Leita í öllum dómstólum...
Niðurstöður
4 dómar fundust
Lagagrein: 3. mgr. 16. gr. a laga nr. 121/1994 — Lög um neytendalán
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja Ó og M um þóknun við uppgreiðslu á húsnæðisláni sem þau höfðu tekið í júlí 2008 hjá Í. Ágreiningurinn laut einkum að afleiðingum þess að í skilmálum lánssamnings aðila skorti ákvæði um útreikning þóknunarinnar þrátt fyrir lagaskyldu þar um og hvort Ó og M ættu af þeirri ástæðu rétt á endurgreiðslu hennar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að uppgreiðslugjaldinu yrði ekki jafnað til vaxta eða annars lántökukostnaðar sem lánveitanda var skylt að veita neytanda upplýsingar um þegar lán var veitt í skilningi 1. mgr. 14. gr. laga nr. 121/1994. Fengi krafa Ó og M um endurgreiðslu þóknunar vegna uppgreiðslu því ekki stoð í ákvæðinu eða meginreglu þess. Þá kom fram í dóminum að við heildarmat á efni veðbréfsins, stöðu aðila, atvika við samningsgerðina og atvika sem síðar komu til yrði ekki fallist á með Ó og M að það teldist ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju að Í bæri fyrir sig skilmála veðbréfsins um uppgreiðsluþóknun. Því væru ekki efni til að víkja 5. tölulið skilmála veðbréfsins og samkomulagi aðila um greiðslu uppgreiðsluþóknunar til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu Í af kröfu Ó og M um endurgreiðslu uppgreiðsluþóknunar að öllu leyti eða að hluta og um málskostnað.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja M og Ó í nóvember 2019 um þóknun vegna uppgreiðslu á 40 ára húsnæðisláni sem þau höfðu tekið í júlí 2008 hjá Í með útgáfu ÍLS-veðbréfs. M og Ó byggðu á því að Í hefði vanrækt upplýsingaskyldu sína samkvæmt þágildandi lögum nr. 121/1994 um neytendalán þar sem lánaskilmálar hafi ekki haft að geyma upplýsingar um hvernig uppgreiðslugjaldið væri reiknað út. Þá byggðu M og Ó á því að efni stæðu til að víkja skilmálum veðbréfsins um uppgreiðslugjald til hliðar á grundvelli 36. gr. og 36. gr. a-c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í dómi Landsréttar var ekki fallist á með M og Ó að upplýsingaskylda lánveitanda sem leiða mætti af 6. gr., 7. gr. og 9. gr. laga nr. 121/1994 næði til uppgreiðslugjaldsins. Þegar af þeirri ástæðu hefði 14. gr. sömu laga um afleiðingar þess að lántökukostnaður væri ekki tilgreindur á fullnægjandi hátt í lánssamningi enga þýðingu í málinu. Þá kom fram að í lögum nr. 121/1994 væri ekki kveðið á um hverjar afleiðingar það gæti haft ef lánveitandi bryti gegn fyrirmælum 16. gr. a um að í lánssamningi væri kveðið á um hvernig uppgreiðslugjald skuli reiknað. Af því leiddi að sú málsástæða M og Ó að skilmáli veðbréfsins um uppgreiðslugjald skyldi vera óskuldbindandi fyrir þau yrði ekki reist á öðrum réttarheimildum en III. kafla laga nr. 7/1936 eða ólögfestum reglum samningaréttar um heimild til að ógilda eða víkja til hliðar löggerningi. Rakið var að hið umdeilda ákvæði veðbréfsins um uppgreiðslugjald væri reist á fyrirmælum 3. mgr. 23. gr. laga nr. 44/1998 eins og það væri nánar útfært í ákvæðum reglugerða nr. 522/2004 og 1016/2005. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 3/2021 hefði verið komist að þeirri niðurstöðu að umrædd reglugerðarákvæði ættu sér fullnægjandi lagastoð. Gæti því ekki komið til álita að skilmálinn yrði metinn ógildur eða honum vikið til hliðar á grundvelli 36. gr. a-c laga nr. 7/1936. Þá var ekki fallist á að forsendur væru til að víkja skilmála veðbréfsins um uppgreiðslugjald til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936. Enn fremur var ekki fallist á að Í hefði brotið gegn ákvæðum laga nr. 57/2005 um eftirlit með viðskiptaháttum og markaðssetningu eða að efni væru til að verða við kröfu M og Ó um að Í yrði gert að endurgreiða þeim hluta uppgreiðsluþóknunarinnar. Loks var ekki fallist á að reglur kröfuréttar um endurgreiðslu ofgreidds fjár gætu átt við um atvik málsins. Var Í því sýknað af kröfum M og Ó.
Stefndi sýknaður af kröfu stefnenda um endurgreiðslu uppgreiðslugjalds veðskuldabréfs. Talið að þótt stefndi hefði ekki fullnægt ákvæði 3. mgr. 16. gr. a þágildandi laga nr. 121/1994 um neytendalán um upplýsingar um uppgreiðslugjald, leiddi það ekki til þess að óheimilt hefði verið að krefjast greiðslu gjaldsins. Talið var að innheimta uppgreiðslugjaldsins ætti sér fullnægjandi stoð í lögum og stjórnvaldsfyrirmælum, þar á meðal um útreikning þess. Ekki var heldur fallist á að þessi skortur á upplýsingum í veðskuldabréfinu sjálfu leiddi til þess að víkja bæri ákvæði í veðskuldabréfinu um uppgreiðslugjald til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja Ó og M í nóvember 2019 um þóknun vegna uppgreiðslu á 40 ára húsnæðisláni sem þau höfðu í júlí 2008 tekið hjá Í með útgáfu ÍLS-veðbréfs. Ó og M byggðu á því annars vegar að skilmálar í veðbréfinu hefðu ekki verið í samræmi við áskilnað þágildandi laga um neytendalán nr. 121/1994 og hins vegar að efni stæðu til þess að víkja skilmálum veðbréfsins um uppgreiðslugjald til hliðar á grundvelli 36. gr. og 36. gr. a–c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að í forsendum hins áfrýjaða dóms hefði fyrst verið vikið að fyrrnefndu málsástæðunni og réttilega verið komist að þeirri niðurstöðu að í nefndu veðbréfi hefði ekki verið gætt fyrirmæla 3. mgr. 16. gr. a laga nr. 121/1994 um að tilgreina hvernig uppgreiðslugjald væri reiknað út og hvenær slíkur kostnaður félli til. Í dóminum hefði á hinn bóginn í engu verið getið hverju sá ágalli varðaði eða hvernig hann leiddi til þess að fallast bæri á kröfur Ó og M. Var því talið að hinn áfrýjaði dómur uppfyllti ekki áskilnað f-liðar 1. mgr. 114. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Því næst hefði dómurinn tekið til úrlausnar hvort nánar tilgreind ákvæði reglugerða hefðu átt sér fullnægjandi lagastoð í heimildarákvæði laga nr. 44/1998 um húsnæðismál en þeirri málsástæðu hefði hvergi séð stað í stefnu Ó og M til héraðsdóms. Þrátt fyrir það hefðu forsendur dómsins að stærstum hluta verið umfjöllun um þessa málsástæðu og virtist úrlausn dómsins um kröfu Ó og M á hendur Í að mestu leyti reist á henni auk ætlaðs brots á lögum nr. 121/1994 án þess þó að þar væri greint á milli. Var tekið fram að samkvæmt 2. mgr. 111. gr. laga nr. 91/1991 mætti dómari ekki byggja niðurstöðu sína á málsástæðum sem hefðu mátt koma fram við meðferð máls en gerðu það ekki. Væri óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar á ný.