Dómstólaleit

Barnaverndarnefnd R (B) fór með forsjá drengsins X samkvæmt yfirlýsingu móður hans, sem áður hafði farið ein með forsjána. A, faðir drengsins, hafði og veitt samþykki sitt fyrir þessu. X var í kjölfarið ráðstafað í fóstur til hjóna, en naut áfram nokkrar umgengni við foreldra sína. A höfðaði mál gegn B og krafðist þess að viðurkenndur yrði með dómi umgengnisréttur hans við X, svo og að umgengni yrði skipað á nánar tilgreindan hátt. Samkvæmt 5. mgr. 33. gr. barnaverndarlaga nr. 58/1992 með áorðnum breytingum, leysir barnaverndarnefnd úr um umgengni barns í fóstri við kynforeldri sín. A krafðist þess ekki að hnekkt yrði ákvörðun B um umgengni hans við X, heldur að inntak umgengninnar yrði ákveðið með dómi. Með því að slíkt er ekki á verksviði dómstóla, var A heldur ekki talinn hafa hagsmuni af því að fá með dómi sérstaka viðurkenningu á umgengnisrétti sínum. Var því staðfestur úrskurður héraðsdóms um að vísa málinu frá.

M og K eignuðust dæturnar F 1990 og E 1992. Vegna erfiðleika við að annast telpurnar samþykktu M og K í mars 1993 að F færi í fóstur á vegum barnaverndarnefndar R (BR). Í maí 1993 skrifuðu M og K undir yfirlýsingu þar sem þau samþykktu að F færi í fóstur til C og D til 16 ára aldurs og var varanlegur fóstursamningur gerður í janúar 1994. Samkvæmt samningnum átti F rétt á umgengni við foreldra sína tvisvar á ári í tvo tíma í senn. Eftir skilnað M og K á árinu 1995 breyttist umgengnin þannig að foreldrarnir komu í sitt hvoru lagi. Í september 1996 óskaði K eftir aukinni umgengni við F. BR kvað upp úrskurð í málinu í júlí 1997 um að umgengni F við K skyldi vera tvisvar á ári tvær klukkustundir í senn. Skaut K úrskurðinum til Barnaverndarráðs þar sem umgengni var ákveðin tvisvar á ári tvær klukkustundir í senn og skyldi fyrri umgengnin vera sameiginleg með E og var K heimilað að taka með sér síðari eiginmann sinn og son þeirra. Höfðaði K mál og krafðist ógildingar á úrskurðinum. Ekki var talið hlutverk dómstóla að kveða á um inntak umgengnisréttar, en talið að þeir ættu úrskurð um það, hvort ákvarðanir barnaverndaryfirvalda væru byggðar á lögmætum grunni. Þá var talið að undirbúningur BR hefði verið faglegur og traustur og hefði samdóma álit allra kunnáttumanna verið að hagsmunir F mæltu með því að umgengnisréttur væri óbreyttur. Var úrskurðurinn ekki talin brjóta í bága við lög eða alþjóðasamninga, sem Ísland er aðili að og var kröfu K um ógildingu úrskurðarins hafnað.

(Einar Gautur Steingrímsson hrl.) M og K eignuðust dæturnar F 1990 og E 1992. Vegna erfiðleika við að annast telpurnar samþykktu M og K í desember 1992 að E færi í fóstur á vegum barnaverndarnefndar R (BR). Í mars 1993 skrifuðu M og K undir yfirlýsingu þar sem þau samþykktu að E færi í fóstur til A og B til 16 ára aldurs og var varanlegur fóstursamningur gerður í desember 1993. Samkvæmt samningnum átti E rétt á umgengni við foreldra sína tvisvar á ári í tvo tíma í senn. Eftir skilnað M og K á árinu 1995 breyttist umgengnin þannig að foreldrarnir komu í sitt hvoru lagi. Í september 1996 óskaði K eftir aukinni umgengni við E. BR kvað upp úrskurð í málinu í júlí 1997 um að umgengni E við K skyldi vera tvisvar á ári tvær klukkustundir í senn. Skaut K úrskurðinum til Barnaverndarráðs þar sem umgengni var ákveðin tvisvar á ári tvær klukkustundir í senn og skyldi fyrri umgengnin vera sameiginleg með F og var K heimilað að taka með sér síðari eiginmann sinn og son þeirra. Höfðaði K mál og krafðist ógildingar á úrskurðinum. Ekki var talið hlutverk dómstóla að kveða á um inntak umgengnisréttar, en talið að þeir ættu úrskurð um það, hvort ákvarðanir barnaverndaryfirvalda væru byggðar á lögmætum grunni. Þá var talið að undirbúningur BR hefði verið faglegur og traustur og hefði samdóma álit allra kunnáttumanna verið að hagsmunir E mæltu með því að umgengnisréttur væri óbreyttur. Var úrskurðurinn ekki talin brjóta í bága við lög eða alþjóðasamninga, sem Ísland er aðili að og var kröfu K um ógildingu úrskurðarins hafnað.

A var svipt forsjá sonar síns af barnaverndaryfirvöldum þar sem þau töldu hana óhæfa til að annast uppeldi hans. Í framhaldi af því var drengnum komið í fóstur. A krafðist þess að úrskurður um forsjársviptingu og samningur um fóstur yrðu felldir úr gildi með dómi. Fyrir Hæstarétt var lögð matsgerð dómkvaddra matsmanna sem töldu A ekki hæfa til að fara með forsjá barnsins. Einnig kom fram að eftir að A hafði verið svipt forsjánni hafði líferni hennar einkennst af óreglu. Var talið að skilyrði barnaverndarlaga til forsjársviptingar væru uppfyllt og var aðalkröfu A hafnað. Fallist var á varakröfu A um að felldur yrði úr gildi úrskurður barnaverndaryfirvalda um inntak umgengnisréttar hennar við son sinn, enda var ekki talið að sýnt hefði verið fram á nauðsyn þess að takmarka hann svo mjög sem gert hafði verið. Á hinn bóginn var kröfu um að tilhögun umgengninnar yrði ákveðin með dómi vísað frá héraðsdómi.