Dómstólaleit

Tíu starfsmenn byggingavörufyrirtækjanna Byko og Húsasmiðjunnar voru ákærðir fyrir refsivert verðsamráð í störfum sínum hjá fyrirtækjunum á tímabilinu 13. september 2010 til 3. mars 2011. Í ákæru voru átta þeirra sakaðir um refsivert verðsamráð í störfum sínum hjá fyrirtækjunum með skipulagðri upplýsingagjöf um verð og tilboðskjör sérgreindra grófvörutegunda í símtölum milli starfsmanna fyrirtækjanna. Á sama hátt var fjórum ákærðu gefin að sök sams konar brot í störfum sínum fyrir Byko í símtölum milli eins þeirra og starfsmanna þriðja fyrirtækisins. Þá voru tveir ákærðu sakaðir um refsiverða hvatningu til verðsamráðs milli Byko og Húsasmiðjunnar í símtölum sem þeir áttu hvor í sínu lagi og aðrir tveir um refsivert verðsamráð milli fyrirtækjanna og hvatningu til þess í enn öðru símtali. Loks var þremur ákærðu gefin að sök, hverjum fyrir sig, tilraun til að koma á slíku samráði í símtölum við starfsmann fjórða fyrirtækisins. Í dómi Hæstaréttar var talið sannað með vísan til þeirra gagna sem lögð höfðu verið fram í málinu að Byko hefði upphaflega spurst fyrir um verð hjá Húsasmiðjunni í símtölum, en samskiptin síðan þróast úr því að vera einhliða í að verða gagnkvæm þar sem þeir, sem ræðst hefðu við, skiptust á upplýsingum um verð hjá fyrirtækjunum í sömu eða sambærilegum vörutegundum sem einkum hefðu tilheyrt svokallaðri grófvöru. Hefði tilgangurinn með upplýsingagjöfinni augljóslega verið sá að fá gleggri mynd af verðum keppinautarins á samkeppnisvörum og þróun þeirra en kostur hefði verið fyrir fyrirtækin, hvort um sig, með því að kynna sér einungis verðin með þeim aðferðum sem neytendum stóð til boða. Var talið að hin tíðu og reglubundnu samskipti milli Byko og Húsasmiðjunnar hefðu falið í sér samstilltar aðgerðir sem höfðu það að markmiði að raska samkeppni milli fyrirtækjanna og brutu því gegn 1. mgr. 10. gr. samkeppnislaga nr. 44/2005. Hið sama var talið eiga við um samskipti Byko og þriðja fyrirtækisins þótt umfang þeirra hafi verið takmarkað. Þar sem um hefði verið að ræða samráð um verð milli fyrirtækja á sama sölustigi hefðu þeir, sem framkvæmdu, hvöttu til þess eða létu framkvæma það, borið refsiábyrgð samkvæmt 1. mgr. og a. lið 2. mgr. 41. gr. a. laganna. Við mat á sekt eða sýknu ákærðu var meðal annars litið til þess að X og Y störfuðu báðir sem sölumenn í þjónustuveri Húsasmiðjunnar, fyrst og fremst við að svara í síma, og var talið ósannað að þeir hefðu með háttsemi sinni brotið með saknæmum hætti gegn áðurgreindum ákvæðum samkeppnislaga. Voru þeir því sýknaðir af kröfum ákæruvaldsins í málinu. Hins vegar var talið að G og R hefðu, hvor hjá sínu fyrirtæki, borið ábyrgð á framkvæmd þess samráðs sem átt hafði sér stað milli Byko og Húsasmiðjunnar og skipti í því sambandi ekki máli þótt þeir teldu sig hafa tekið þátt í samráðinu með vitund eða vilja yfirmanna sinna. Voru þeir sakfelldir fyrir brot af ásettu ráði gegn 1. mgr. og a. lið 2. mgr. 41. gr. a. samkeppnislaga, sbr. 1. mgr. 10. gr. þeirra. Þá voru S, SI og L sakfelldir fyrir brot á sömu ákvæðum samkeppnislaga með skírskotun til þeirra stjórnunarstarfa sem þeir gegndu innan Byko og þess að þeim bárust reglulega upplýsingar um að borin hefðu verið saman verð hjá fyrirtækinu og Húsasmiðjunni á yfir 100 vörutegundum. Var talið ótvírætt sannað að þeir hefðu af hálfu Byko stýrt samráði um verð milli þess fyrirtækis annars vegar og Húsasmiðjunnar og þriðja fyrirtækisins hins vegar. Við mat á refsiábyrgð SÁ var aðallega litið til þess að hann hefði verið yfirmaður G og borið ábyrgð á að verðkannanir voru gerðar á grófvöru. Þá þóttu gögn málsins bera með sér að honum hefði verið kunnugt um að Byko aflaði reglulega á ákærutímabilinu upplýsinga um verð á fjölmörgum vörutegundum hjá Húsasmiðjunni með því að hringja í starfsmenn síðarnefnda fyrirtækisins. Vegna þeirra stöðu sem hann gegndi og vitneskju hans um hið refsiverða samráð, var hann sakfelldur fyrir brot á áðurgreindum ákvæðum samkeppnislaga fyrir aðkomu sína, þó aðeins að því er tók til þeirra tilvika þar sem Byko hefðu verið látnar í té upplýsingar um verð. Þá voru K og SÁ sakfelldir fyrir að hafa hvatt til refsiverðs verðsamráðs milli Byko og Húsasmiðjunnar hvor í sínu símtali og voru brot þeirra heimfærð undir áðurnefnd ákvæði samkeppnislaga. Loks var talið að S og J hefðu í símtali þeirra á milli brotið af ásettu ráði og á alvarlegan hátt gegn 1. mgr. og a. og d. liðum 2. mgr. 41. gr. a. laganna þar sem ekki fór á milli mála í umræddu símtali að báðir ákærðu hvöttu hvorn annan til að halda uppi verðum hjá Byko og Húsasmiðjunni í grófvöru, þar á meðal við gerð tilboða. Hins vegar var talið ósannað að R, K og J hefðu gerst sekir um tilraunir til að koma á samráði við starfsmann fjórða fyrirtækisins í símtölum við hann. Við mat á refsingu ákærðu var meðal annars litið til þess að refsing einstaklinga fyrir brot á samkeppnislögum hefði verið þyngd til muna með lögum nr. 52/2007. Þá var jafnframt litið til þess að sum brotanna stóðu lengi yfir og voru umfangsmikil, en önnur háttsemi, sem sakfellt var fyrir, fól í sér grófari brot. Þá hefðu Byko og Húsasmiðjan verið nánast einráð á markaðnum á ákærutímabilinu og brot ákærðu því ekki einungis beinst að mikilvægum hagsmunum viðskiptavina fyrirtækjanna, heldur alls almennings. Litið var til þess að brot S, sem gegnt hafði stöðu framkvæmdastjóra hjá Byko, og því verið meðal æðstu stjórnenda fyrirtækisins, hefðu verið stórfelld og áðurgreint brot hans í símtali við J mjög alvarlegt. Þessu til viðbótar var jafnframt horft til þess hve einbeittur vilji hans var til að raska samkeppni milli Byko og Húsasmiðjunnar í síðastnefnda tilvikinu, sbr. 6. tölulið 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Var refsing hans hæfilega ákveðin 18 mánaða fangelsi. Þá hafði SÁ gegnt starfi framkvæmdastjóra hjá Húsasmiðjunni og var því í hópi æðstu stjórnenda þess fyrirtækis. Brot hans sem laut að almennu verðsamráði fyrirtækjanna var talið minna í sniðum og annars eðlis en brot stjórnenda Byko. Hins vegar var til þess að líta að önnur háttsemi sem hann var fundinn sekur um fól í sér alvarlegt brot á samkeppnislögum. Með hliðsjón af því og stöðu hans hjá Húsasmiðjunni var SÁ dæmdur til að sæta 9 mánaða fangelsi. J og K höfðu báðir starfað sem vörustjórar hjá Húsasmiðjunni. Brot þau sem þeir voru sakfelldir fyrir voru alvarleg, einkum þó brot J í símtali við S. Að teknu tilliti til þess var refsing J ákveðin fangelsi í 9 mánuði, en K var gert að sæta fangelsi í 3 mánuði. Þá hafði L gegnt stöðu verslunarstjóra timbursölu Byko og SI sölustjóra fagsölusviðs þess. Brot þeirra voru umfangsmikil en við ákvörðun refsingar var litið til stöðu þeirra hjá fyrirtækinu sem millistjórnenda og var þeim hvorum um sig gerð 3 mánaða fangelsisrefsing. Loks var litið til þess að G og R hefðu verið óbreyttir starfsmenn fyrirtækjanna tveggja og var miðað við að sú háttsemi sem þeir hefðu verið sakfelldir fyrir, hefði verið viðhöfð samkvæmt fyrirmælum yfirmanna þeirra. Var ákvörðun refsingar þeirra því frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þar sem ákærðu hafði ekki áður verið refsað var refsing þeirra, sem gert hafði verið að sæta fangelsi, skilorðsbundin að fullu í tvö ár, að undanskildum S, en fullnustu 15 mánaða af refsingu hans var frestað skilorðsbundið í þrjú ár.