Dómstólaleit

K var skipaður sóknarprestur í Saurbæjarprestakalli 14. mars 1996 og varð þar með umráðamaður prestssetursjarðarinnar S. P gerði samning við K um afnot hans og umráð yfir jörðinni 31. janúar 2001. L fékk í ágúst 2004 heimildir yfirvalda til að leggja háspennulínu um svæði, sem náði meðal annars til lands S, svo og til að flytja þar til aðra línu, sem lá þegar um landið. Samningar tókust ekki milli L og P um bætur vegna þessa og leitaði L til matsnefndar eignarnámsbóta sem komst að þeirri niðurstöðu að L bæri að greiða P 9.343.000 krónur í eignarnámsbætur. K taldi sig eiga rétt á að fá þessa fjárhæð greidda vegna umráða hans yfir jörðinni og höfðaði því mál á hendur P til heimtu skaðabóta sem þessu svara. Tekið var fram að bæturnar, sem P fékk greiddar, hefðu verið ákveðnar vegna varanlegrar skerðingar á réttindum yfir landi jarðarinnar S, en að engu leyti vegna jarðrasks eða átroðnings sem kunni að hafa leitt af framkvæmdum við lagningu háspennulína þar. Ekki var talið að K hefði fært fram nein haldbær rök, hvorki á grundvelli laga né samnings aðila frá 31. janúar 2001, sem leitt gætu til þess að hann ætti sem leigutaki að jörðinni tilkall til þessara eignarnámsbóta með öllu eða að hluta. Var P því sýknaður af kröfu K.

Með úrskurði 21. mars 2002, þar sem fjallað var um mörk þjóðlendna og eignarlanda í Hrunamannaafrétti og efstu löndum í Hrunamannahreppi, komst óbyggðanefnd meðal annars að þeirri niðurstöðu að Hrunaheiðar væru þjóðlenda, en afréttareign eigenda jarðarinnar Hruna. P krafðist þess að úrskurður nefndarinnar um landsvæðið yrði felldur úr gildi og reisti þá kröfu einkum á landamerkjabréfi fyrir Hrunakirkjujarðir frá 12. maí 1885. Í landamerkjabréfinu var sérstaklega tekið fram að kirkjan ætti Hrunaheiðar, en þau ummæli höfðu verið færð á bréfið af umráðamanni jarðarinnar neðan við undirskriftir þeirra sem höfðu áritað það um samþykki vegna aðliggjandi jarða. Af þessum sökum var ekki talið að bréfið gæti verið til marks um að eigendur þessara jarða hefðu ekki haft athugasemdir við tilkall kirkjunnar til Hrunaheiða, auk þess sem líta yrði til þess að ekki væri á valdi umráðamanns jarðarinnar að auka með bréfinu við land hennar eða annan rétt umfram það sem áður hefði verið. Var samkvæmt því ekki talið að landamerkjabréfið gæti eitt og sér nægt gegn andmælum Í til að sanna beinan eignarrétt P að landsvæðinu. Engar sögulegar heimildir voru um hvort landið, sem nú telst til Hrunaheiða, hefði við lok landnámstíma talist til eignarlands tiltekinnar jarðar eða jarða. Tekið var fram að samkvæmt máldaga Maríukirkju í Hruna, sem talinn var frá 1331, hafði eigandi Hörgsholts gefið henni Laxárgljúfur öll norður frá Kaldbakslandi og voru þau orð endurtekin í máldögum og vísitasíubókum biskupa sem á eftir komu. Ekki var talið unnt að draga haldbæra ályktun af þessu um að gjöfin hefði tekið til annars en gljúfranna sem slíkra með þeim hlunnindum sem í þeim voru fólgin, enda hefði svæðinu sem nú telst innan merkja Hrunaheiða vart verið lýst á þennan hátt. Að undanskildu landamerkjabréfi Hrunakirkjujarða var yngri heimildum almennt sammerkt að rætt var þar ýmist um ítaksréttindi Hrunakirkju í Laxárgljúfrum eða beitarréttindi á heiði. Þegar alls þessa var gætt var ekki talið að heimildir stæðu til þess að telja Hrunaheiðar til eignarlands P, en eins og afnotum landsins hefði verið háttað og umráðum yfir því gæti hann ekki hafa unnið eignarrétt að því fyrir hefð. Samkvæmt því og að öðru leyti með vísan til forsendna héraðsdóms var niðurstaða hans um sýknu Í staðfest.