikil áhrif á andlega heilsu hans og einkalíf.

Samkvæmt þágildandi 228. gr. laga nr. 88/2008 eigi maður sem borinn hafi verið sökum í sakamáli rétt til bóta ef mál hans hafi verið fellt niður eða hann sýknaður með endanlegum dómi.

Óumdeilt sé að stefnandi hafi verið handtekinn í tengslum við rannsókn málsins. Handtakan hafi verið algjörlega óþörf og beita hefði mátt vægari úrræðum. Þá hafi krafa um gæsluvarðhald verið með öllu óþörf, enda hefði þáttur stefnanda í málinu átt að skýrast strax á upphafsstigum þess. Engin ástæða hafi verið til að ætla að stefnandi myndi torvelda rannsókn málsins.

Stefnandi eigi því rétt á bótum vegna handtökunnar, gæsluvarðhaldsins og afplánunar eftirstöðva refsidóms Héraðsdóms Reykjavíkur nr. [...] samkvæmt 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008. Stefnandi telji að stefndi hafi af hlutdrægni dregið þá ályktun að þar sem hann hefði áður komist í kast við lögin hlyti hann að hafa átt þátt í málinu og því hafi stefndi með offorsi reynt allt sem hann hafi getað til að koma stefnanda á bak við lás og slá.

Samkvæmt 2. mgr. 81. gr. laga nr. 15/2016 um fullnustu refsinga sé það skilyrði reynslulausnar að aðili gerist ekki sekur um nýtt brot á reynslutíma. Samkvæmt 2. mgr. 82. gr. sömu laga sé þó heimilt, að kröfu ákæranda, að úrskurða mann   sem   hlotið   hafi   reynslulausn   til   að   afplána   eftirstöðvar   refsingar   sé   á reynslutíma   brotið   gróflega   gegn   almennum   skilyrðum   reynslulausnar   eða rökstuddur sterkur grunur hafi verið um brot aðila. Stefnandi geti ekki fallist á að ákærandi hafi þurft að gera kröfu um að dómstóll úrskurðaði um fullnustu refsingar á þeim grundvelli að hann myndi torvelda rannsókn á málinu eða málið hafi verið komið skammt á veg, og í ljósi skyldu stefnda til að horfa jafnt til atriða er leitt geta til   sektar   og   sýknu   hafi   stefnda   verið   algjörlega   óþarft   að   krefjast   fullnustu refsingar. Hefði stefnda átt að vera það ljóst að gæsluvarðhaldi loknu að hlutur stefnanda í málinu væri ekki til þess fallinn að skilyrði 2. mgr. 81. gr. laga nr. 15/2016 um fullnustu refsingar væru uppfyllt.

Stefnandi styðji kröfu sína um bætur við 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008. Krefjist stefnandi 100.000 króna fyrir hvern þann dag sem hann hafi að ósekju setið í gæsluvarðhaldi og í fangelsi, alls 612 daga. Stefnandi eigi því rétt á miskabótum, sbr. 5. mgr. sömu greinar, sem hæfilega séu ákvarðaðar 61.200.000 krónur.

Hvað varakröfu sína varði byggi stefnandi á því að hafi eitthvað verið óljóst um þátt hans í málinu, þá hafi einkaréttarkrafa brotaþola frá 17. október 2014 með óumdeilanlegum   hætti   gert   grein   fyrir   þætti   stefnanda   í   málinu.   Í   umræddri bótakröfu hafi aðeins verið gerð krafa á einn af þremur sakborningum í málinu og samkvæmt málsatvikalýsingu bótakröfunnar hafi ekkert bent til þess að stefnandi hefði sýnt af sér nokkra saknæma háttsemi. Hefði stefndi því þá þegar átt að fella niður rannsókn á hendur stefnanda og láta hann lausan úr afplánun.

Stefnda hafi verið í lófa lagið strax við móttöku bótakröfu 20. október 2014 að hreinsa nafn stefnanda af ásökunum þeim sem gert hafi það að verkum að hann hafi verið sviptur frelsi sínu, en þvert á móti hafi stefndi sýnt af sér vítaverða háttsemi sem leitt hafi til þess að málið hafi dregist í hátt í tvö ár.

Ekki sé unnt að túlka hinn óútskýrða drátt á málinu með öðrum hætti en þeim   að   stefndi   hafi   vísvitandi   verið   að   svipta   stefnanda   frelsi   sínu   án lagaheimildar. Því sé það með ólíkindum að stefnandi skuli hafa verið ákærður þann 6. maí 2016, en rannsókn málsins lauk um mitt ár 2014. Stefnandi hafi enga ábyrgð borið á drættinum.

Líkt og með aðalkröfu sína styðji stefnandi varakröfu sína um bætur við 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008. Krefjist hann 100.000 króna fyrir hvern þann dag sem hann hafi að ósekju setið í gæsluvarðhaldi og í fangelsi, alls 506 daga. Eigi stefnandi því rétt á miskabótum, sbr. 5. mgr. sömu greinar, sem hæfilega séu ákvarðaðar 50.600.000 krónur.

Stefnandi hafi verið á reynslulausn í tvö ár án þess að komast í kast við lögin og lagt sig allan fram við að koma lífi sínu í rétt horf eftir fangelsisvistina. Hafi það haft mikil áhrif á hann að vera sviptur frelsi sínu og vera sakaður um alvarlega refsiverða háttsemi í máli þar sem síðar hafi komið í ljós að hann hefði verið sýknaður af öllum kröfum. Eigi stefndi því rétt til miskabóta skv. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Sá óútskýrði dráttur á málinu sem leitt hafi til þess að stefnandi hafi verið sviptur frelsi í 506 daga hafi verið sjálfstætt brot af hálfu stefnda sem þegar leiði til miskabóta, sbr. 26. gr. laga nr. 50/1993.

Vaxtakrafa stefnanda byggist á ákvæðum 8. gr. laga nr. 38/2001, eða frá þeim tíma er hinn bótaskyldi atburður hafi átt sér stað. Í aðalkröfu sé miðað við 6. júlí 2014, er handtakan hafi farið fram, og í varakröfu við 20. október 2014, er stefndi   hafi   móttekið   einkaréttarkröfu   brotaþola.   Dráttarvaxtakrafa   stefnanda byggist   á   1.   mgr.   6.   gr.   sömu   laga   og   séu   dráttarvextir   reiknaðir   frá þingfestingardegi málsins.

Eins   og   áður   segir   höfðaði   stefnandi   framhaldssök   gegn   stefnda   undir rekstri málsins, en henni var vísað frá að kröfu stefnda. Höfðaði stefnandi þá annað mál gegn stefnda sem síðar var sameinað þessu máli. Málsástæður stefnanda vegna síðari málshöfðunar hans eru eftirfarandi.

Skömmu áður en stefnandi hafi verið handtekinn hinn 6. júlí 2014 hafi hann ritað undir ráðningarsamning við hugbúnaðarfyrirtækið [...],[...] í [...]. Hann hafi hafið störf hjá félaginu 1. júlí 2014. Samkvæmt ráðningarsamningnum skyldu laun hans ákvarðast 480.000 krónur á mánuði. Vegna handtökunnar, gæsluvarðhaldsins og eftirfarandi fangelsisvistar hafi ekkert orðið úr starfi stefnanda hjá [...]. Þá hafi stefnandi áfram legið undir grun lögreglu þegar hann losnaði úr fangelsi og þar til hann hafi verið sýknaður með dómi [...]. Ljóst sé að stefnandi hafi ekki getað ráðið sig til starfa hjá félaginu á þeim tíma.

Með   handtökunni,   gæsluvarðhaldinu   og   eftirfarandi   fangelsisvist   hafi lögreglan brotið gegn réttindum stefnanda samkvæmt 67. og 70. gr. stjórnarskrárinnar. Hafi stefnandi verið sviptur frelsi að ósekju enda hafi hann reynst saklaus af þeirri háttsemi sem honum hafi verið gefin að sök í ákæru. Eigi stefnandi því rétt á skaðabótum samkvæmt 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. einnig   1.   og   2.   mgr.   246.   gr.   laga   nr.   88/2008.  Að   auki   hafi   hin   óralanga málsmeðferð haft gríðarleg áhrif á réttindi stefnanda, en tæplega 30 mánuðir hafi liðið frá handtöku stefnanda og fram að sýknudómi Héraðsdóms Reykjavíkur.

Dómkröfur   stefnanda   byggist   á   útreikningum   á   væntanlegum   launum stefnanda hjá [...]. Aðal- og varakrafa stefnanda byggist á vergum launum, þ.e. 480.000 kr. á mánuði auk framlags atvinnurekanda í lífeyrissjóð, án frádráttar vegna tekjuskatts og lífeyrissjóðs. Það sem skilji á milli krafnanna sé tímabilið sem liðið hafi frá því að stefnandi lauk afplánun og þar til hann hafi verið sýknaður með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur.

Í   þrauta-   og   þrautaþrautavarakröfu   stefnanda   sé   byggt   á   væntanlegum launum stefnanda hjá [...], þ.e. 480.000 kr. á mánuði eins og í aðal- og varakröfu. Hins vegar hafi í þessum kröfum verið tekið tillit til þeirra tekjuskattsgreiðslna sem vinnuveitanda stefnanda hefði borið að greiða. Enn sé miðað við framangreind tímabil, þ.e. 30 og 21 mánuð.

Allar kröfur stefnanda byggi að því að starfsmenn stefnda hafi valdið honum   tjóni   með   ólögmætri   og   saknæmri   háttsemi.  Aðal-   og   þrautavarakrafa stefnanda byggi á því að stefnandi hafi ekki getað ráðið sig til starfa fyrr en hann hafi verið sýknaður þann [...]. Það að liggja undir grun og sæta ákæru hafi haft í för með sér gríðarleg vandkvæði við að ráða sig til vinnu. Það að stefnandi hafi að ósekju haft stöðu sakbornings hafi því valdið honum tjóni til viðbótar við þá frelsissviptingu sem hann varð fyrir við handtökuna, gæsluvarðhaldið og afplánun eftirstöðva refsidóms. Vara- og þrautavarakrafa byggist á því að einungis eigi að líta til tímans sem stefnandi hafi verið sviptur frelsi innan fangelsiskerfisins.

Hafa verði í huga að ákvæðið feli í sér skerðingu á þegar veittum réttindum til reynslulausnar og skerðingu á frelsi einstaklings samkvæmt 67. gr. stjórnarskrár. Ljóst sé að úrskurður dómstóla þessa efnis komi ekki til af sjálfu sér og verði að ætla að öllum ákvörðunum starfsmanna stefnda um að krefjast slíks úrskurðar skuli einungis beita í undantekningartilvikum. Krafa starfsmanna stefnda um afplánun hafi því falið í sér stórkostlegt brot gegn meðalhófi.

Stefndi hafi haldið því fram að stefnandi hefði sjálfur valdið því að hann hafi þurft að sitja af sér alla fangelsisrefsinguna, þar sem hann hafi neitað sök og neitað að tjá sig við lögreglu. Stefnandi bendi á að það séu grundvallarmannréttindi hvers sakbornings að neita að tjá sig við lögreglu. Ekki verði byggt á því í málinu að   stefnandi   hafi   fyrirgert   einhverjum   bótarétti   með   því   að   virkja   þau grundvallarréttindi.

Krafa stefnanda byggi á 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar, sbr. einnig 1. og 2.   mgr.   246.   gr.   laga   nr.   88/2008.  Að   auki   byggi   stefnandi   á   meginreglum skaðabótaréttar.

III

Stefndi mótmælir öllum málatilbúnaði stefnanda sem röngum og ósönnuðum. Vegna sýknu stefnanda af ákæru með dómi séu bótaskilyrði þágildandi 1. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 fyrir hendi. Samkvæmt 2. mgr. 228. gr. sé þó heimilt að fella niður bætur eða lækka hafi sakborningur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisi kröfur sínar á. Sýknukrafa stefnda byggist á því að stefnandi hafi sjálfur stuðlað að aðgerðum gegn sér og því beri að fella niður bætur til hans.

Við handtöku hafi stefnanda verið kynnt sakarefnið og honum gerð grein fyrir því að hann hefði réttarstöðu sakbornings. Þann sama dag hafi stefnandi verið yfirheyrður hjá lögreglu sem sakborningur og honum gefinn kostur á að greina frá atvikum eins og þau hafi horft við honum. Stefnandi hafi kosið að tjá sig ekkert um þau. Engin breyting hafi orðið á þessari afstöðu stefnanda þann tíma sem hann hafi setið   í   gæsluvarðhaldi   eftir   að   hann   hafi   hafið   afplánun   eftirstöðva   refsingar samkvæmt dómi frá 2009.

Þótt stefnanda hafi verið frjálst að taka þessa afstöðu við rannsókn og rekstur sakamáls á hendur sér telji stefndi óhjákvæmilegt að líta svo á að hann hafi með henni stuðlað að því gæsluvarðhaldi sem hann sætti og krefjist nú bóta fyrir. Hvorki stefnanda, né lögmanni hans, hafi getað dulist að þessi afstaða gæti firrt stefnanda þeim bótarétti sem hann kynni að eiga á hendur stefnda, yrði rannsókn málsins felld niður á hendur honum eða hann sýknaður af refsidómi.

Stefnandi hafi fyrst tjáð sig um atvik málsins eins og þau horfðu við honum þegar réttað hafi verið í máli hans í nóvember 2016. Stefnanda hafi verið í lófa lagið að útskýra sína hlið málsins á fyrri stigum þess, og að teknu tilliti til framburðar hans fyrir dómi hefði það mögulega getað haft áhrif á framvindu málsins.

Í dómaframkvæmd hafi lögmæti rannsóknaraðgerða ekki verið talið skipta máli við mat á bótaskyldu samkvæmt 228. gr. ef bótaskilyrðin sem tilgreind séu í 1. mgr.   228.   gr.   séu   fyrir   hendi.  Allt   að   einu   sé   á   því   byggt   að   handtaka   og gæsluvarðhald   stefnanda   hafi   verið   í   samræmi   við   heimildir   sakamálalaga   og lögreglulaga. Stefnandi hafi legið undir rökstuddum grun um að hafa átt aðild að alvarlegum brotum. Aðgerðir lögreglu hafi verið lögmætar og réttmætar, svo sem staðfest hafi verið af dómstólum. Öndverðum málsástæðum stefnanda sé mótmælt sem röngum.

Þann   9.   júlí   2014   hafi   C   og   B   kært   stefnanda   fyrir   líkamsárás   og frelsissviptingu. Þær kærur hafi ekki verið afturkallaðar.

Fimm vitni hafi gefið skýrslu hjá lögreglu. Þær skýrslur hafi gefið lögreglu fulla ástæðu til að ætla að stefnandi hefði, ásamt öðrum sakborningum, veist að B og C og í kjölfar frelsissviptingar veitt C ýmiss konar áverka. Í málinu hafi einnig legið fyrir lífsýni úr fatnaði stefnanda, sem hafi haft sama snið og DNA-snið C, og hafi jafnframt fundist á fatnaði annarra sakborninga, bifreiðinni sem C hafi verið fluttur í og á aðalvettvangi árásarinnar að [...] í [...].

Því sé mótmælt sem röngu og ósönnuðu að einkaréttarkrafa [...] hafi að geyma sanna lýsingu á þeirri árás sem hann sætti. Atvikalýsing í einkaréttarkröfu C sé á skjön við gögn málsins og beri þess merki að honum hafi verið „gefinn kostur“ á að lagfæra fyrri framburð sinn.

Málsástæðu stefnanda þess efnis að hann eigi bótarétt á grundvelli 228. gr. laga nr. 88/2008 vegna þess að honum hafi verið gert að afplána eftirstöðvar refsingar samkvæmt dómi Héraðsdóms Reykjavíkur í máli nr. [...] sé mótmælt sem rangri. Bótaregla 228. gr. laga nr. 88/2008 takmarkist við þær rannsóknaraðgerðir sem tilgreindar séu í IX.-XIV. kafla laganna. Afplánun fyrri refsidóms falli ekki þar undir. Þegar af þeirri ástæðu beri að sýkna stefnda af þeirri kröfu.

Framvinda rannsóknar lögreglu hafi verið eðlileg. Öndverðum málsástæðum stefnanda sé mótmælt sem röngum. Hvorki dráttur á rannsókn máls, né dráttur á saksókn, falli undir þær rannsóknaraðgerðir sem bótaskyldar séu samkvæmt 2. mgr. 228. gr. Bótaskilyrði 228. gr. séu því ekki fyrir hendi og því beri þegar af þeirri ástæðu að sýkna stefnda af varakröfu stefnanda.

Stefnandi hafi ekki sýnt fram á ólögmæta og saknæma háttsemi starfsmanna stefnda. Skilyrði miskabóta á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 séu ekki heldur fyrir hendi. Dómstólar hafi fallist á það með stefnda að lög stæðu til þess að stefnanda bæri að taka út eftirstöðvar refsingar sinnar. Bótakrafa stefnanda byggi á því að dómur Hæstaréttar í máli nr. [...] sé rangur. Stefndi telji að réttarfarslög standi í vegi fyrir því að héraðsdómur geti endurskoðað dóm Hæstaréttar í máli stefnanda. Samkvæmt 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 skuli vísa slíkri kröfu frá dómi.

Ekki séu uppfyllt skilyrði neinna þeirra bótareglna sem stefnandi vísi til, en í því efni taki stefndi fram að ákvæði stjórnarskrár veiti stefnanda ekki rýmri bótarétt en ákvæði 228. gr. laga nr. 88/2008.

Hvað varakröfu stefnda varðar þá tekur stefndi fram að stefnandi hafi engin gögn lagt til málsins til stuðnings fjárkröfum sínum. Verði ekki fallist á sýknukröfu stefnda sé fjárhæð bótakrafna stefnanda mótmælt, en bæði aðalkrafan og varakrafan séu með öllu ósannaðar, órökstuddar og úr öllum takti við dómafordæmi.

Stefndi telji að lækka beri stefnukröfur verulega, annars vegar á grundvelli eigin sakar samkvæmt heimildinni í 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 og hins vegar með vísan til dómaframkvæmdar í sambærilegum málum, þar sem bætur hafi verið ákvarðaðar miklum mun lægri en stefnandi geri kröfur um.

Vaxtakröfu stefnanda sé mótmælt. Stefnda hafi fyrst orðið kunnugt um bótakröfu stefnanda 12. apríl 2017, þegar honum hafi verið birt stefna. Að auki vísi stefndi til niðurlags 9. gr. laga nr. 38/2001 og telji nær að miða við síðara tímamark, enda hafi ekki verið lögð fram nein gögn til að meta meint tjón stefnanda.

Varðandi síðara dómsmál stefnanda, sem var eins og áður segir sameinað þessu máli, byggir stefndi á því að meint tjón stefnanda sé að rekja til eigin sakar hans,   sbr.   umfjöllun   hér   að   framan.   Byggir   stefndi   að   öðru   leyti   á   sömu málsástæðum og að framan greinir.

Hvað varði tilvísun stefnanda til meginreglna skaðabótaréttarins vilji stefndi halda   því   til   haga   að   í   dómaframkvæmd   hafi   ákvæði   5.   mgr.   67.   gr. stjórnarskrárinnar   og   5.   mgr.   5.   gr.   mannréttindasáttmála   Evrópu,   sbr.   lög   nr. 62/1994, verið túlkuð með hliðsjón af almennum reglum skaðabótaréttar, þar á meðal um eigin sök. Stefndi einn beri ábyrgð á því að hafa ekki upplýst um atvik málsins, eins og þau hafi horft við honum, fyrr en mál hans hafi verið flutt fyrir dómi. Stefndi geti ekki borið ábyrgð á þeirri ákvörðun stefnanda.

Starfsmenn   stefnda   hafi   unnið   að   rannsókn   málsins   í   samræmi   við lagafyrirmæli í þeim tilgangi að upplýsa alvarleg brot. Nauðsynleg bótaskilyrði almennu   skaðabótareglunnar   um   saknæmi   og   ólögmæti   séu   ekki   fyrir   hendi. Stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir hinu gagnstæða.

Stefnandi beri sönnunarbyrðina fyrir því að öll skilyrði skaðabóta séu fyrir hendi. Stefndi telji skorta á sönnun á nauðsynlegum orsakatengslum.

Hvað varði sönnun tjóns sé því haldið til haga að áður en atvik þessa máls áttu   sér   stað   mun   stefnandi   hafa   glímt   við   félagsfælni,   kvíða   og   þunglyndi, samkvæmt fyrirliggjandi læknisvottorði. Samkvæmt frásögn hans sjálfs hafi hann lítið sem ekkert unnið um ævina og síðast verið í launaðri vinnu árið 2002 til 2003, hjá Eimskipum, en hafi hætt þar meðal annars vegna kvíða og félagsfælni. Frásögn stefnanda um síðari atvinnuþátttöku sé nokkuð á reiki. Stefnandi beri hallann af misvísandi fullyrðingum sínum í þeim efnum.

Stefnandi uppfylli læknisfræðileg skilyrði fyrir hæsta örorkustigi samkvæmt fyrirliggjandi örorkumati Tryggingastofnunar ríkisins frá 29. janúar 2015. Í gögnum sem lúti að umsókn hans um örorkulífeyri hjá Tryggingastofnun ríkisins sé eftir honum haft að eftir að hann hætti störfum hjá Eimskipum árið 2003 hafi heldur hallað   undan   fæti   hjá   honum.   Frá   þeim   tíma   hafi   hann   glímt   við   geð-   og atferlisraskanir af völdum notkunar margra lyfja og notkunar annarra geðvirkra efna. Hinn 16. október 2014, þremur mánuðum eftir að atvik málsins urðu, hafi stefnandi sætt læknisskoðun vegna umsóknar til Tryggingastofnunar ríkisins um örorkulífeyri. Í læknisvottorði, dags. 29. janúar 2015, sem gefið hafi verið út á grundvelli þeirrar læknisskoðunar hafi stefnandi verið talinn óvinnufær. Með vísan til framangreinds skorti verulega á sönnun þess að meint tjón stefnanda sé að rekja til handtöku hans, gæsluvarðhalds og afplánunar eftirstöðva refsidóms.

Þannig liggi fyrir að andlegt álag, þ.á m. kvíði og félagsfælni, hafi staðið þátttöku stefnanda á almennum vinnumarkaði fyrir þrifum um langt árabil og því eigi stefnandi afdráttarlaust að bera sönnunarbyrði fyrir því að gjörbreyting hafi verið í vændum á atvinnuhögum hans. Þar að auki sé kröfugerð stefnanda um greiðslu   launa   í   30   mánuði   og   til   vara   21   mánuð   í   miklu   ósamræmi   við dómaframkvæmd í sambærilegum málum. Verði ekki fallist á sýknukröfu stefnda sé rétt að lækka verulega kröfur stefnanda.

Stefndi mótmæli þeirri útreikningsaðferð á dómkröfum sem viðhöfð sé í stefnu. Sérstaklega sé því mótmælt að rök standi til að bæta stefnanda töpuð lífeyrisréttindi.  Verði   fallist   á   kröfur   stefnanda   telji   stefndi   að   miða   beri   við dómaframkvæmd Hæstaréttar, sem mótast hafi um langa hríð, um bætur vegna óréttmæts starfsmissis.

Vaxtakröfum stefnanda sé mótmælt sem röngum og órökstuddum. Stefnda hafi fyrst orðið kunnugt um skaðabótakröfu stefnanda þegar hann hafi fengið framhaldsstefnu   senda   í   tölvupósti   þann   20.   mars   2018.   Verði   fallist   á skaðabótakröfu stefnanda að einhverju eða öllu leyti telji stefndi að miða beri upphafsdag vaxta við 20. apríl 2018, sbr. 9. gr. laga nr. 38/2001.

IV

Fyrir liggur að stefnandi var handtekinn 6. júlí 2014 og úrskurðaður þann sama dag í gæsluvarðhald til 18. sama mánaðar. Sætti hann þar með gæsluvarðhaldi í 12 sólarhringa. Í kjölfarið var stefnanda gert að afplána 600 daga fangelsisvist samkvæmt eldri dómi Héraðsdóms Reykjavíkur frá [...] í máli nr. [...]. Þá liggur fyrir   í   málinu   að   stefnandi   var   sýknaður   af   ákæru   með   dómi   Héraðsdóms Reykjavíkur [...] í máli nr. [...], en þeim dómi var ekki áfrýjað.

Bótakröfur stefnanda í málinu eru af tvennum toga. Annars vegar krefst hann bóta vegna tekjutaps á umræddu 612 daga tímabili en hins vegar krefst hann miskabóta vegna frelsissviptingarinnar.

Hvað meint tekjutap stefnanda varðar þá byggir hann, eins og áður segir, á því að hann hafi ráðið sig til starfa hjá félaginu [...] ehf. 24. júní 2014 og hafið störf þar 1. júlí sama ár, þ.e. sex dögum áður en hann var handtekinn. Stefnandi hefur lagt   fyrir   dóminn   afrit   umrædds   ráðningarsamnings   og   fyrir   dómi   kvaðst   D, fyrirsvarsmaður [...] ehf., staðfesta umræddan samning. Stefndi mótmælir aftur á móti kröfum stefnanda vegna meints tekjutaps og vefengir samninginn. Fyrir dómi lýstu stefnandi og téður D því báðir að umrætt starf hefði ekki verið auglýst heldur hefði það komist á fyrir tilstilli góðs vinar þeirra beggja.

Að mati dómsins verður við úrlausn krafna stefnanda vegna hins meinta tekjutaps að líta til þess að hann hefur sjálfur lagt fyrir dóminn gögn um verulega örorku sína sem gefa til kynna að afar ólíklegt hefði verið að hann hefði, heilsu sinnar vegna, getað tekið að sér umrætt starf. Nánar tiltekið sóttist hann eftir örorkubótum   í   mars   2015.   Á   svokölluðum   spurningalista   Tryggingastofnunar ríkisins vegna færniskerðingar, dags. 23. mars 2015, færði stefnandi til bókar að hann hefði síðast unnið árin 2003 til 2004. Annars hefði hann lítið sem ekkert unnið um ævina. Hann kvaðst þjást af miklu þunglyndi, félagsfælni og áfallastreituröskun auk áfengis- og lyfjafíknar. Í skýrslu læknis vegna skoðunar á stefnanda, dags. 28. október   2015,   í   tilefni   umsóknar   stefnanda   um   örorkubætur   kemur   fram   að stefnandi   hafi   hætt   því   starfi   sem   hann   gegndi   árið   2004   vegna   kvíða   og félagsfælni. Þar greinir einnig að stefnandi telji sig hafa verið veikan alla tíð. Með bréfi, dags. 28. desember 2015, tilkynnti Tryggingastofnun ríkisins stefnanda um þá niðurstöðu stofnunarinnar að læknisfræðileg skilyrði fyrir hæsta örorkustigi væru uppfyllt hjá stefnanda.

Þá verður ekki fram hjá því litið að upplýsingar um ráðningarsamninginn og kröfur á grundvelli hans komu ekki fram fyrr en tæpu ári eftir að mál þetta var upphaflega höfðað, en ekki hafa komið fram haldbærar skýringar á því hversu seint kröfur stefnanda vegna umrædds tjóns komu fram.

Þegar allt þetta er virt heildstætt verður að fallast á það með stefnda að málatilbúnaður stefnanda um meint tekjutap hans er ótrúverðugur og stangast auk þess verulega á við upplýsingar sem hann hefur sjálfur lagt fram í málinu um heilsufar sitt og atvinnusögu, en stefnandi hefur ekki útskýrt það misræmi með nokkrum hætti. Telst því ósannað að stefnandi hafi orðið fyrir því tekjutapi sem hann reisir aðal-, vara, þrautavara- og þrautaþrautavarakröfu sína á í því máli sem hann höfðaði 27. september 2018 og síðar var sameinað hinu fyrirliggjandi máli. Þegar af þeirri ástæðu ber að sýkna stefnda af umræddum kröfum stefnanda.

Eftir stendur það álitaefni hvort stefnandi eigi rétt til þeirra miskabóta sem hann krafðist með upphaflegri málshöfðun sinni 12. apríl 2017.

Um bótagrundvöll vísar stefnandi einkum til þágildandi 228. gr. laga nr. 88/2008, en það ákvæði er nú óbreytt að finna í 246. gr. laganna. Með ákvæðinu var sakborningum veittur bótaréttur vegna tiltekinna aðgerða við rannsókn sakamáls, svo sem gæsluvarðhalds, yrðu þeir sýknaðir með endanlegum dómi. Í 2. mgr. sagði þó að fella mætti niður bætur eða lækka þær hefði sakborningur valdið eða stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisti kröfu sína á.

Frelsissvipting stefnanda var, eins og áður segir, tvíþætt, þ.e. annars vegar í formi handtöku og gæsluvarðhalds og hins vegar í formi afplánunar eftirstöðva fyrrnefnds fangelsisdóms sem hann hlaut 6. ágúst 2009. Þar með er ljóst að frelsissvipting stefnanda í formi handtöku samkvæmt XIII. kafla laga nr. 88/2008 og gæsluvarðhalds samkvæmt XIV. kafla sömu laga féll undir gildissvið þágildandi 1. mgr. 228. gr. laganna, enda var stefnandi, eins og áður segir, sýknaður af ákæru með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur [...], en þeim dómi var ekki áfrýjað. Hvað varðar afplánun stefnanda á eftirstöðvum fyrrnefnds fangelsisdóms frá 6. ágúst 2009 þá byggðist sú ráðstöfun aftur á móti á þágildandi 2. mgr. 65. gr. laga nr. 49/2005. Samkvæmt umræddu ákvæði gat dómstóll að kröfu ákæranda úrskurðað að maður, sem hlotið hefði reynslulausn, skyldi afplána eftirstöðvar refsingar ef hann á reynslutíma ryfi gróflega almennt skilyrði reynslulausnar, enda lægi fyrir sterkur grunur um að hann hefði framið nýtt brot sem varðað gæti sex ára fangelsi eða að brotið varðaði við 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940.

Ólíkt því sem að framan greinir um ráðstafanir á borð við handtöku og gæsluvarðhald, þá vísaði þágildandi 228. gr. laga nr. 88/2008 ekki til úrskurða dómstóla um afplánun eftirstöðva fangelsisdóma. Umrædd bótaregla er hlutlæg og felur í sér undantekningu frá hinni almennu sakarreglu íslensks skaðabótaréttar. Verður því almennt að skýra þágildandi 228. gr. laga nr. 88/2008 svo að þær aðgerðir sem leitt geti til hlutlægrar bótaábyrgðar stefnda á grundvelli laganna séu þar taldar með tæmandi hætti, sbr. til nokkurrar hliðsjónar dóm Hæstaréttar 1. mars 2001 í máli nr. 269/2000. Verður ákvæðinu því ekki beitt við úrlausn á bótakröfu stefnanda vegna afplánunar á eftirstöðvum fyrrnefnds fangelsisdóms.

Aftur   á   móti   byggir   stefnandi   kröfu   sína   einnig   á   5.   mgr.   67.   gr. stjórnarskrárinnar, en þar er kveðið á um að maður sem sviptur hafi verið frelsi að ósekju skuli eiga rétt til skaðabóta. Stefndi ber fyrir sig að stefnandi geti ekki talist hafa verið sviptur frelsi að ósekju á meðan honum var gert að afplána eftirstöðvar eldri fangelsisdóms sem hann hafði áður ákveðið að una. Ekki er unnt að fallast á þessa röksemd stefnda. Orðin „að ósekju“ í 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar ber samkvæmt lögskýringargögnum að skilja á þann veg að þau vísi „til þess að maður hafi verið sviptur frelsi saklaus eða að ástæðulausu“. Í hinu fyrirliggjandi máli hafði stefnanda verið veitt reynslulausn lögum samkvæmt og var hann því frjáls ferða sinna þegar ákveðið var að svipta hann því frelsi, fyrst með handtöku sem leiddi til gæsluvarðhalds,   en   síðar   á   grundvelli   sterks   gruns   um   skilorðsrof.   Sá   grunur reyndist ekki vera á rökum reistur og verður því ekki útilokað fyrir fram að stefnandi eigi rétt til bóta samkvæmt 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar. Samkvæmt orðalagi   ákvæðisins   gerir   það   ekki   áskilnað   um   saknæma   háttsemi   handhafa ríkisvalds og verður því að líta svo á að ákvæðið feli í sér hlutlæga bótareglu, sbr. til nokkurrar hliðsjónar dóm Hæstaréttar 17. mars 2005 í máli nr. 311/2004 og dóm Hæstaréttar   12.   október   2000   í   máli   nr.   175/2000.   Þó   er   ljóst   að   bótaréttur samkvæmt ákvæðinu getur fallið brott ef maður telst sjálfur hafa átt sök á því að gripið hafi verið til sviptingar frelsis hans eða frelsissvipting hafi orðið svo löng sem raun ber vitni, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar 8. mars 2012 í máli nr. 492/2011.

Að öllu framangreindu virtu er ljóst að hvort sem litið er til 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar eða þágildandi 2. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 er unnt að skerða bótarétt ýmist í heild eða að hluta á grundvelli eigin sakar tjónþola. Eins og áður segir byggir stefndi á því að stefnandi hafi sýnt af sér eigin sök og skuli þar með sæta slíkri skerðingu til fulls. Við aðalmeðferð fyrrgreinds sakamáls, sem lyktaði með   sýknu   stefnanda,   kvaðst   hann   einungis   hafa   stillt   til   friðar   vegna   átaka meðákærða E við C og síðan aðstoðað C, til dæmis með því að færa honum kalt viskustykki.

Stefnandi hafði áður verið yfirheyrður þrisvar sinnum af lögreglu með nokkru millibili meðan á rannsókn málsins stóð, þ.e. 6. júlí 2014, 17. sama mánaðar og 16. janúar 2015. Í öllum tilvikum notfærði hann sér rétt sinn sem sakborningur til að tjá sig ekki við lögreglu. Hinn 9. júlí 2014 voru teknar skýrslur af C og B. Lögðu þau bæði fram kæru á hendur stefnanda. Við skýrslutöku hjá lögreglu 17. júlí 2014 var stefnanda kynntur sá framburður C að stefnandi hefði gengið í skrokk á honum og meðal annars notað til þess kúbein. Fram kom í máli lögreglumanna að samkvæmt læknabréfi hefði C hlotið höfuðkúpubrot og brot á andlitsbeinum. Þá voru bornir undir stefnanda áverkar B samkvæmt læknabréfi. Við skýrslutöku hjá lögreglu 16. janúar 2015 voru stefnanda kynntar niðurstöður DNA-rannsóknar sem báru með sér að blóð úr téðum C hefði fundist á fötum stefnanda er hann var handtekinn.   Tjáði stefnandi sig, eins og áður segir, ekki um neitt af framangreindum atriðum, jafnvel þótt hann hefði síðar haldið því fram í sakamáli er höfðað var gegn honum að hann hefði einungis stillt til friðar og hjálpað C.

Við þær aðstæður sem uppi voru við rannsókn málsins mátti stefnanda vera ljóst mikilvægi þess að hann skýrði undanbragðalaust og greinilega frá öllum atvikum varðandi aðkomu hans að málinu. Þannig hefði hann getað varpað ljósi á þau átök sem hann bar síðar við aðalmeðferð sakamálsins að brotist hefðu út milli C og E. Átti þetta við þrátt fyrir þá meginreglu að sakborningi sé óskylt að svara spurningum um refsiverða hegðun sem honum er gefin að sök, sbr. 2. mgr. 64. gr. laga nr. 88/2008 og til nokkurrar hliðsjónar dóm Hæstaréttar 12. október 2000 í máli nr. 175/2000. Framangreind sjónarmið um háttsemi stefnanda við rannsókn málsins   urðu   þeim   mun   brýnni   eftir   að   Héraðsdómur   Reykjavíkur   hafði   með úrskurði [...], sem síðar var staðfestur af Hæstarétti, komist að þeirri niðurstöðu að fullnægt væri skilyrðum 2. mgr. 65. gr. laga nr. 49/2005 um að stefnandi hefði á reynslutíma rofið gróflega almenn skilyrði reynslulausnarinnar og að fyrir lægi sterkur grunur um að hann hefði framið brot sem varðað gæti sex ára fangelsi.

Að öllu framangreindu virtu sýndi stefnandi af sér eigin sök sem réttlætir að miskabætur til hans verði lækkaðar. Verður nú nánar vikið að því álitaefni hversu mikinn hluta tjóns síns stefnandi verður sjálfur að bera.

Stefnandi byggir á því að eftir að einkaréttarkrafa C, dags. 17. október 2014, barst lögreglu 20. október 2014 hafi skilyrðum fyrir frelsissviptingu hans í öllu falli ekki lengur verið fullnægt. Stefndi mótmælir þessu og byggir á því að atvikalýsing í einkaréttarkröfunni sé á skjön við gögn málsins og beri þess merki að honum hafi verið „gefinn kostur“ á að lagfæra fyrri framburð sinn, eins og stefndi orðar það. Að mati dómsins verður að telja að miðað við önnur gögn málsins, þar á meðal lögregluskýrslu af B og jafnframt af F, starfsmanni [...] á Reykjavíkurvegi í Hafnarfirði þar sem stefnandi, G og E skildu við C umrædda nótt, hafi lögreglu verið rétt að líta svo á að breytt lýsing C kynni á því stigi að hafa skýrst af þvingunum. Þá lagði stefnandi lögreglu ekki lið við að upplýsa málið, en eins og að framan greinir bar stefnandi að lokum fyrir dómi um þátt E í árás hins síðarnefnda á C.   Verður   því   hvorki   fallist   á   það   með   stefnanda   að   lögmæt   skilyrði   fyrir frelsissviptingu hans hafi á því stigi verið úr sögunni né að bætur til hans megi ekki lækka á grundvelli eigin sakar eftir að einkaréttarkrafa C barst lögreglu.

Aftur á móti verður ekki fram hjá því litið að verulegar og óútskýrðar tafir urðu á útgáfu ákæru í málinu eftir að rannsókn lögreglu lauk, en í þeim efnum verður ekki sakast við stefnanda. Nánar tiltekið hafði lögregla sent ríkissaksóknara málið til meðferðar með bréfi, dags. 12. febrúar 2015. Verður ekki annað séð en að framvinda lögreglurannsóknarinnar hafi verið nokkuð eðlileg, meðal annars með hliðsjón af DNA-rannsókn sem framkvæmd var í Svíþjóð. Með bréfi, dags. 18. maí 2015, hafnaði Fangelsismálastofnun ríkisins beiðni stefnanda um reynslulausn með vísan til þess að fanga skyldi að jafnaði ekki veitt reynslulausn ef hann ætti sakamál til meðferðar hjá lögreglu, ákæruvaldi eða dómstólum. Stefnandi lauk afplánun á 600 daga eftirstöðvum fangelsisrefsingar sinnar þann 9. mars 2016. Fram til þess tíma hafði þáverandi verjandi hans ítrekað haft samband við embætti ríkissaksóknara, minnt á hagsmuni stefnanda af skjótri málsmeðferð og spurst fyrir um stöðu málsins. Ákæra í málinu var aftur á móti ekki gefin út fyrr en 6. maí 2016, þ.e. tæplega einu ári og þremur mánuðum eftir að ríkissaksóknara barst málið frá   lögreglu.   Stefnandi   var   síðan,   eins   og   áður   segir,   sýknaður   með   dómi Héraðsdóms   Reykjavíkur   [...].   Í   þeim   dómi   var   fundið   að   miklum   drætti   hjá ákæruvaldinu.

Engar haldbærar skýringar hafa komið fram af hálfu stefnda sem réttlætt geta framangreindar tafir. Í ljósi frelsissviptingar stefnanda var aftur á móti brýnt að ákæruvaldið hraðaði meðferð málsins. Að mati dómsins bar ákæruvaldinu skylda, eins og atvikum málsins var háttað, til að gefa út ákæru eigi síðar en í lok mars 2015. Ganga má út frá því, miðað við þann tíma sem mál stefnanda tók í reynd í dómskerfinu, að dóm hefði þá mátt kveða upp í máli hans eigi síðar en 28. október 2015. Samdægurs hefði borið að láta stefnanda lausan. Frá og með þeim degi fram til 9. mars 2016 liðu 133 sólarhringar. Aftur á móti staðfesti stefnandi í aðilaskýrslu sinni fyrir dómi að honum hefði boðist að hefja reynslulausn einum mánuði áður en afplánunin átti að taka enda. Hefði hann hafnað því boði þar sem honum hefði þótt íþyngjandi að þurfa að sæta skilorði í mörg ár þar á eftir vegna reynslulausnar sem byðist svo seint. Á stefnanda hvíldi sú skylda sem tjónþola að takmarka tjón sitt og gat skilyrðið um að sæta skilorði vegna reynslulausnar umræddan mánuð engu breytt þar um. Ber því að draga 30 daga frá fyrrgreindum 133 dögum.

Að öllu framangreindu virtu ber á grundvelli 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar   að   dæma   stefnanda   miskabætur   úr   hendi   stefnanda   vegna frelsissviptingar í 103 daga, en að öðru leyti verður stefnandi að bera tjón sitt sjálfur.   Þykja   miskabætur   hæfilega   ákveðnar   3.605.000   krónur,   en   sú   fjárhæð rúmast innan kröfugerðar stefnanda.

Stefndi mótmælir vaxtakröfu stefnanda. Telja verður að tjón stefnanda hafi legið ljóst fyrir undir lok framangreinds tímabils sem bótaskylda stefnda tekur til, þ.e. 8. febrúar 2016 þegar stefnandi átti þess kost að ljúka afplánun sinni. Í samræmi við þetta verður stefnda gert að greiða stefnanda vexti samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til 12. maí 2017, en þá var mánuður liðinn frá birtingu stefnu í málinu, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr., sbr. 9. gr., sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Stefnandi nýtur gjafsóknar í málinu samkvæmt gjafsóknarleyfi, dags. 12. maí 2017, og eru því ekki efni til að dæma stefnda til greiðslu málskostnaðar. Verður hann því felldur niður. Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar   með   talin   þóknun   lögmanns   hans,   Braga   Dórs   Hafþórssonar,   sem   þykir hæfilega ákveðin 1.150.000 krónur, án tillits til virðisaukaskatts.

Af hálfu stefnanda flutti málið Bragi Dór Hafþórsson lögmaður.

Af hálfu stefnda flutti málið Soffía Jónsdóttir lögmaður.

Arnaldur Hjartarson héraðsdómari kveður upp dóm þennan. Dómarinn tók við meðferð málsins 19. febrúar 2018 en hafði fram til þess engin afskipti haft af meðferð þess.

D Ó M S O R Ð:

Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnanda, A, 3.605.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 8. febrúar 2016 til 12. maí 2017, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

Málskostnaður fellur niður.

Gjafsóknarkostnaður stefnanda greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, Braga Dórs Hafþórssonar, 1.150.000 krónur.

Arnaldur Hjartarson