Dómstólaleit

Með hinum kærða úrskurði var máli sóknaraðila, er laut að kæru á úrskurði umdæmisráðs í B 3. febrúar 2026 um vistun sonar A utan heimilis A, vísað frá dómi á þeim grunni að fjögurra vikna frestur til að bera fyrrnefndan úrskurð umdæmisráðs undir héraðsdóm hefði verið liðinn. Í úrskurði Landsréttar var rakið að A, sem væri ólöglærður, hefði sent héraðsdómi Reykjaness bréf 20. febrúar 2026 sem bar yfirskriftina „Umsókn um stjórnsýslukæru og stjórnsýsluúrlausn vegna ákvörðunar barnaverndarnefndar ([…]/2026). Afgreiðsla dómsins hefði svarað erindi A 4. mars 2026 á þann veg að erindi sóknaraðila ætti ekki undir dóminn. A hefði brugðist við þann sama dag með því að senda dóminum tvö skjöl og bar annað skjalið heitið „Kæra á hendur úrskurði umdæmisráðs barnaverndar ([…]/2026 skv. 51. gr. barnaverndarlaga). Í úrskurði Landsréttar kom fram að í erindi A til héraðsdóms í febrúar 2026 hefðu ýmsar athugasemdir verið gerðar við úrskurð umdæmisráðs jafnframt því sem gerð hefði verið krafa um að ákvörðun í máli nr. […]/2026 yrði ógilt. Taldi Landsréttur að ekki gæti farið á milli mála að með fyrrnefndu erindi A til dómsins hefði hann leitast við að bera úrskurð umdæmisráðs undir dóminn í því skyni að fá ógilta ákvörðun ráðsins. Við þær aðstæður sem uppi hefðu verið væri óhjákvæmilegt að líta svo á að héraðsdómi hefði borið að taka beiðni A til efnislegrar meðferðar, eftir atvikum að undangengnum leiðbeiningum um formhlið máls, sbr. 4. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Það hefði dómurinn ekki gert, yrði því ekki hjá því komist að fella hinn kærða úrskurð úr gildi og leggja fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Málið varðaði kröfu B o.fl., félagsmanna í K, um ógildingu samnings K við E ehf. Í úrskurði Landsréttar var rakið að starfsemi K félli undir lög nr. 110/2021 um félög til almannaheilla, en í 17. gr. þeirra laga væri félagsmönnum tryggður tiltekinn réttur til málshöfðunar, þar á meðal um ákvarðanir sem rýrðu sérstaka hagsmuni sem félagsmaður ætti samkvæmt samþykktum félagsins eða sem raskaði jafnræði félagsmanna. Ljóst þótti að efni samningsins kynni að skipta miklu fyrir rekstur og starfsemi kirkjunnar og þar með réttindi og réttarstöðu almennra félagsmanna hennar, sem höfðu í samræmi við samþykktir kirkjunnar staðið að miklu leyti undir rekstri hennar. Óumdeilt var að almennir félagsmenn höfðu ekki verið upplýstir um að til stæði að gera umþrættan samning við E ehf. og hann undirritaður án kynningar eða umræðu innan félagsins. Með því kváðust B o.fl. hafa verið sviptir rétti sem almennir félagsmenn til að koma að ákvörðunartöku í félaginu um efni sem varðaði hagsmuni þeirra. Þá hefði jafnræði félagsmanna verið raskað. Með vísan til framangreinds teldust sóknaraðilar hafa lögvarða hagsmuni af úrlausn málsins. Var úrskurður héraðsdóms um hið gagnstæða því felldur úr gildi og lagt fyrir hann að taka málið til efnislegrar meðferðar.

Felldur var úr gildi úrskurður héraðsdóms þar sem máli ákæruvaldsins gegn X, sem áður hafði sætt álagi skattyfirvalda vegna sömu brota, var vísað frá dómi. Var það niðurstaða Landsréttar að fullnægt væri skilyrðum um nauðsynlega samþættingu málsmeðferðanna í efni og tíma og því ekki brotið gegn 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu. Því var enn fremur hafnað að brotið hefði verið gegn jafnræðisreglum með saksókn á hendur X.