A, B og C Flóki Ásgeirsson gegn
Reykjavíkurborg Ebba Schram
Dómkröfum stefnenda um miskabætur, skaðabætur og endurgreiðslu kostnaðar var hafnað þar sem ekki var talið sannað að vera á biðlista í um þrjú og hálft ár eftir félagslegu úrræði fæli við svo búið í sér bótaskylda háttsemi stefnda, eða kostnað eða miska sem stefndi bæri ábyrgð á lögum samkvæmt .
Í málinu krafðist A þess að ákvarðanir R um að synja A um fjárhagsaðstoð á grundvelli tekna maka hennar, og úrskurður úrskurðarnefndar félagsþjónustu og húsnæðismála sem staðfesti framangreindar ákvarðanir, yrðu ógiltar. Þá krafðist hún greiðslu 49.868 króna, sem samsvari þeirri fjárhagsaðstoð sem R hefði greitt A ef ekki hefði komið til fyrrnefndrar skerðingar. Í dómi Landsréttar var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að ákvörðun R hefði haft fullnægjandi lagastoð í ákvæðum laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, sbr. 78. gr. stjórnarskrár og ákvæði sveitarstjórnarlaga nr. 138/2011 um sjálfstjórn sveitarfélaga. Landsréttur tók fram að 76. gr. stjórnarskrár yrði með hliðsjón af dómaframkvæmd skýrð á þann veg að tryggja skuli með lögum rétt til að minnsta kosti einhverrar lágmarksframfærslu eftir fyrir fram gefnu skipulagi sem sé ákveðið á málefnalegan hátt en að almenni löggjafinn hafi vald um hvernig því skuli háttað, sbr. 2. og 41. gr. stjórnarskrár, að gættum lágmarksrétti samkvæmt 76. gr. stjórnarskrárinnar og lögmætum sjónarmiðum á borð við jafnrétti, sbr. 65. gr. stjórnarskrár, og meðalhóf. Lög nr. 40/1991 gerðu ráð fyrir því að sveitarfélög gætu ákveðið að ekki komi til fjárhagsaðstoðar nema þörf krefji eftir að tekið hafi verið tillit til gagnkvæmrar framfærsluskyldu hjóna. Þá hefði verið staðfest í dómaframkvæmd að ekki væri óheimilt að láta tekjur maka hafa áhrif á rétt til greiðslna úr opinberum sjóðum, upp að vissu marki. Enn fremur yrði að líta til þess að það væri fyrst og fremst með lögum nr. 100/2007 um almannatryggingar sem kveðið væri á um hinn stjórnarskrárvarða grundvallarrétt sérhvers einstaklings til að minnsta kosti einhverrar lágmarksframfærslu. Við mat á aðstæðum áfrýjanda yrði því að líta fyrst til þess að hún naut greiðslna samkvæmt þeim lögum, sem að meginstefnu til voru óháðar tekjum maka, áður en metið var hvort skerðing vegna tekna maka á grundvelli reglna R um framkvæmd fjárhagsaðstoðar gengi of nærri stjórnarskrárvörðum lágmarksréttindum hennar. Þar sem A hefði sjálf notið tekna, meðal annars á grundvelli laga nr. 100/2007, var ekki talið að skerðingin hefði farið í bága við grundvallarreglur stjórnarskrárinnar. Loks hefði lögbundið mat félagsmálanefndar R ekki verið óhóflega takmarkað í málinu. Var hinn áfrýjaði dómur samkvæmt framangreindu staðfestur um sýknu R af kröfum A.
Í málinu krafðist S ógildingar á ákvörðun R um að synja beiðni hennar um beingreiðslusamning sem gerði henni kleift að fá fulla þjónustu á eigin heimili vegna fötlunar. Fyrir lá að frá maí 2013 hafði S notið beingreiðslusamnings við R sem fól meðal annars í sér greiðslu fyrir tiltekinn tímafjölda í félagslega heimaþjónustu, liðveislu og stuðningsfjölskyldu. Auk þess nýtti S skammtímavistun á heimili fyrir mikið fatlaða einstaklinga aðra hverja viku, en þar fyrir utan bjó hún í séríbúð í húsi foreldra sinna. Krafa S var reist á því að lög stæðu til þess að auka ætti greiðslur R samkvæmt samningnum þannig að hún ætti þess kost að njóta þjónustu samkvæmt honum á þann hátt að hún gæti búið að fullu í íbúðinni sinni. Taldi hún að með ákvörðuninni hefði R brotið gegn ýmsum reglum stjórnsýsluréttar, skert stjórnarskrárvarinn rétt hennar samkvæmt 1. mgr. 71. gr. og 76. gr. stjórnarskrárinnar og farið í bága við þann rétt sem fötluðum væri áskilinn í lögum nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, lögum nr. 59/1992 um málefni fatlaðs fólks og samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Í dómi Hæstaréttar kom fram að umþrætt ákvörðun R fæli í sér synjun á því að veita S þjónustu umfram það sem reglur R um beingreiðslusamninga mæltu fyrir um. Ákvæði laga nr. 40/1991 og 59/1992 legðu ekki ríkari skyldur á R um að veita S þjónustu en fram kæmu í reglunum. Þá var talið að markmiðslýsingar í reglugerð nr. 1054/2010 um þjónustu við fatlað fólk á heimili sínu og ákvæði samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, sem ekki hefði verið lögfestur á Íslandi, gætu ekki aukið þær skyldur um þjónustu við fatlað fólk sem á R væru lagðar samkvæmt lögum. Var því hafnað að ákvörðun R væri haldin slíkum efnisannmörkum að það ætti að leiða til ógildingar hennar. Loks var ekki fallist á að sú skipan sem væri á húsnæðismálum A færi í bága við 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar. Samkvæmt framansögðu var R sýknað af kröfu S.
Í málinu krafðist B ógildingar á ákvörðun R um synjun á beiðni hans um sólarhringsaðstoð á heimili hans vegna fötlunar, sem hann taldi sig eiga tilkall til á grundvelli 76. gr. stjórnarskrárinnar og 42. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Fyrir lá að B hafði frá árinu 2008 notið félagslega heimaþjónustu á grundvelli samnings við íslenska ríkið en verkefni sem samningurinn tók til voru færð til sveitarfélaga frá 1. janúar 2011. Samningurinn kvað á um það að B og móðir hans skyldu sjá um að veita honum þjónustu vegna búsetu hans á eigin heimili, en þjónustan fólst í félagslegri heimaþjónustu, liðveislu utan vinnustaðar og frekari liðveislu, gegn mánaðarlegri greiðslu eins og nánar var kveðið á um í samningnum, sbr. heimild í VII. kafla laga nr. 40/1991 og 24. og 25. gr. laga nr. 59/1992 um málefni fatlaðs fólks. Af hálfu B var allt frá ársbyrjun 2011 knúið á um endurskoðun samningsins, einkum þannig að hann veitti honum rétt til sólarhringsaðstoð, og var hin umþrætta ákvörðun R kynnt með bréfi árið 2013. Var sú ákvörðun einkum reist á því að B hefði valið sér að búa á eigin heimili og við þær aðstæður væri ekki unnt að verða við þessari kröfu hans. Honum stæði á hinn bóginn til boða svonefnt sértækt búsetuúrræði, sem áður hafði verið nefnt sambýli, þar sem hann nyti sólarhringsaðstoðar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að á R hvíldi sú skylda að tryggja B aðstoð sem hann ætti rétt til vegna fötlunar sinnar, sbr. 76. gr. stjórnarskrárinnar. Um skyldu R að þessu leyti væru nánari fyrirmæli í lögum nr. 40/1991 og nr. 59/1992. R veitti B ýmsa þjónustu á grundvelli laganna sem fæli í sér persónulegan stuðning og aðstoð sem miðaði að því að rjúfa félagslega einangrun sem væri nauðsynleg til þess að koma í veg fyrir dvöl á stofnun. Ekki var fallist á með B að á skorti að honum hefði verið upplýst um grundvöll ákvörðunar R að synja kröfu hans. Þá var hvorki séð að R hefði ekki haft nægar upplýsingar né að B hefði ekki átt þess kost að koma að sjónarmiðum sínum áður en ákvörðunin var tekin. Var því fallist á með héraðsdómi að ekki væri fram komið að R hefði brotið gegn reglum stjórnsýsluréttar við meðferð kröfu B á þann hátt að það ætti að leiða til þess að ákvörðunin yrði felld úr gildi. Loks var ekki talið að R hefði við meðferð málsins komið þannig fram við B að í því hefði falist ólögmæt meingerð í hans garð sem veitti honum rétt til miskabóta, sbr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Var R sýknað af kröfum B.