Dómstólaleit

Fasteignakaup. Gallar. Afhendingardráttur. Óðalsréttur. Áfrýjunarheimild. Vanreifun. Gagnkröfur. Frávísun máls frá héraðsdómi. T og Á keyptu fasteign af Ó. Samkvæmt kaupsamningi 11. júní 1998 skyldu T og Á greiða 3.000.000 kr. við undirritun samningsins, 3.548.199 krónur ekki síðar en 1. maí 1999 og taka að sér greiðslu sex veðskulda samtals að fjárhæð 7.451.800 kr. Í kauptilboði T og Á var að auki tekið fram að Ó bæri að fá eignina leysta undan kvöð um óðalsréttindi. Eignina átti að afhenda ekki síðar en 1. júlí 1998. Nokkrar tafir urðu á því að T og Á fengju eignina afhenta. Þegar kom að umsamdri greiðslu 1. maí 1999 töldu þau að eignin væri haldin ýmsum annmörkum. Greiddu þau því aðeins hluta af síðari greiðslunni samkvæmt kaupsamningnum inn á bankareikning í nafni Ó. Í framhaldi af því stefndi Ó þeim T og Á þar sem hann krafðist þess að þeim yrði gert annars vegar að greiða sér 4.986.447 kr. og hins vegar að gefa út til sín skuldabréf með veði í eigninni að fjárhæð 501.062 kr. Samanstóð fjárkrafan í fyrsta lagi af síðari greiðslu T og Á samkvæmt kaupsamningnum, í öðru lagi lægri skuldum samkvæmt skuldabréfunum en ráðgert hafði verið, í þriðja lagi vöxtum af skuldabréfunum sem Ó hafði innt af hendi eftir afhendingu eignarinnar og í fjórða lagi ábyrgð Ó á einu skuldabréfanna. Að því er snerti síðasta liðinn tók Ó fram að hann bæri ábyrgð á greiðslu skuldabréfsins, sem væri í vanskilum, og því væri honum nauðsynlegt að krefja T og Á um greiðslu skuldarinnar til að standa við ábyrgð sína. Kröfuna um útgáfu skuldabréfsins kvað hann byggjast á kaupsamningnum. Héraðsdómur vísaði frá dómi kröfu Ó um útgáfu skuldabéfsins og öðrum og þriðja lið í fjárkröfu hans, en dæmdi T og Á til að greiða honum 3.787.677 kr. að teknu tilliti til afsláttar að fjárhæð 1.124.000 kr. vegna afhendingardráttar og galla á eigninni. Fyrir Hæstarétti gerði Ó sömu fjárkröfu og í héraði með þeirri breytingu að frá kröfunni yrðu dregnar 934.277 kr. sem T og Á höfðu innt af hendi vegna fjórða liðar kröfu hans. Í dómi Hæstaréttar segir að Ó hafi ekki gætt þess að kæra til Hæstaréttar niðurstöðu héraðsdóms um að vísa frá öðrum og þriðja lið í fjárkröfu hans. Gætu þeir því ekki komið til álita fyrir Hæstarétti. Að því er snerti fjórða lið fjárkröfunnar tók Hæstiréttur fram að umræddur liður hefði verið verulega vanreifaður í héraði og að Ó bæri nú fyrir sig gerbreyttar málsástæður frá þeim, sem hann hélt fram fyrir héraðsdómi. Gætu þær engu breytt um það að með réttu hefði borið að vísa þessum kröfulið frá dómi vegna vanreifunar. Þá vísaði Hæstiréttur til þess að gagnkrafa T og Á virtist ekki hafa verið gerð fyrr en við munnlegan flutning málsins í héraði. Samkvæmt því hefði ekki verið fullnægt skilyrðum til að koma henni að í málinu, sbr. 1. mgr., sbr. 3. mgr. 28. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Ennfremur lægju engin gögn fyrir í málinu til að leggja mat á málsástæður Ó sem lytu að því að ákvæði VII. kafla jarðalaga um óðalsjarðir ættu ekki við um fasteignina. Ó yrði að bera sönnunarbyrðina fyrir getu sinni til að efna kaupin að þessu leyti og leggja fram viðhlítandi gögn því til stuðnings. Taldi Hæstiréttur slíka annmarka vera á reifun málsins að óhjákvæmilegt væri að vísa því í heild frá héraðsdómi.