Dómstólaleit

Í ehf. krafðist þess að viðurkennt yrði að álagning lyfjaeftirlitsgjalds fyrir árin 1997 og 1998 væri ólögmæt og H hf. fyrir árið 1999. Tekið var fram að ekki væri deilt um gjaldskyldu félaganna samkvæmt þágildandi 3. mgr. 2. gr. lyfjalaga nr. 93/1994. Á hinn bóginn hefði ákvæðið ekki falið í sér heimild fyrir heilbrigðisráðherra til að láta innheimta lyfjaeftirlitsgjöld fyrir árin 1997-1999 einungis á grundvelli greinargerðar ráðgjafa um kostnaðargreiningu og útreikning gjaldskrár vegna veittrar þjónustu. Hefði ráðherra borið samkvæmt lagafyrirmælum og dómvenju að setja reglugerð, sem hefði að geyma nánari reglur um grundvöll álagningar og innheimtu eftirlitsgjalda og birt væri í samræmi við fyrirmæli laga nr. 64/1943 um birtingu laga og stjórnvaldaerinda. Var því fallist á kröfur Í ehf. og H hf. Stefnendur málsins eru Ísrann ehf., kt. 431078-1129, Heiðmörk 59, Hveragerði, og Hagræði hf., kt. 650299-2499, Suðurlandsbraut 8-12, Reykjavík, en stefndi er íslenska ríkið. Jóni Kristjánssyni heilbrigðismálaráðherra er stefnt fyrir þess hönd. Málið er höfðað með stefnu dagsettri 14. febrúar sl., sem árituð er um birtingu af ríkislögmanni 15. sama mánaðar. Það var þingfest hér í dómi 19. febrúar sl., en dómtekið 10. júní að afloknum munnlegum málflutningi. Stefnendur gera eftirfarandi dómkröfur: Stefnandinn Ísrann ehf. gerir þá kröfu, að viðurkennt verði með dómi, að álagning lyfjaeftirlitsgjalds fyrir árin 1997 og 1998 sé ólögmæt. Stefnandinn Hagræði hf. krefst þess, að viðurkennt verði með dómi, að álagning lyfjaeftirlitsgjalds fyrir árið 1999 sé ólögmæt. Stefnendur krefjast þess enn fremur, að stefndi verði dæmdur til að greiða hvorum þeirra um sig málskostnað að mati dómsins. Stefndi krefst aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og að honum verði tildæmdur málskostnaður úr hendi þeirra in solidum að mati réttarins. Til vara krefst stefndi lækkunar á kröfum stefnanda og að málskostnaður verði felldur niður. Málavextir, málsástæður og lagarök. Lyfjastofnun hafi krafið Lyf og heilsu, Hveragerðisapótek, um greiðslu lyfja­eftirlitsgjalda vegna áranna 1997-1999 með bréfi, dagsettu 29. mars 2001. Stefnandi, Hagræði hf., sem reki lyfjabúðir undir heitinu Lyf og heilsa, hafi tekið við rekstri apóteks í Hveragerði hinn 1. febrúar 1999, en frá og með 1. janúar 1997 til þess tíma hafi stefnandinn, Ísrann ehf., rekið apótekið. Lögmaður stefnanda hafi með bréfi, dagsettu 6. desember 2001, tilkynnt heilbrigðisráðuneytinu um þá afstöðu stefnenda, að rekstraraðili einn bæri ábyrgð á greiðslu lyfjaeftirlitsgjalds á þeim tíma er gjöldin féllu til. Í bréfi heilbrigðisráðuneytisins, dagsettu 10. desember 2001, sé lýst þeirri skoðun, að Hagræði hf. verði aðeins krafið um lyfjaeftirlitsgjald fyrir það tímabil, sem félagið hafi verið rekstraraðili að Lyf og heilsu, Hveragerðisapóteki, ef ekki hafi um annað verið samið. Því liggi fyrir, að stefnandi, Ísrann ehf., verði krafinn um greiðslu lyfjaeftirlits­gjalds fyrir árin 1997 og 1998 og stefnandi, Hagræði hf., fyrir árið 1999, verði fallist á það með stefnda, að greiðsluskylda sé á annað borð fyrir hendi. Lyf og heilsa, Hveragerðisapótek, hafi verið krafin í einu lagi um greiðslu lyfjaeftirlitsgjalds fyrir margnefnd ár 1997-1999, en í ljós sé leitt, að stefnendur beri ábyrgð á greiðslu þess gjalds, sem Lyf og heilsa, Hveragerðisapótek, sé krafið um. Því sé ljóst, að skilyrði 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991, um meðferð einkamála, (eftirleiðis eml.), þar sem lyfjaeftirlitsgjald fyrir árin 1997-1999 hafi verið lagt á Lyf og heilsu, Hveragerðisapótek, sbr. bréf frá 29. mars 2001. Málssókn stefnenda eigi rætur að rekja til þess sama atviks, að lyfjaeftirlitsgjald fyrir árin 1997-1999 hafi verið lagt á Lyf og heilsu, Hveragerðisapótek, sbr. bréf frá 29. mars 2001 og telja. Því sé augljóst, að skilyrði 1. mgr. 19. gr. eml., séu fyrir hendi. Sameiginlegar málsástæður stefnenda vegna álagningar lyfjaeftirlitsgjalds 1997-1999. Stefnendur byggja í fyrsta lagi á því, að álagning lyfjaeftirlitsgjalds fyrir árin 1997-1999 sé of seint fram komin og samrýmist ekki ákvæði 72. gr. stjórnar­skrárinnar. Hafi þeir haft réttmæta ástæðu til að ætla, að álagningu lyfjaeftirlitsgjalda fyrir þessi ár hafi verið lokið á árinu 2001 og verði þeim því ekki gert standa skil á umkröfðu gjaldi. Vísi stefnendur um þessi sjónarmið til dóms Hæstaréttar, H. 1984. 560, sem og þeirra sjónarmiða, sem liggja til grundvallar 2. mgr. 77. gr. stjórnar­skrárinnar. Stefnendur styðja málsókn sína með vísan til 72. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 um friðhelgi eignaréttarins, sbr. 10. gr. stjórnskipunarlaga nr. 97/1995, en vísa auk þess til meginreglna stjórnsýsluréttar, einkum til þeirra megin­reglna, sem gildi um álagningu þjónustugjalda. Einnig vísa stefnendur til meginreglna stjórnsýsluréttar um endurupptöku mála og afturköllun, sbr. m. a. 24. og 25. gr. stjórn­sýslulaga nr. 37/1993. Þá styðja stefnendur kröfur sínar með tilvísun til lyfjalaga nr. 93/1994, eins og þau voru fyrir breytingu með lögum nr. 108/2000, sérstaklega 3. mgr. 2. gr. laganna, svo og til reglugerðar nr. 325/1996, um eftirlitsgjald vegna lyfjaeftirlits fyrir árið 1996. Um heimild til samlagsaðildar byggja stefnendur á 19. gr. eml., en styðja málskostnaðarkröfu sína með vísan til 129. og 130. gr. laga um meðferð einkamála. Þessi niðurstaða leiðir til þess, að óþarft er að taka afstöðu til annarra málsástæðna málsaðila. Samkvæmt framansögðu ber því að fallast á kröfu stefnenda, eins og nánar er kveðið á um í dómsorði. Þessi úrslit málsins leiða til þess, með vísan til 1. tl. 130. gr. eml., að stefnda ber að greiða stefnendum málskostnað, sem þykir hæfilegur miðað við umfang málsins 400.000 krónur. Þar af ber stefnandanum, Ísrann ehf., 2/3 hlutar af tildæmdum málskostnaði, en stefnandanum Hagræði hf., 1/3 hluti tildæmds málskostnaðar. Skúli J. Pálmason héraðsdómari dæmdi þetta mál. Dómsorð: Viðurkennt er, að álagning lyfjaeftirlitsgjalds fyrir árin 1997 og 1998, sem snýr að stefnandanum, Ísrann ehf., sé ólögmæt. Viðurkennt er, að álagning lyfjaeftirlitsgjalds fyrir árið 1999, sem varðar stefnandann, Hagræði hf., sé ólögmæt. Stefndi, íslenska ríkið, greiði stefnandanum, Ísrann ehf., 2/3 hluta af 400.000 krónum í málskostnað, en stefnandanum, Hagræði hf., 1/3 þeirrar fjárhæðar.

J, sem rak lyfjaverslanir á árunum 1986-1997, höfðaði mál gegn íslenska ríkinu (Í) til greiðslu skaðabóta og/eða endurgreiðslu lyfjaeftirlitsgjalds, sem honum var gert að greiða til Lyfjaeftirlits ríkisins á árunum 1989-1993 á grundvelli 52. gr. og 53. gr. þágildandi lyfjalaga nr. 108/1984. Með vísan til dóms Hæstaréttar 5. nóvember 1998 var talið, að taka lyfjaeftirlitsgjalds af J hefði verið ólögmæt. Ekki var talið að J hefði sýnt fram á að hann hefði orðið fyrir tjóni í skilningi skaðabótaréttar vegna töku gjaldsins, en krafa hans var í eðli sínu endurgreiðslukrafa og laut reglum kröfuréttar. Talið var að lög nr. 14/1905 tækju til endurkröfu J og rétt væri að miða fyrningartíma við fjögur ár samkvæmt 5. tl. 3. gr. laganna. Var krafa J talin fyrnd, en tæp sex ár liðu frá því, er hann greiddi síðast lyfjaeftirlitsgjald þar til hann hófst handa um málsókn þessa. Var Í því sýknaður af kröfum J.