Dómstólaleit

X var sakfelldur fyrir kynferðisbrot og stórfelldar ærumeiðingar gegn fyrrum stjúpdóttur sinni A með því að hafa annars vegar í tvö skipti á árunum 2015 og 2016, er hún var 14 ára, stungið einum fingri í leggöng hennar og notfært sér að hún gat ekki spornað við verknuðunum þar sem hún var sofandi og hins vegar með því að hafa á sama tímabili ítrekað áreitt A með kynferðislegu og ósiðlegu orðbragði. Var háttsemin talin varða við 2. mgr. 194. gr., 1. og 2. mgr. 202. gr. og 233. gr. b. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Við ákvörðun refsingar var litið til náinna tengsla X og A og þess að brotin hefðu verið framin á heimili hennar. Að þessu gættu og með hliðsjón af 3. mgr. 70. gr., 77. gr. og a. lið 195. gr. almennra hegningarlaga var refsing X ákveðin fangelsi í þrjú ár. Hvað varðaði einkaréttarkröfu A vísaði Hæstiréttur til þess að lögráðamaður hennar hefði gert bótakröfu fyrir hennar hönd, sbr. 2. mgr. 39. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, þrátt fyrir að hún hefði lýst því yfir við aðalmeðferð málsins í héraði að hún vildi ekki gera slíka kröfu á hendur X. Talið var að þótt A væri ófjárráða fyrir æsku sakir, sbr. 1. mgr. 1. gr. lögræðislaga nr. 71/1997, og hefði því ekki verið fær um að taka sjálf ákvörðun um að hafa uppi slíka kröfu hefði hinum sérstaka lögráðamanni borið að taka tillit til þessarar afstöðu hennar og hafa samráð við hana áður en kröfunni var haldið til streitu, sbr. 1. mgr. 60. gr. lögræðislaga, enda yrði A, sem orðin var 15 ára þegar aðalmeðferðin fór fram, talin bera skynbragð á hvort það væri henni sjálfri til hagsbóta að hafa uppi kröfu sem þessa. Var einkaréttakröfu A því vísað frá héraðsdómi.

X var ákærður fyrir kynferðisbrot gegn tveimur stúlkum. Við rannsókn málsins og fyrir dómi var fenginn túlkur til að túlka fyrir X en báðir töluðu arabísku. Af hálfu X var því haldið fram að hann hefði ekki notið réttlátrar málsmeðferðar þar sem sú arabíska sem túlkurinn talaði væri mjög frábrugðin þeirri arabísku sem X talaði, enda voru þeir frá sitt hvoru landinu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þótt nokkrir hnökrar hefðu verið á íslensku túlksins lytu athugasemdir X ekki að efnislegum atriðum sem skipt gætu máli varðandi vörn X. Var því ekki fallist á að túlkurinn hefði ekki haft nægilegt vald á íslenskri og arabískri tungu til þess að X nyti réttlátrar meðferðar málsins. Aftur á móti varð hvorki séð að ákæra hefði verið þýdd úr íslensku yfir á arabísku né að túlkurinn hefði við meðferð málsins þýtt hana orðrétt fyrir ákærða. Þá hefðu skýrslur brotaþola og annarra vitna fyrir dómi heldur ekki verið þýddar. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til löglegrar meðferðar að nýju frá þingfestingu þess.

J var ákærður fyrir líkamsárás gagnvart V. Við skýrslugjöf V, sem er spænskumælandi, í héraði var fenginn til starfa túlkur sem ekki hafði hlotið löggildingu til að gegna því starfi. Fyrir Hæstarétti bar ákærði brigður á réttmæti þýðingar á skýrslu V. Af hálfu ákæruvaldsins var því ekki haldið fram að ekki hafi verið kostur á löggiltum dómtúlki, sbr. 1. og 2. mgr. 13. gr. laga um meðferð opinberra mála. Þá var í héraðsdómnum ályktað um sakfellingu ákærða samkvæmt ákæru án þess að afstaða hafi verið tekin til allra atriða sem þar greina. Eftir uppkvaðningu héraðsdómsins mætti vitni, sem gaf skýrslu í héraði, á ný fyrir dóm og greindi frá atriðum sem það var ekki innt eftir hið fyrra sinni, en ekki var talið loku fyrir það skotið að þau atriði sem þar komu fram gætu haft áhrif við mat á sönnunargildi framburðar V. Að öllu þessu gættu var talið óhjákvæmilegt að ómerkja héraðsdóminn og vísa málinu heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar á ný. Þá þótti rétt að héraðsdómarinn neytti heimildar 1. mgr. 5. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála til að kveðja tvo aðra héraðsdómara til setu með sér í dómi við nýja meðferð málsins.