Fara í efni

Dómstólaleit

Leit í dómum íslenskra dómstóla

Leita í öllum dómstólum...

Niðurstöður

1 dómar fundust

Lagagrein: 6. gr. laga nr. 6/1996 — Lög um Siglingastofnun Íslands

Hæstiréttur birt 18. október 2010

504/2008

Víkurver ehf (Einar Gautur Steingrímsson hrl, Hlynur Jónsson hdl) gegn Gildi-lífeyrissjóði og Landssambandi smábátaeigenda (Gestur Jónsson hrl, Haukur Örn Birgisson hdl, Ástráður Haraldsson hrl, Stefán A. Svensson hdl)

Samkvæmt 6. gr. laga nr. 24/1986 um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins er framleiðendum sjávarafurða, öðrum en fiskkaupendum og þeim, sem taka við sjávarafurðum í umboðssölu, gert að greiða 8,4% af samanlögðu hráefnisverði afla, sem þeir taka við af nánar tilgreindum bátum, inn á sérstakan greiðslumiðlunarreikning smábáta hjá G. Í 8. gr. laganna er síðan kveðið á um ráðstöfun þessa fjár í þremur töluliðum, og í hinum þriðja er kveðið á um að 6% fjárhæðarinnar renni til L. V var ekki félagsmaður í L, en gerði út smábáta og féll þar með undir fyrrgreinda greiðsluskyldu. Hann sætti sig ekki við þennan hluta gjaldtökunnar og höfðaði mál á hendur G og L þar sem hann taldi lagaákvæðið meðal annars fara í bága við ýmis ákvæði stjórnarskrárinnar, þá einkum 72. gr. hennar og 2. mgr. 74. gr. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að samkvæmt lögum nr. 24/1986 væri V ekki skyldaður til aðildar að L, en lögin legðu á hinn bóginn á hann skyldu til að greiða til L af afurðaverði sínu með sama hætti og félagsmönnum L væri gert. Samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar væri eignarrétturinn friðhelgur en með fyrrgreindum ákvæðum laga nr. 24/1986 væru eignarréttindi V skert til hagsbóta fyrir félag, sem hann vildi standa utan við. Aðstaða þessi leiddi til þess að skera yrði úr um hvort uppfyllt væru skilyrði síðari málsliðar 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar svo að heimilt væri að skylda V með lögum til að greiða gegn vilja sínum til félags, sem hann ætti ekki aðild að. Fram kemur að greiðsluskylda V samkvæmt 3. tl. 8. gr. laga nr. 24/1986 væri lögð á hann samkvæmt lögum og því uppfyllt hið fyrsta þeirra skilyrða sem þyrfti að vera fyrir hendi samkvæmt síðari málslið 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar. Við úrlausn um það hvort skilyrði væru uppfyllt að öðru leyti yrði að líta til þess hvort L hefði lögmæltu hlutverki að gegna, en ef svo væri þyrfti að skera úr um hvort greiðsluskylda annarra en félagsmanna hans væri nauðsynleg svo að hann gæti gegnt því hlutverki í þágu almannahagsmuna eða réttinda annarra. Fram kemur að í tilgreindum lögum væri kveðið á um tiltekin viðfangsefni L. Hlutverk V væri þannig ekki markað í lögum, heldur væri einungis mælt þar fyrir um tiltekin verkefni í óverulegum mæli. Í málinu hefði engum haldbærum rökum verið stutt að skylda V til að inna af hendi fjárframlög til L væru nauðsynleg svo að L gæti rækt þau viðfangsefni, sem á hann væru lögð með lögum, eða hvernig almannahagsmunir eða réttindi annarra gætu legið að baki því að slík nauðsyn teldist vera fyrir hendi. Loks væri í áðurnefndum ákvæðum laga nr. 24/1986 ekkert kveðið á um með hvaða hætti því fé skyldi varið, sem þannig væri fært frá V og afhent L. Í raun væri það fært hinum síðastnefnda til frjálsrar ráðstöfunar, en einnig að því leyti skorti á að sýnt væri fram á að skilyrði síðari málsliðar 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar væru uppfyllt. Hvað varðaði þá málsvörn L að V gæti ekki sem lögaðili notið verndar þeirra ákvæða stjórnarskrárinnar sem um ræddi, segir í dómi Hæstaréttar að löngum hafi verið viðurkennt að lögaðilar njóti verndar samkvæmt 72. gr. stjórnarskrárinnar. Í 74. gr. væri beinlínis fjallað um lögaðila og væru ekki efni til að fallast á að greinarmunur yrði gerður á lögþvinguðum greiðslum þeirra, sem standa utan félaga, eftir því hvort um væri að ræða lögaðila eða einstaklinga, sem kysu að stunda atvinnustarfsemi í eigin nafni. Hæstiréttur taldi því samkvæmt framansögðu að fallast yrði á með V að umrædd lög færu að því leyti í bága við 72. gr. og 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar og að honum væri óskylt að inna af hendi til stefnda L þau fjárframlög, sem kveðið væri á um í 3. tölulið 8. gr. laganna. Kröfugerð V í málinu væri á hinn bóginn verulega áfátt en af þeim sökum var talið að sýkna yrði G og L af öllum kröfum V í málinu og láta málskostnað falla niður á báðum dómsstigum.