Dómstólaleit

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 3.113.145 krónur, auk dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001 af þeirri fjárhæð frá 29. ágúst 2016 til greiðsludags. Þá er krafist málskostnaðar.

Stefndi krefst aðallega sýknu en til vara að krafa stefnanda verði lækkuð. Í báðum tilvikum er krafist málskostnaðar úr hendi stefnanda.

Stefnandi krafðist í stefnu 2.909.250 króna en hækkaði kröfu sína í þinghaldi 23. mars   2017   með   vísan   til   áskilnaðar   í   stefnu   málsins   vegna   launahækkunar samkvæmt   kjarasamningi   í   3.113.145   krónur.   Þessari   breyttu   kröfugerð   var mótmælt af hálfu stefnda.

I.

Stefnandi kveðst hafa starfað sem háseti frá 1983, fyrst á skipum Eimskipa, en eftir að skipin hafi verið sett undir færeyskan þægindafána og skráð í Færeyjum í eigu dótturfyrirtækis Eimskipa, þá hafi stefnandi starfað á ýmsum skipum í eigu þessa færeyska fyrirtækis, þ.e. stefnda P/f Faroe Ship.

Aðilar gerðu með sér starfssamning 1. janúar 2011, þar sem stefnandi réð sig til starfa með ótímabundinni ráðningu sem háseti á leiguskip hjá Fossum, en það fyrirtæki sameinaðist síðar stefnda, P/f Faroe Ship. Segir í samningnum að um kjör hans fari, að öðru leyti en fram komi í samningnum sjálfum, eftir sjómannalögum nr. 35/1985 og kjarasamningi Sjómannafélags Íslands og Samtaka atvinnulífsins. Vinnufyrirkomulag stefnanda var að sögn hans þannig að hann vann samtals 28 daga og átti síðan 14 daga frí. Af þeim sökum hafi verið um að ræða mismunandi fjölda unninna daga í hverjum mánuði og þar með dagafjölda sem greitt var fyrir mánaðarlega.

Stefnanda var sagt upp störfum 20. maí 2016 með þriggja mánaða fyrirvara, en hann hafði þá starfað á Lagarfossi síðustu mánuðina. Í uppsagnarbréfi þennan dag kom fram að ekki væri óskað eftir vinnuframlagi stefnanda á uppsagnarfresti og að lokauppgjör launa færi fram í síðasta lagi 29. maí 2016.

Á tímabilinu 7. júlí til 20. september 2016 gengu tölvuskeyti milli lögmanna aðila vegna kröfu stefnanda um vangreidd laun á uppsagnarfresti. Stefnandi telur sig eiga rétt á fullum launum miðað við alla daga uppsagnartímans, þ.e hann eigi að fá öll þau laun sem staða hans gaf á uppsagnarfrestinum, ekki eingöngu föst laun, heldur einnig allar þær sporslur og aukagreiðslur sem til hefðu fallið í starfi. Stefndi telur á hinn bóginn að stefnandi hafi eingöngu átt rétt á föstum launum á uppsagnarfrestinum og þau hafi hann fengið greidd. Sættir hafa ekki náðst á milli aðila og er það tilefni málshöfðunar stefnanda.

II.

Stefnandi byggir á því að honum hafi verið sagt upp störfum sem sjómanni hjá stefnda og ekki verið gefinn kostur á að vinna lögbundinn uppsagnarfrest, þótt hann væri reiðubúinn til þess. Með gerð starfslokasamnings hafi stefndi vikið stefnanda úr skipsrúmi. Í ljósi þessa hafi verið um að ræða viðtökudrátt af hálfu stefnda á vinnuframlagi   stefnanda.   Samkvæmt   dómvenju   Hæstaréttar   eigi   stefnandi   við þessar aðstæður rétt á fullum launum, þ.e. grunnlaunum og öðrum launaliðum, allan uppsagnartímann án tillits til vinnufyrirkomulags. Stefndi hafi á hinn bóginn ekki fallist á að slík dómvenja sé fyrir hendi, enda hafi hann eingöngu greitt stefnanda dagvinnulaun á uppsagnarfresti hans. Dómkrafa stefnanda taki þar af leiðandi til annarra launaliða, nánar tiltekið vegna yfirvinnu, kaupauka, frídaga, verslunarfrídaga og orlofs, sem séu hluti af fullum launum stefnanda.

Stefnandi byggir á því að sömu sjónarmið eigi við um kröfu hans og búi að baki veikindalaunaákvæði 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, eins og Hæstiréttur hafi túlkað ákvæðið, um greiðslu fullra launa allan staðgengilslaunatímann. Hið sama gildi í þeim tilvikum þegar ráðningu sé slitið, að breyttu breytanda. Því beri að greiða   stefnanda   alla   launaliði,   hverju   nafni   sem   nefnast,   alla   90   daga uppsagnarfrestsins. Eins sé óheimilt að draga frá tekjur, sem skipverjar kunni eftir atvikum að hafa unnið sér inn á uppsagnartíma.

Um   sundurliðun   krafna   vísar   stefnandi   til   útreikninga   Sjómannafélags   Íslands vegna   vangreiddrar   yfirvinnu,   bónusa,   frídaga,   verslunarfrídaga   og   orlofs   á grunnlaun þau sem hann hafi fengið greidd á uppsagnarfresti úr hendi stefnda, auk samkomulags milli Eimskipa Íslands ehf. fyrir hönd stefnda og Sjómannafélags Íslands   vegna   félagsmanna   Sjómannafélagsins   sem   starfi   á   millilandaskipum stefnda, frá 10. janúar 2017. Þeir útreikningar sundurliðist með svofelldum hætti:

Yfirvinna að meðaltali 5,77 klst. á dag                                   18.147 krónur Kaupauki að meðaltali 2,79 klst. á dag                                   5.809 krónur Frídagar að meðaltali 8,66 dagar, fyrir hvern dag                  4.034 krónur Verslunarfrídagar, fyrir hvern dag                                          606 krónur Orlof 13,04%                                                                          3.729 krónur Samtals vegna 90 daga                                                           2.909.250 krónur Þá fjárhæð sem myndaði upprunalega dómkröfu stefnanda beri að hækka um 6,2%, eða 203.895 krónur, í samræmi við núgildandi launataxta sem hafi verið hækkaður með   fyrrgreindu   samkomulagi   frá   10.   janúar   2017.   Sé   höfuðstóll   endanlegrar dómkröfu stefnanda því 3.113.145 krónur. Um heimild sína til að hækka fjárkröfu sína að þessu leyti vísar stefnandi til fyrirvara þar að lútandi í stefnu.

Stefnandi krefst dráttarvaxta á dómkröfu sína frá 1. september 2016, þegar síðasti hluti launauppgjörs vegna uppsagnarinnar hefði átt að fara fram.

Um lagarök vísar stefnandi til 9. gr. og 25. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, sem og kjarasamnings Sjómannafélags Íslands og Samtaka atvinnulífsins. Sömuleiðis er vísað til almennra reglna samningaréttar um réttaráhrif slita á ráðningarsamningum. Kröfu um dráttarvexti byggir stefnandi á 1. mgr. 6. gr. III. kafla vaxtalaga nr. 38/2001. Málskostnaðarkrafa stefnanda byggir á 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991. Um virðisaukaskatt á málskostnað vísast til laga um virðisaukaskatt nr. 50/1988.

III.

Sýknukrafa stefnda byggir á því að launauppgjör til stefnanda á þriggja mánaða uppsagnarfresti   hafi   verið   fullnægjandi   og   eigi   stefnandi   ekki   rétt   á   frekari greiðslum úr hendi stefnda vegna starfslokanna. Stefndi mótmælir því að stefnandi eigi rétt til að fá greidda einhverja þá liði sem stefnukrafan er sögð samanstanda af, hvort sem er að öllu leyti eða hluta. Þá séu fjárhæðir í stefnu vanreifaðar.

Launakjör   stefnanda   hafi   verið   með   þeim   hætti   að   hann   hafi   fengið   greidd mánaðarlaun sem hafi samanstaðið af tiltekinni fjárhæð fyrir hvern dag sem hann hafi unnið. Ekki sé ágreiningur um þetta atriði eða þá fjárhæð sem stefnandi hafi fengið greidda á dag. Til viðbótar við daglaun hafi stefnandi fengið greitt fyrir þá yfirvinnu sem hann hafi unnið. Hann hafi einnig fengið kaupauka, sem fólginn hafi verið   í   greiðslu   fyrir   vinnu   stefnanda   við   lestun   og   losun.   Launagreiðslur   til stefnanda, umfram föst daglaun, hafi því verið fyrir vinnu sem hann hafi innt af hendi og hafi verið breytilegar til samræmis við unna vinnu í hverjum mánuði. Þar sem stefnanda hafi ekki verið gert að vinna uppsagnarfrest eigi hann ekki rétt á greiðslum fyrir yfirvinnu eða kaupauka. Ekki reiknist slíkir launaliðir á grunnlaun stefnanda án eiginlegs vinnuframlags af hans hálfu.

Stefnandi   eigi   ekki   heldur   rétt   á   því   að   fá   greiðslu   fyrir   frídaga   eða verslunarfrídaga.   Samkvæmt   grein   3.3   í   þágildandi   kjarasamningi   um   kjör stefnanda hjá stefnda, milli Samtaka atvinnulífsins og Sjómannafélags Íslands frá 1. maí 2008, hefði skipverji átt frídagarétt sem reiknast hefði með tilteknum hætti, á þeim tíma sem hann var við vinnu um borð í skipi. Stefnandi hafi ekki unnið um borð á uppsagnarfresti og hafi hann því ekki áunnið sér rétt til slíkra greiðslna. Hið sama eigi við um verslunarfrídaga samkvæmt f-lið sömu greinar.

Stefndi hafnar skilgreiningu stefnanda á „fullum launum“, þ.e. að þar undir falli eitthvað annað og meira en dagvinnulaun sem hann hafi fengið fyrir hvern dag á uppsagnarfresti.   Stefndi   byggir   á   því   að   þegar   ekki   sé   krafist   vinnu   á uppsagnarfresti   eigi   skipverji   rétt   á   að   fá   greidd   föst   dagvinnulaun   alla   daga uppsagnarfrestsins, óháð því hvort hann hefði unnið þá daga alla eður ei, hefði ekki komið til uppsagnar. Lengra nái réttur skipverja til „fullra launa“ hins vegar ekki. Taki  það  hugtak  því  ekki  til  yfirvinnulauna  eða  annarra  slíkra  launaliða  sem eingöngu væri greitt fyrir eftir vinnuframlagi og hefðu því verið mismunandi frá degi til dags. Sé það að auki í samræmi við almennar reglur vinnuréttar, sbr. einnig 2. mgr. 27. gr. sjómannalaga.

Stefndi hafnar því alfarið að 25. gr. sjómannalaga eigi við í málinu. Þar sé mælt fyrir um rétt skipverja til að fá kaup þann tíma sem 9. gr. laganna mæli fyrir um, við þær aðstæður að honum hafi verið vikið úr skiprúmi áður en ráðningartími hafi verið liðinn og án þess að heimild hafi verið til þess í 23. eða 24. gr. laganna. Þær greinar   mæli   fyrir   um   heimild   til   að   reka   skipverja   fyrirvaralaust   vegna þartilgreindra brota og ætti hann í því tilviki ekki rétt til uppsagnarfrests.

Greiðslur samkvæmt 25. gr. sjómannalaga komi eingöngu til álita sé skipverja vikið úr skiprúmi og ástæða þess rúmist ekki innan heimilda 23. og 24. gr. Í því tilviki sé uppsögn ólögmæt og bótaréttur því til staðar. Í tilviki stefnanda hafi ekki verið um að ræða ólögmæta uppsögn eða að ráðningu hans hafi verið slitið fyrr en til hafi staðið enda hafi ráðning hans verið ótímabundin og uppsagnarfrestur gagnkvæmur.

Stefnanda hafi því ekki verið vikið úr starfi í skilningi 25. gr. sjómannalaga heldur einfaldlega verið sagt upp störfum með uppsagnarfresti og hann fengið greidd laun þann tíma.

Varakrafa stefnda um lækkun dómkrafna stefnanda byggir á því að nota eigi annað og lægra viðmið en stefnandi geri í útreikningi sínum Um lagarök vísar stefndi einkum til almennra reglna vinnuréttar, sjómannalaga nr. 35/1985   og   laga   nr.   91/1991   um   meðferð   einkamála   eftir   því   sem   við   eigi. Málskostnaðarkrafa stefnda byggir á 129. og 130 gr. laga nr. 91/1991 og lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

IV.

Stefnandi jók við stefnukröfu sína í þinghaldi 23. mars 2017 og vísaði um þá hækkun til fyrirvara sem hann gerði í stefnu málsins. Fyrirvarinn var svofelldur: „Gerður er fyrirvari um 6,2% hækkun á framangreinda launaliði vegna væntanlegra kjarasamninga.“ Hækkun kröfunnar nam að meðtöldu 13,2% orlofi 203.895 kr. Gegn eindregnum mótmælum stefnda kemst þessi hækkun ekki að í málinu, þrátt fyrir   framangreindan   fyrirvara,   en   stefnanda   hefði   borið   að   framhaldsstefna   í málinu vegna þessa samkvæmt 29. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, án þess þó að fullyrt sé hvort skilyrði þeirrar greinar sé uppfyllt. Verður þessum hluta af kröfum stefnanda vísað frá dómi, sbr. 1. mgr. 111. gr. sömu laga.

Svo sem fram er komið starfaði stefnandi sem háseti hjá stefnda um nokkurra ára skeið. Um störf stefnanda hjá stefnda gilti starfssamningur milli stefnanda og stefnda frá 1. janúar 2011, en að honum slepptum sjómannalög nr. 35/1985 og kjarasamningur Sjómannafélags Íslands og Samtaka atvinnulífsins frá 1. maí 2008. Stefnanda   var   sagt   upp   störfum   hjá   stefnda   með   bréfi   20.   maí   2016   og   var uppsagnarfrestur hans þar tilgreindur þrír mánuðir. Óumdeilt er að stefndi óskaði ekki eftir vinnuframlagi stefnanda á uppsagnarfresti og að ákvörðun um starfslok stefnanda   var   tekin   einhliða   af   hálfu   stefnda.  Við   uppgjör   launa   stefnanda   á uppsagnarfresti var tekið mið af því að stefnandi ætti rétt á því að fá greidd dagvinnulaun fyrir alla daga uppsagnarfrestsins og fór uppgjör við stefnanda fram í samræmi við það.

Í málinu gerir stefnandi kröfu um tiltekna launaliði á uppsagnarfresti, til viðbótar við þau dagvinnulaun sem hann þáði úr hendi stefnda á sama tímabili, þ.e.a.s. fyrir yfirvinnu, kaupauka, frídaga, verslunarfrídaga og orlof. Kröfu sína gerir stefnandi með vísan til 9. og 25. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, sem og framangreinds kjarasamnings. Sýknukrafa stefnda byggir hins vegar á því að stefnandi eigi ekki rétt  á  frekari  greiðslum  úr   hendi  stefnda  en  þeim  sem  hann  fékk  greiddar  á uppsagnarfresti. Þeir launaliðir sem stefnandi geri kröfu um í málinu hafi ekki verið hluti af föstum ráðningarkjörum stefnanda, þannig að þeir væru greiddir óháð vinnuframlagi á móti.

Ástæða uppsagnarinnar var sögð í hagræðingarskyni í bréfi stefnda til stefnanda 20. maí 2016. Þá byggir stefnandi ekki á því að óheimilt hafi verið að segja honum upp störfum með þriggja mánaða fyrirvara og í þeim tilgangi sem stefndi tilgreinir í uppsagnarbréfinu frá 20. maí 2016. Ráðningarsamband milli stefnanda og stefnda hélst eftir sem áður út uppsagnarfrestinn, þó að stefndi hefði fallið frá því að krefja stefnanda um vinnuframlag hans á móti. Í ljósi þess bar stefnda að greiða stefnanda umsamin laun, samkvæmt fyrirmælum 1. mgr. 9. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, út uppsagnarfrestinn, eftir ákvæðum starfssamnings milli stefnanda og stefnda frá 1. janúar 2011, sjómannalaga nr. 35/1985 og kjarasamnings Sjómannafélags Íslands og Samtaka atvinnulífsins frá 1. maí 2008.

Með hliðsjón af framangreindu fær dómurinn ekki séð að tilvísun stefnanda til 25. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 geti átt við í málinu. Umrætt lagaákvæði fjallar um ólögmæta og fyrirvaralausa uppsögn atvinnurekanda á ráðningarsamningi skipverja og skyldu hins fyrrnefnda til að svara slíku broti með skaðabótum. Eðli málsins samkvæmt getur lögmæt uppsögn ráðningarsamnings ekki breyst í ólögmæta riftun hans þegar sá atburður verður sem var tilgreindur sem réttmæt ástæða uppsagnar stefnanda, þ.e. hagræðing í rekstri stefnda.

Við þær aðstæður sem uppi eru um starfslok stefnanda hjá stefnda leiða ákvæði sjómannalaga nr. 35/1985 og kjarasamningur Sjómannafélags Íslands og Samtaka atvinnulífsins frá 1. maí 2008 ekki til þeirrar niðurstöðu, að mati dómsins, að taka beri kröfu stefnanda til greina. Ráða má af dómaframkvæmd Hæstaréttar, um sambærilegar aðstæður, að sé föst yfirvinna eða aðrir launaliðir, sem stefnandi krefst greiðslu fyrir í málinu, hluti af ráðningarkjörum skipverja beri að greiða þá út uppsagnarfrest,   annars   ekki.   Eins   má   af   þeirri   dómaframkvæmd   ráða   að sönnunarbyrði hvíli á skipverja um það að yfirvinna sé hluti af ráðningarkjörum hans og að hlutaðeigandi eigi þar af leiðandi rétt á greiðslu fyrir yfirvinnu á uppsagnarfresti, án tillits til þess hvort hann hafi leyst slíka vinnu af hendi eða ekki. Slíkt verður hins vegar hvorki ráðið af gögnum málsins, þ.m.t. launaseðlum og starfssamningi stefnanda við stefnda 1. maí 2011, né af öðrum gildandi reglum um ráðningarsamband stefnanda og stefnda. Hefur stefnanda því ekki tekist sönnun þess að hann hafi, eftir uppsögn starfssamningsins við stefnda, mátt búast við því að njóta launagreiðslna umfram föst dagvinnulaun á uppsagnarfresti, án eiginlegs vinnuframlags af hans hálfu á sama tíma, enda hefur ekki verið sýnt fram á að einstakir liðir í kröfugerð stefnanda hafi verið óháðir vinnuframlagi.

Þá   felst   dómurinn   ekki   á   þau   rök   stefnanda   að   sjónarmið   að   baki   36.   gr. sjómannalaga, um rétt til staðgengilslauna við þær aðstæður að sjúkleiki valdi sjómanni óvinnufærni, eigi við um kröfu stefnanda í málinu. Ástæða þess er sú að uppsögn stefnanda byggði á gagnkvæmum uppsagnarfresti samkvæmt kjarasamningi. Þá fá dómar sem vísað hefur verið til af hálfu stefnanda ekki haggað þessari niðurstöðu, enda taka þeir til tilvika sem ekki geta talist sambærileg því álitaefni sem hér er til úrlausnar.

Með vísan til þess sem hér hefur verið rakið ber að sýkna stefnda af kröfum stefnanda. Samkvæmt 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, þykir rétt að hvor aðila beri sinn kostnað af rekstri máls þessa. Er þá og horft til þess að ekki verður betur séð en að uppgjör hafi áður farið fram við annan skipverja á sama skipi í samræmi við dómkröfur stefnanda hér.

Lárentsínus Kristjánsson héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

DÓMSORÐ:

Kröfu stefnanda í þá veru að hækka stefnukröfur í heild um 203.895 krónur er vísað frá dómi.

Stefndi,   P/F   Faroe   Ship,   er   sýknaður   af   stefnukröfum   stefnanda,   Páls   Þórs Ómarssonar Hillers.

Málskostnaður fellur niður.

Lárentsínus Kristjánsson -------------------------------------------- Rétt endurrit staðfestir, Héraðsdómi Reykjavíkur, 9. mars 2018 Gjald:  Greitt: