Dómstólaleit

Dómur

I.

Mál þetta var höfðað með birtingu stefnu þann 2. desember 2022 og þingfest hinn 7. sama mánaðar. Stefnandi er Annir ehf., […], með aðsetur að Markaskarði á Hvolsvelli.

Stefndi er Landstólpi ehf., […], með aðsetur að Gunnbjarnarholti á Selfossi.

Dómkröfur stefnanda voru upphaflega þær að stefnda verði gert að greiða stefnanda 3.902.213 krónur, ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 1.433.581 krónum frá 10. desember 2021 til stefnubirtingardags, en af 3.902.213 krónum frá þeim degi að telja til greiðsludags. Til vara er þess krafist að stefnda verði gert að greiða stefnanda sömu fjárhæð, 3.902.213 krónur, en með skaðabótavöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/201 af sömu fjárhæð og frá sama tímamarki og í aðalkröfur, til stefnubirtingardags, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags.

Til þrautarvara er þess krafist að stefnda verði gert að greiða stefnanda sömu fjárhæð, 3.902.213 krónur, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá stefnubirtingardegi til greiðsludags, sbr. 4. mgr. 5. gr. laganna. Í öllum tilvikum er krafist málskostnaðar að skaðlausu samkvæmt málskostnaðarreikningi, eða að mati dómsins.

Við aðalmeðferð breytti stefnandi kröfugerð sinni á þann veg að höfuðstóll aðal- og varakrafna var lækkaður í 3.883.213 krónur og vaxtakröfum breytt þar til samræmis miðað við vaxtaberandi höfðstól. Dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af öllum kröfu stefnanda. Til vara krefst stefndi þess að kröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Í báðum tilvikum krefst stefndi málskostnaðar úr hendi stefnanda að mati dómsins eða samkvæmt málskostnaðarreikningi lögðum fram við aðalmeðferð.

II.

Mál þetta má rekja til kaupa stefnanda á sambyggðri rúllu- og pökkunarvél, af gerðinni McHale Fusion 3 Plus. Stefnandi keypti vélina af stefnda með kaupssamningi dagsettum 23. júní 2020 og var umsamið kaupverð 13.900.000 krónur, auk virðisaukaskatts, alls 17.236.000 krónur.

Fyrirsvarsmaður stefnanda, Guðbjörn Svavar Ingvarsson, starfar sem vinnuvélaverktaki, meðal annars við rúllun og pökkun á heyi hjá bændum og landeigendum á Suðurlandi.

Hann hugðist nýta rúllu- og pökkunarvélina í atvinnuskyni en við fyrstu notkun vélarinnar, þann 27. júní 2020, kveðst hann hafa orðið var við það sem hann hefur staðhæft sem galla á vélinni. Stefnandi hefur lýst þeim galla á þann veg að vélin hafi titrað og hrists mjög mikið við notkun.

Fyrirsvarsmaður stefnanda kveðst hafa greint stefnda frá hinum meinta galla um leið og hann varð hans var eða þann 27. júní 2020. Kemur fram að í kjölfarið voru starfsmenn á vegum stefnda sendir til að skoða vélina og prófa í þeim tilgangi að staðreyna hvers eðlis hinn meinti galli væri. Slíkt mun ekki hafa skilað árangri og voru starfsmenn á vegum Vélaverkstæðis Þóris þá fengnir til að skoða og yfirfara vélina, en umrætt verkstæði annast meðal annars viðgerðir fyrir bæði stefnda og framleiðanda vélarinnar. Vélin hafi þar verið prófuð og skoðuð í nokkur skipti en rót vandans þó ekki fundist.

Stefnandi kveðst hafa átt í samskiptum við fyrirsvarsmann stefnda símleiðis þann 17. júlí 2020. Af hálfu stefnanda hafi verið farið fram á að ný vél fengist afhent en þau svör fengist hjá fyrirsvarsmanni stefnda að ágreiningur væri milli framleiðanda vélarinnar og stefnda um hver bæri ábyrgð á vélinni og hinum meinta galla.

Með bréfi dags. 13. október 2020 fór stefnandi skriflega fram á að stefndi afhenti honum nýja vél af sömu gerð og kaupin hefðu tekið til. Yrði stefndi ekki við þeirri kröfu væri áskilinn réttur til að rifta kaupunum án frekari viðvörunar. Umræddu bréfi var svarað af lögmanni stefnda þann 23. nóvember 2020 og því lýst að eðli hins meinta galla væri með þeim hætti að ekki væri unnt að sannreyna eða skoða hann frekar fyrr en vorið eða sumarið 2021. Var sú tillaga sett fram af hálfu lögmanns stefnda að framleiðandi vélarinnar, McHale, skyldi jafnframt koma að skoðun vélarinnar. Þá var fallist á að ábyrgð á vélinni yrði framlengd um 1 ár, þannig að ábyrgðin yrði enn til staðar þegar hinn meinti galli yrði skoðaður sumarið 2021. Var undirrituð ábyrgðaryfirlýsing þess efnis þann 7. desember 2020. Í yfirlýsingunni lýsti stefndi því jafnframt yfir að réttur stefnanda til að beita vanefndaúrræðum vegna umræddra galla skyldi haldast óbreyttur, þrátt fyrir að til beitingu vanefndaúrræða kæmi ekki fyrr en að lokinni skoðun á vélinni.

Í því fælist að stefndi myndi ekki bera fyrir sig tómlæti stefnanda við beitingu vanefndaúrræða, ef til þess kæmi.

Stefnandi greinir svo frá að ekkert hafi bólað á fulltrúa framleiðanda vélarinnar, þrátt fyrir loforð um að vélin yrði skoðuð og lagfærð fyrir upphaf vinnutímabilsins sumarið 2021. Stefndi mótmælir því sérstaklega sem röngu að hann hafi veitt loforð um að vélin yrði lagfærð fyrir upphaf vinnutímabils, enda hafi aðilar sammælst um að fulltrúi framleiðandans yrði fenginn til að skoða vélina þegar hún væri í notkun.

Með tölvupósti dags. 7. júlí 2021 var þess krafist af hálfu stefnanda að hann fengi aðra vél til notkunar vegna galla á hinni seldu vél. Stefnanda væri nauðsynlegt að gera aðrar ráðstafanir við rúllun og pökkun, enda væri ástand vélarinnar þannig að hún teldist ekki nothæf til þeirra verka sem henni væri ætlað að sinna. Þá hafði fulltrúi framleiðandans ekki enn mætt til þess að skoða vélina. Yrði stefnanda ekki látin í té önnur vél væri honum nauðugur sá kostur að leigja aðra vél til notkunar yfir sumartímann eða eftir atvikum kaupa aðra vél. Stefnandi myndi þá gera kröfu um að stefndi bætti honum allan kostnað auk annars tjóns. Tölvupósti stefnanda var svarað af hálfu stefnda samdægurs og stefnanda boðin önnur vél til afnota, endurgjaldslaust ef í ljós kæmi að vélin sem stefnandi hafði fjárfest í væri gölluð. Ef vélin myndi hins vegar ekki reynast gölluð áskildi stefndi sér rétt til að krefjast hóflegs gjalds fyrir notkun á vélinni. Stefnandi féllst ekki á framangreinda skilmála stefnda og þá kvað hann þá vél sem stefndi bauð honum ekki henta hans starfsemi. Stefnandi tók því vél í eigu þriðja aðila á leigu sumarið 2021.

Með tölvupósti 8. júlí áskildi stefndi sér allan rétt til að mótmæla kostnaði vegna leigu vélar frá þriðja aðila, enda hefði stefnanda staðið til boða vél frá stefnda endurgjaldslaust.

Fulltrúi framleiðanda vélarinnar skoðaði vélina sem stefnandi keypti af stefnda dagana 29. og 30. júlí 2021. Álit hans var að ekkert athugavert væri við vélina. Vélin hafi búið til heyrúllur og snúið þeim án nokkurra vandamála. Titrings hafi þó gætt þegar rúllan hafi verið fullgerð og henni vafið í net. Má af áliti fulltrúa framleiðandans ráða að hann telji umræddan titring vera tilkominn vegna þeirrar stillingar sem stefnandi hafi ekið vél sinni á, en stillingin sé ekki í samræmi við notkunarleiðbeiningar vélarinnar. Stefnandi hafi neitað að verða við beiðni fulltrúans um að breyta stillingu vélarinnar við prófun á vélinni. Þá velti fulltrúi framleiðanda vélarinnar því jafnframt upp hvort rekja mætti titringinn til þeirrar dráttarvélar sem stefnandi hafi ekið, og að hún væri e.t.v. ekki nægilega kraftmikil. Kvað fulltrúinn engan titring hafa komið fram þegar annars konar dráttarvél hafi verið notuð. Hins vegar hafi komið fram vægur titringur þegar notuð hafi verið dráttarvél af sömu tegund og dráttarvél stefnda, sem þó hafi verði aflmeiri.

Af hálfu stefnanda var framangreindu áliti fulltrúa framleiðanda vélarinnar alfarið mótmælt. Liggur fyrir yfirlýsing A, eiganda vélar af sömu tegund og vél stefnanda, þess efnis að hann hafi orðið var við mikinn titring við notkun á rúlluvél stefnanda. Hafi hann beitt sinni dráttarvél fyrir rúlluvél stefnanda og Guðbjörn Svavar hafi prófað sína rúlluvél á sínum traktor.

Þann 3. september 2021 var B, véliðnfræðingur, dómkvaddur matsmaður að beiðni stefnanda. Á meðal gagna í málinu eru drög að matsskýrslu, unnin af matsmanninum í kjölfar matsskoðunar þann 7. og 30. september 2021. Kemur þar fram að matsmaður hafi fengið með sér D, sérfræðing í titringsmælingum á vélum og vélbúnaði en drögum að matsskýrslu fylgja gögn um mælingar hans og hvernig þær hafi verið framkvæmdar. Er í drögunum sagt að skoðun hafi leitt í ljós að vél stefnanda hafi hrists um það bil 40% meira í vinnslu en vél sem notuð hafi verið til samanburðar. Allar stillingar hafi verið eins og sama dráttarvél notuð þ.e. vél matsbeiðanda að Fent gerð skráningarnúmer SX- 823. Vísar matsmaður í meðfylgjandi skýrslu D og staðfestir að vélin hristist við notkun eins og matsbeiðandi hafi lýst. Í drögunum er tekin upp matsspurning um hvort vélin teljist uppfylla þær kröfur sem almennt megi gera til sambærilegrar vélar og þær kröfur sem leiða megi af kaupsamningi aðila og matsbeiðandi hafi mátt gera til vélarinnar. Í svari er tekið fram að ekki séu til viðmiðunartöflur eða titringsmælingar sem hægt sé að miða við um slíkt mat. Segir að matsmaður hafi talið best í stöðunni að gera samanburðarmælingar á eins vél og þær hafi leitt í ljós að vél matsbeiðanda hafi hristst 40% meira en eins vél sem fengin hafi verið til samanburðar. Til svars við spurningu 2 a um hvaða annmarkar séu til staðar á vélinni er svarið þess efnis að óeðlilegur titringur sé á henni miðað við sambærilega eða eins vél sem notuð hafi verið til samanburðar. Í drögunum eru teknar upp í framhaldi spurningar b, c og d, þ.e. um hver sé orsök annmarka, hvaða úrbætur séu nauðsynlegar til að lagfæra þá og hver sé áætlaður kostnaður við slíkar úrbætur. Segir í drögunum að áframhaldandi skoðun af hálfu matsmanns til að svara þeim spurningum í matsbeiðni til viðbótar myndi fyrirsjáanlega kosta háar fjárhæðir og þá væri óvíst hvort slík skoðun myndi skila afgerandi niðurstöðu.

Beindi matsmaður þeirri spurningu að málsaðilum hvort reyna skyldi sættir í málinu eða hvort matsmaður ætti að halda áfram með matið með tilheyrandi kostnaði.

Í framhaldi af þessu framlagi matsmanns áttu lögmenn málsaðila í samskiptum í október og nóvember 2021. Stefndi kveðst í samskiptum þeirra á milli hafa gert athugasemdir við afstöðu matsmanns, einkum þá aðferð sem notuð hafi verið til að mæla hinn meinta galla. Stefndi lagði þó til að vélin yrði aftur færð á Vélaverkstæði Þóris til frekari skoðunar á hinum meinta galla. Lagði stefndi til að skipt yrði um vinkildrif vélarinnar og að hún yrði síðar prófuð að nýju.

Stefnandi greinir svo frá að þegar hann hafi fengið vélina afhenta á ný eftir viðgerð á Vélaverkstæði Þóris hafi titringur enn virst vera til staðar. Starfsmaður Vélaverkstæðis Þóris hafi jafnframt skoðað vélina og staðfest að enn gætti umrædds titrings, þrátt fyrir að skipt hefði verið um vinkildrif vélarinnar. Í tölvupósti til stefnda dags. 13. júní 2022 fór stefnandi fram á að stefndi tæki vélina til baka og afhenti honum nýja vél til notkunar yfir sumarið. Ekki náðist samkomulag milli aðila um afhendingu nýrrar vélar og fór svo að stefnandi leigði sér aðra vél í staðinn til að nota yfir sláttutímabilið 2022.

Stefnandi kveður leiguvélina, sem hann hafði til afnota sláttutímabilið 2022, hafa bilað í byrjun ágúst 2022. Óhjákvæmilegt hafi verið að grípa þá til McHale rúlluvélarinnar í skamma stund, en þá hafi virst sem titrings hafi ekki lengur gætt við notkunina. Aftur á móti hafi stefnandi orðið var við að keðja rækist í burðarbita í undirvagni vélarinnar og markaði þar far. Stefnandi upplýsti stefnda um framangreint með tölvupósti dags. 10. ágúst 2022 og óskaði eftir því að vélin gengist undir frekari skoðun á Vélaverkstæði Þóris til þess að athuga hvað kynni að hafa valdið breyttu ástandi vélarinnar. Í tölvupósti dags.

14. október 2022, kvaðst lögmaður stefnda geta komið því við að Vélaverkstæði Þóris skoðaði vélina í enn eitt skiptið. Aftur á móti færi stefndi þá fram á að málinu yrði lokið, þar með talið hvernig skipta skyldi kostnaði milli aðila svo sem . Ekki náðist samkomulag milli aðila þar að lútandi og höfðaði stefnandi í kjölfarið mál þetta.

III.

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að stefndi, sem seljandi gallaðrar sambyggðrar rúllu- og pökkunarvélar, beri skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda á fjártjóni sem stefnandi hafi orðið fyrir vegna galla á hinu selda og kröfu um úrbætur á hendur stefnda. Samkvæmt reglum kauparéttar eigi kaupandi rétt á efndabótum ef greiðsla seljanda sé gölluð. Stefndi hafi nú gert við gallann sem hrjáði vélina, þ.e. titring og hristing, en hann hafi ekki bætt annað tjón stefnanda sem af gallanum hafi hlotist. Stefnandi byggir á því að hann eigi rétt á skaðabótum til viðbótar efndum in natura, þá sem uppbót á slíkar efndir, þannig að hann verði eins settur í fjárhagslegu tilliti og ef stefndi hefði réttilega efnt samning aðila.

Þannig beri stefndi ábyrgð á óhjákvæmilegum útgjöldum sem stefnandi hafi haft af kröfu um úrbætur, þar með talinn kostnaði af mati dómkvadds matsmanns til að ganga úr skugga um gallann, kostnaði vegna leigu á annarri vél vegna gallans, og vegna óhjákvæmilegra útgjalda vegna nauðsynlegrar lögfræðiaðstoðar. Dómkrafa stefnanda sundurliðast með svofelldum hætti:

Ofangreindar kröfur stefnanda teljist til lögbundinna krafna sem kaupandi sem krefst úrbóta vegna gallaðs söluhlutar geti haft uppi. Vísar stefnandi í þessu sambandi til 1. mgr. 27. gr., 1. mgr. 34. gr., sbr. 40. gr. og 1. mgr. 67. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup, og að auki nánar til lögskýringargagna með nefndum ákvæðum laganna.

Til vara er af hálfu stefnanda á því byggt, að ef ekki verði fallist á að nefndur kostnaður teljist til skaðabótakrafna í skilningi laga nr. 50/2000 og meginreglna skaðabótaréttar að fjárkröfurnar, einkum þær er lúta að kostnaði við matsgerð, kostnaði vegna dómkvaðningar og lögfræðikostnaðar og útlagðs kostnaðar, teljist til málskostnaðar í málinu, sbr. 129. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Þann hluta kröfu sinnar er lýtur að kostnaði við matsgerð og vegna dómkvaðningar byggir stefnandi á því að óhjákvæmilegt hafi verið að óska eftir mati dómkvadds matsmanns til að staðreyna galla á hinu selda, þ.e. hristing og titring við notkun vélarinnar, þar sem stefnandi hafði hafnað að viðurkenna umræddan galla. Engin andmæli hafi komið frá hjá stefnda við efnislegri niðurstöðu dómkvadds matsmanns, heldur hafi stefndi ráðist sérstaklega í úrbætur á hinu selda að niðurstöðu matsmanns fenginni.

Um kröfu stefnanda um skaðabætur vegna leigu á annarri rúlluvél til notkunar yfir sumarið 2021 og 2022 vísar stefnandi sérstaklega til ákvæðis 40. gr. og 67. gr. laga nr. 50/2000 og til hliðsjónar til ákvæðis 1. mgr. 34. gr. og 1. mgr. 27. gr. sömu laga. Vegna umrædds galla á vélinni, þ.e. vegna titrings í vélinni, sem ófyrirsjáanlegar afleiðingar kynni að hafa til skemmri og lengri tíma fyrir dráttarvél stefnanda, var vélinni meira og minna lagt sumarið 2021, að undanskildum þeim skiptum sem rúllað og plastað hafi verið með vélinni vegna prófana á henni. Þá hafi vélin verið lítið sem ekkert notuð sumarið 2022. Í heildina hafi vélin aðeins verið notuð við pökkun á um 6200 rúllum, sem sé sambærilegt við það sem stefnandi hafi rúllað með sinni eldri vél hvert sumar. Notkun vélarinnar samsvari því í besta falli eins árs notkun.

Krafa stefnanda um bætur vegna leigu á annarri rúlluvél til notkunar miðist við leigureikninga frá Vélfangi ehf. Sumarið 2021 hafi leigan numið samtals 760.000 krónum og sumarið 2022 hafi leigan verið 250.000 krónur, eða samtals 1.060.000 krónur.

Hvað varði kostnað af leigu á annarri vél, mótmælir stefnandi því sérstaklega að máli skipti að stefndi hafi boðið fram afnot af annarri vél sumarið 2021. Stefnandi hafi verið boðin vél af annarri tegund. Sú vél hafi engan veginn hentað í starfsemi stefnanda og þá hafi jafnframt skilmálar afnotanna verið óljósir og óhagfelldir. Þannig hafi stefnandi átt að bera ábyrgð á mögulegum bilunum í vélinni, en ástand hennar hafi á engan hátt verið ljóst. Þá hafi afnotin verið sett í samhengi við það að stefnandi sannaði galla á hinni seldu vél, ella skyldi stefnandi greiða stefnda leigugjald. Slíkt geti, í ljósi þeirra aðstæðna sem uppi hafi verið, á engan hátt samræmst tillitsskyldu seljanda gagnvart kaupanda. Þá vísar stefnandi jafnframt til þess að viðbrögð stefnda hafi ekki tekið sanngjarnt tillit til þess að stefnanda hafi verið mjög í mun að hafa vélina til notkunar yfir sumartímann, en dráttur á slíkum viðbrögðum hafi alfarið verið á ábyrgð stefnda.

Kröfu sína um greiðslu lögfræðikostnaðar byggir stefnandi á þeirri meginreglu skaðabótaréttar að tjónþoli skuli vera eins fjárhagslega settur og hann hefði ekki orðið fyrir tjóni, sbr. 1. mgr. 1. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Af þeirri meginreglu leiði að stefnandi eigi rétt á því að fá greidda úr hendi stefnda þóknun lögmanns, sem hann hefur leitað til í því skyni að fá ráðgjöf og aðra aðstoð við að gera galla- og úrbótakröfu á hendur stefnda. Þóknunin feli í sér hæfilegt og sanngjarnt endurgjald fyrir störf lögmannsins, sbr. 1. mgr. 2. mgr. 24. gr. laga nr. 77/1998 um lögmenn. Af framlögðum málskostnaðarreikningi, ásamt tímaskýrslu, megi ráða að lögmannsaðstoðin hafi falist í að gæta hagsmuna stefnanda við ráðgjöf, kröfu um úrbætur á hinu selda, samskipti við lögmann stefnda, beiðni um dómkvaðningu matsmanns, rekstur matsmáls o.fl. Allur framangreindur kostnaður teljist vera í samræmi við nauðsynlega hagsmunagæslu stefnanda. Kostnaður við stefnugerð og áframhaldandi rekstur málsins teljist þó til málskostnaðar í máli þessu.

Um dráttarvaxtakröfu vísar stefnandi til 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 og að krafist sé dráttarvaxta af kostnaði við matsgerð, frá þeim degi er kostnaður við matsgerð var kynntur stefnda, þann 10. nóvember 2021, en að öðru leyti sé gerð krafa um dráttarvexti frá stefnubirtingardegi máls þessa. Til vara sé gerð krafa um vexti samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um skaðabótavexti. Til þrautavara sé þess krafist að dráttarvextir samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/20021 reiknings frá stefnubirtingardegi, sbr. 3. mgr. 5. gr. sömu laga.

IV.

Stefndi byggir kröfu sína um sýknu meðal annars á því að stefnanda hafi ekki tekist sönnun á hinum meinta galla á vélinni. Því hafnar stefndi að hann geti borið skaðabótaábyrgð gagnvart stefnanda. Fyrir liggi afstaða framleiðandans, þess efnis að hann telji vélina ekki gallaða. Titringur sá sem stefnandi hafi kvartað undan hafi að mati framleiðanda mátt rekja til þeirrar stillingar sem stefnandi hafi ekið vélinni á. Stefnandi hafi ekið vélinni á svokallaðri sparnaðarstillingu, þvert gegn ráðleggingum og leiðbeiningum framleiðandans. Þá liggi jafnframt fyrir að meintur galli sé nú horfinn, án nokkurs konar skýringa. Ekki hafi verið sannað að stefndi, eða aðgerðir hans, hafi leitt til þess að hinn meinti galli hafi verið lagfærður. Þá sé harla ólíklegt að hinn meinti galli hafi horfið án skýringa og útilokað verði að telji að viðgerðin hjá Vélaverkstæði Þóris hafi borið árangur. Þannig er því hafnað sem röngu og ósönnuðu að stefndi hafi bætt úr meintum galla, sem sé alls ósannaður, og verði þar að auki ekki hægt að staðfesta þar sem hinn meinti galli sé ekki lengur til staðar. Ennfremur er því hafnað að stefnda beri að bæta stefnanda kostnað, sem stefnandi hafi sjálfur valið að leggja út á sína eigin áhættu og kostnað, og sem ekki hafi leitt til sönnunar á hinum meinta galla. Öllum kröfum um efndir in natura sem uppbót á frekari efndir sé því hafnað.

Stefndi mótmælir því sem röngu að hann hafi ekki sinnt kröfu stefnanda um úrbætur á meintum galla vélarinnar. Þvert á móti hafi stefndi ávallt unnið að lausn málsins og lagt út fyrir sanngjörnum kostnaði, s.s. með því að leggja til vinnu eigin starfsmanna endurgjaldslaust, greiða fyrir varahluti og þjónustu á Vélaverkstæði Þóris og aðkomu framleiðanda vélarinnar. Stefndi hafi að auki í tvígang lánað stefnanda dráttarvél, endurgjaldslaust. Stefndi hafi því tekið þau skref sem sanngjarnt og eðlilegt sé að gera kröfu til hans um sem seljanda.

Kröfu sína um sýknu byggir stefnandi jafnframt á því að ákvæði 27. gr. laga nr. 50/2000 geti ekki átt við, enda hafi stefndi í einu og öllu greitt leið stefnanda og aðstoðað hann við að sýna fram á hinn meinta galla. Stefndi geti hins vegar ekki borið ábyrgð á því að slík sönnun hafi ekki tekist. Þá hafnar stefndi því að stefnandi geti átt fjárkröfu á hendur stefnda fyrir óbeint tjón, líkt og t.d. lögfræðikostnað og leigu á vél þriðja aðila, þar sem 1. mgr. 27. gr. laga nr. 50/2000 taki ekki til óbeins tjóns.

Stefndi hafnar kröfum stefnanda er lúta að kostnaði vegna matsgerðar og vegna dómkvaðningar matsmanns. Krafa um dómkvatt mat sé ávallt á áhættu og kostnað þess sem biður um matsgerð. Stefnandi hafi verið matsbeiðandi og því beri hann kostnaðinn af matinu. Þá hafnar stefndi því að hann verði látinn bera kostnað af matsgerð sem ekki liggi formlega fyrir. Aðeins liggi fyrir drög að matsgerð, en samkvæmt 5. málsl. 61. gr. laga nr. 91/1991 og 1. mgr. 63. gr. sömu laga beri dómkvöddum matsmanni að semja rökstudda matsgerð. Slík matsgerð liggi ekki fyrir í málinu. Ennfremur hafnar stefndi því að hann verði látinn bera kostnað af drögum að matsgerð sem ekki leiði í ljós hinn meinta galla, hafi hann á annað borð einhvern tímann verið til staðar. Líta verði svo á að matsmaður hafi farið út fyrir efni og hlutverk sitt með því að setja fram sáttatillögu. Með vísan til framangreinds beri að hafna kröfu stefnanda um að stefndi beri kostnað af gerð að drögum að matsgerð. Í því samhengi krefst stefndi þess að horft verði framhjá tillögu stefnda, sem sett hafi verið fram í tölvupósti, um að greiða helming matskostnaðar. Sá tölvupóstur hafi verið lagður fram í sáttaskyni, án viðurkenningar á meintum galla eða öðrum kröfum stefnanda. Lögmaður stefnda hafi ekki gefið samþykki sitt fyrir því að umræddur tölvupóstur yrði lagður fram í máli þessu og því sé um að ræða brot á 21. gr. siðareglna lögmanna. Verði stefndi ekki sýknaður af kröfu vegna matskostnaðar, krefst stefndi þess að hann beri aðeins hluta af kostnaðinum. Drög að matsgerð, þar sem ekki séu veitt svör við öllum matsspurningum, njóti vart stöðu matsgerðar í skilningi laga nr. 91/1991 og því fráleitt að stefnda verði gert að bera allan kostnað af því.

Þá mótmælir stefndi því að hann skuli bera kostnað vegna matsbeiðni. Stefnandi hafi farið fram með matsbeiðni á sama tíma og aðilar áttu í viðræðum og samhliða því að framleiðandi vélarinnar hafi verið á leiðinni að skoða vélina. Því hafi verið um alls ótímabæran kostnað að ræða sem stefnandi verði einn að bera áhættuna af. Þá mótmælir stefndi því sérstaklega að hann verði látinn bera kostnað vegna dómkvaðningar, enda sé sá kostnaður hluti af lögfræðikostnaði stefnanda, samkvæmt reikningi lögðum fram af hálfu stefnanda. Því sé stefnanda að gera kröfu um endurgreiðslu á sömu fjárhæð tvisvar.

Ekki séu lögvarðir hagsmunir fyrir því að fá tvíbættan einn og sama kostnaðarliðinn, sbr. 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991.

Stefndi hafnar jafnframt fjárkröfum stefnanda er lúta að leigu á vél í eigu þriðja aðila.

Stefnandi hafi gripið til þess úrræðis þrátt fyrir að vélin sem stefnandi hafi keypt af stefnda væri sannanlega nothæf. Hinn meinti galli, sem ekki hafi verið sannaður og sé nú í öllu falli horfinn, hafi ekki truflað vinnuna í heild sinni, heldur aðeins haft áhrif á hluta vinnslunnar, þ.e. bindinguna. Að rúlla og pakka einni heyrúllu taki um eina mínútu og þar af aðeins um 5 sekúndur að binda hana. Það hafi því ekkert réttlætt það að vélinni hafi verið lagt til hliðar og að önnur vél hafi verið fengin í staðinn. Þá megi ráða af fyrirliggjandi gögnum að stefnandi hafi mikið notast við vélina sem hann keypti af stefnda, þó stefnandi hafi fullyrt að vélin hafi verið honum ónothæf og valdið fjárhagslegu tjóni. Stefndi telur raunar að ráða megi af fyrirliggjandi gögnum að stefnandi hafi rúllað 70-80% af heildarmagni ársins 2021 á vélinni sem hann hafi keypt af stefnda og lítið notast við þá vél sem hann hafi tekið að leigu hjá þriðja aðila. Stefndi telur stefnanda hafa notað vélina sem hann tók á leigu enn minna árið 2022, og hafi þá frekar notast við þá vél sem hann keypti af stefnda.

Stefndi hafi boðið stefnanda aðra vél endurgjaldslaust til notkunar, en stefnandi hafi hins vegar frekar valið að leigja vél frá þriðja aðila. Stefndi hafnar því að skilmálar hans fyrir annarri vél hafi verið óásættanlegir, líkt og stefnandi haldi fram í stefnu. Stefnandi hafi ákveðið að leita ekki frekari skýringa á skilmálunum eða leitast við að semja um einstök atriði þeirra, heldur hafi hann án umhugsunar synjað tilboði stefnda og leitað til þriðja aðila. Stefnandi hafi þannig tekið upplýsta ákvörðun um að semja um leigu á vél, sem hann hafi þurft að greiða fyrir, í stað þess að fá hana endurgjaldslaust frá stefnda. Með ákvörðun um að taka frekar vél frá þriðja aðila á leigu, án aðkomu stefnda, og krefja stefnda síðar um greiðslu kostnaðar af leigunni, hafi stefnandi í engu og með ótilhlýðilegum hætti skeytt um hagsmuni stefnda. Af þeirri ákvörðun verði stefnandi að bera áhættuna og kostnað. Ekki verði séð að nein rök standi til þess að stefndi verði látinn bera kostnað af leigunni.

Stefnandi byggi á því að viðbrögð stefnanda hafi ekki tekið sanngjarnt tillit til þess að stefnandi hafi verið í mun að hafa vélina til notkunar yfir sumartímann og að dráttur á viðbrögðum sé alfarið á ábyrgð stefnda. Stefndi telur með öllu ósannað hvernig meintur dráttur á viðbrögðum stefnda hafi getað orðið til þess að stefnandi hafi orðið að leigja vél frá þriðja aðila. Þegar stefnandi hafi óskað eftir að fá aðra vél til afnota hafi stefnandi svaraði þeirri beiðni samdægurs. Óljóst sé því hvernig viðbrögð stefnda hefðu mátt vera hraðari. Þá mótmælir stefndi því sem röngu að sú vél sem stefndi hafi boðið stefnanda hafi ekki hentað hans verktakastarfsemi. Það sé vel þekkt að sú vél sem stefnanda hafi verið boðin sé notuð til að gera út rúlluverktöku og þyki hún henta vel. Stefnandi byggi kröfu sína sérstaklega á 40. gr. og 67. gr. laga nr. 50/2000, en til hliðsjónar á 1. mgr. 34. gr. og 1. mgr. 27. gr. laganna. Í 1. mgr. 40. gr. sé kveðið á um skaðabætur vegna galla á söluhlut. Stefnandi hafi engar sönnur fært á galla og beri þegar af þeirri ástæðu að hafna kröfu hans. Þá sé sérstaklega tekið fram í 2. mgr. 40. gr. að ákvæðið eigi ekki við um óbeint tjón, og því geti stefnandi ekki byggt 67. gr. laganna.

Að því er varði þá málsástæðu stefnanda að byggja á 34. gr. laga nr. 50/2000 þá sé á því byggt af hálfu stefnda að þó galli hafi ekki verið sannaður hafi stefndi sannarlega uppfyllt þá skyldu sem ákvæðið fjalli um. Stefndi hafi þannig lagt út fyrir t.d. kostnaði vegna aðkomu þriðja aðila, þ.e. Vélaverkstæðis Þóris, og boðið fram vél endurgjaldslaust að láni með sanngjörnum skilmálum. Stefnandi hafi hins vegar ekki þegið vélina og beri hann hallann þar af.

Verði svo ólíklega talið að krafa stefnanda sé réttmæt þá byggir stefndi á því að í öllu falli beri að synja kröfu að fjárhæð 250.000 krónur, enda liggi enginn reikningur til staðfestingar á innheimtu þeirrar fjárhæðar vegna leigu á rúlluvél. Þá krefst stefnandi þess enn fremur að kröfu að fjárhæð 760.000 krónur verði skipt á milli aðila, þar sem stefnandi hafi staðið hagfelldari kostur til boða.

Stefndi mótmælir því að stefndi eigi að bera lögfræðikostnað stefnanda.

Lögfræðikostnaðurinn sé verulegur og í engu samhengi við þá staðreynd að stefndi hafi stöðugt unnið að lausnum með stefnanda, umfram skyldu. Stefnandi sjálfur hafi ákveðið að leita til lögmanns, þrátt fyrir skýran velvilja stefnda til að leysa málið með stefnanda.

Þá verði krafa stefnanda um að honum sé bættur lögfræðikostnaður ekki byggð á 67. gr. laga nr. 50/2000 um óbeint tjón. Verði ekki fallist á kröfu stefnda um að hvor aðili um sig skuli bera sinn lögfræðikostnað, gerir stefndi þá kröfu að fjárhæðin verði lækkuð að mati dómsins og að sérstaklega verði tekið tillit til þess að stefnandi hafi lagt af stað í matsmál þrátt fyrir að stefndi hafi á sama tíma reynt að leita leiða og lausna með stefnanda.

Að lokum setur stefndi fram gagnkröfu til skuldajafnaðar á móti kröfum stefnanda, verði fallist á þær, sbr. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991. Fari svo að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda það sem stefnufjárhæðin greinir, eða hluta þeirrar fjárhæðar, krefst stefndi þess að til lækkunar komi sá kostnaðar sem stefndi hafi sannarlega lagt út fyrir.

Vísar stefndi í þessu samhengi til kostnaðar vegna viðgerðar á vélinni og lögfræðikostnaðar. Fyrir liggi að þær viðgerðir sem stefndi hafi ráðist í hafi ekki leitt til úrlausnar á hinum meinta galla. Því sé sanngjarnt að stefnandi endurgreiði stefnda þann útlagða kostnað, samtals 385.281 krónur. Þá liggi fyrir að lögfræðikostnaður stefnda sé samtals 630.735 krónur auk virðisaukaskatts. Stefndi gerir jafnframt þá kröfu að tekið verið tillit til þess að vélin hafi verið í mikill notkun hjá stefnanda og hann hafi þannig notið tekna af henni.

V.

Aðalmeðferð í málinu fór fram 28. nóvember síðastliðinn og það dómtekið að henni lokinni. Var málið endurflutt þann 15. febrúar 2024 og tekið til dóms á ný. Við aðalmeðferðina gaf Guðbjörn Svavar Ingvarsson, fyrirsvarsmaður stefnanda skýrslu. Þá gáfu skýrslu B, sem dómkvaddur var sem matsmaður, og D, sem kom að matsstörfum.

Einnig gáfu skýrslu vitnin A, F, G, H, I, J, K, L og M. Verður vísað í framburð þeirra sem skýrslu gáfu eftir því sem tilefni er til. Guðbjörn Svavar Ingvarsson kvaðst hafa byrjað að rúlla með vélinni undir lok júnímánaðar 2020 en síðan hafi hann hringt í sölumann stefnda vegna titrings í vélinni.

Hafi hann leitað til G til að leita ráða, en hann eigi sambærilega vél. Hann hafi fengið lánaða aðra dráttarvél sem þó hafi ekki breytt rúlluvélinni, titringur hafi þó ekki fundist eins í stýrið. Síðan hafi hann prófað að setja drifkubb, en það hafi engu breytt. Kvaðst Guðbjörn hafa prufað að stilla á 540 og 540 E, sem og aðrar stillingar en það hafi engu breytt. Engu hafi breytt þegar fulltrúi erlenda fyrirtækisins á Írlandi hafi stillt og Guðbjörn ekið. Um samskiptin við stefnda nefndi fyrirsvarsmaðurinn að þeir hafi sagt að hann yrði að borga fengi hann aðra vél ef hin reyndist ekki gölluð. Fram kom að hann hefði verið viðstaddur skoðanir matsmanns. Rúllað hafi verið með vélinni með matsmanni og síðan prófað að tengja vélina við dráttarvél A. Þetta hafi verið fyrri skoðunin og síðan hafi önnur skoðun farið fram á […], þar sem farið hafi verið út á tún og rúllað. Þá hafi allt verið í lagi, en síðan verið tengt heima hjá honum, mælir settur á en þá hafi þetta ekki gengið. Guðbjörn nefndi að ekki hefði verið óskað eftir hans viðveru þegar vélin var á Vélaverkstæði Þóris og honum boðið að skipt yrði um vinkildrif. Í maí 2022 hafi hann sótt vélina, byrjað að nota hana í júní og rúllað um 20 rúllur. Maður hafi komið frá vélaverkstæðinu seinna og skoðað vélina en ekkert hefði breyst. Þá hafi hann tekið eftir því að keðja rækist í vélina og greint J frá því með skilaboðum. Eftir þetta þegar hann hafi notað vélina hafi titringurinn ekki verið eins og áður. Virðist titringurinn hafa fjarað út og vélin í lagi um þetta sumar. Hann hafi sent erindi til stefnda til að fá staðfestingu á því að vélin væri í lagi þar sem hann ætlaði að selja hana, en ekki fengið svar. Umræddur galli hafi valdið vandræðum og vinnutapi. Kvaðst hann þó hafa notað vélina nema þegar hann hafi verið með leiguvél. Aðspurður kvað hann slátt í keðjunni valda titringi og miklum hávaða. Um hversu oft hann strekkti á keðju kvað Guðbjörn gera það eftir þörfum og samkvæmt leiðbeiningum, en teldi þó ekki þörf á því daglega.

Nánar aðspurður um stillingar á vélinni kvaðst hann hafa stillt á 540 E enda snúningur lægri og eldsneytisnotkun minni. Um hvort það væri andstætt leiðbeiningum kvað hann svo ekki vera; ekkert stæði um að ekki mætti nota þessa stillingu.

Eftir að skipt hafi verið um vinkildrifið á vélaverkstæðinu hafi hann rúllað um 30 rúllur, viðgerðin hafi að hans mati leitt til þess að keðjan hafi farið að rekast í. Nefndi Guðbjörn að vélin væri enn í eigu stefnanda og að hún virkaði eðlilega. Þegar titringurinn hafi verið til staðar hafi hann aðspurður rúllað um 6000 rúllubagga. Titringurinn hafi hindrað notkun vélarinnar enda fari hann ekki vel með dráttarvélina.

Dómkvaddur matsmaður, B, staðfesti drög að matsskýrslu sem fyrir liggur. Hann hafi fyrst skoðað vélina en þá ekki við góðar aðstæður. Vélin hafi verið borin saman við aðra í eigu A. Enginn munur hafi verið á stillingum við þær prófanir. Síðan hafi hann skoðað hana aftur undir lok septembermánaðar á […] við betri aðstæður þar sem verið hafi slétt tún og ekki þungt eða blautt. B staðfesti að hann hefði leitað til D sem væri sérfræðingur í víbringsmælingum. Hann hafi komið með tækjabúnað. Prófanir hafi farið fram á sama hraða, sama túni og með öðrum dráttarvélum. Hafi verið 40% meiri titringur í vél stefnanda eins og skýrsla D beri með sér. Aðspurður hvað hann titringinn hafa verið óeðlilegan. Titringnum lýsti B þannig að í vinnslunni fyllist upp rúllur þar sem heyið er pressað saman. Pressan verði því meiri eftir því sem vélin fyllir sig. Áberandi munur komi svo fram þegar vélin sé að fylla sig og komin í mestu pressuna, en þá komi titringurinn fram þegar verið er að pressa á síðustu metrunum. Þessi niðurstaða um titringinn hafi verið fengin með mælitækjum sem fest hafi verið á rúlluvélina á sama stað við sama snúning. Hann hafi verið við lok vinnslu hvers bagga og þá 40% meiri en á samanburðarvélinni. Þessi titringur hafi varað í ca. 15-20 sekúndur. Spurður um hvort mismunandi stillingar hafi verið notaðar svaraði B því neitandi, en þær hafi verið eins á báðum tækjum. Nánar spurður um hvort stillt hefði verið eftir leiðbeiningum kvað hann já við, en mundi ekki hver stillingin var. Aðspurður mundi hann heldur ekki hve mikið hefði verið rúllað með samanburðarvélinni. Þá svaraði Bþví aðspurður að ekki væru til upplýsingar um hvaða titringur gæti talist eðlilegur og niðurstaða um óeðlilegan titring hefði verið byggð á samanburði við hina vélina sem ætti að vera alveg eins vél. Að enginn titringur komi fram sé þó ekki í myndinni. Titringsmælingin hefði verið þannig að mælirinn hafi verið festur við beisli dráttarvélarinnar, enda best að mæla sem næst tengingunni við dráttarvélina. Sömu stillingar hefðu verið á báðum vélum og á dráttarvélinni við prófanirnar. Spurður um af hverju skýrslan væri einungis drög svaraði B því til að hann hafi haft miklar vonir um að samkomulag yrði og svo hefði kostnaður orðið meiri. D staðfesti að matsmaður hefði leitað til hans. Greindi hann frá reynslu sinni og kunnáttu á þessu sviði. Prófanir hafi farið þannig fram að gerðar hafi verið mælingar á tveimur vélum, fyrst á vél stefnanda og svo á annarri vél sem þeir hafi talið í lagi. Ekki hafi farið á milli mála að önnur vélin titraði meira við sömu aðstæður. Þetta hafi verið eins tæki, af sömu tegund og jafn gömul. A.m.k. hefði verið rúllað fjórum sinnum á hverja vél, á sama túninu. Gaf D skýringar á myndum í skýrslu sinni og hvaða gröf sýndu muninn á titringnum milli vélanna tveggja.

A staðfesti tölvupóst sinn frá 10. ágúst 2021 sem fyrir liggur. Nefndi hann að fulltrúi írska framleiðandans hefði gert sér upp ummæli sem ekki væru rétt. Um vélarnar kvað hann vera mun á, vél stefnanda titraði meira en sín og á því væri greinilegur munur.

Traktor Guðbjörns hefði verið settur á vélina sína og þá hafi verið eins. Það sé ekki rétt sem rataði hafi í skýrslu þess írska að hann hafi verið sammála honum. Vitnið nefndi að hans traktor væri 150 hestafla og aflmeiri með kubbi, en traktor stefnanda færri hestafla.

Hans traktor hefði verið settur við vél stefnanda og dráttarvél stefnanda við vél hans.

Stillt á snúninga 540 og 600. Bæði hafi verið prófað og enginn munur á stillingum 540 og 540 E.

F kvað nýju vél stefnanda ekki eins og hún hafi átt að vera. Hann hafi verið viðstaddur þegar hún var notuð í byrjun þar sem verið var að rúlla hjá honum. Víbringur hafi komið inn í vél. Þetta hafi ekki breyst strax eftir viðgerðina en hún virtist vera í lagi núna. Rúllað hefði verið með henni um sumarið og þá ekki verið víbringur. Víbringnum lýsti vitnið þannig að hann hefði fundist í stýri dráttarvélarinnar og hún hristst undir lokin á rúlluninni.

Fyrir dómi kannaðist G við dráttarvél og rúlluvél stefnanda en hann hefði átt sambærilega en ári eldri. Vél stefnanda hefði víbrað duglega. Hann hafi sýnt Guðbirni Svavari hvernig ætti að stilla vélina og þeir hafi prófað stillingar án þess að breytingar hafi orðið. Mundi vitnið ekki eftir að þeir hefðu breytt stillingum milli 540 og 540 E. Dráttarvélar hans væru af gefðinni John Deere, 130 hestafla og Claas Arion, tæplega 180 hestafla. Hann hefði ekki lent í vandræðum með sína rúlluvél. Titringi í vél stefnanda lýsti vitnið þannig að hann væri enginn til að byrja með en þegar komið væri í móann og byrjað að rúlla kæmi hann fram – hætti síðan þegar heyið væri komið í netið utan um. Spurður um hvort vélin hefði verið nothæf svaraði vitnið því að titringurinn væri ekki eðlilegur. Þetta hafi verið eitt skipti sem hann varð var við þetta. Um sinn vélakost nefndi vitnið að hann notaði báða traktora sína en að betur gengi með þeim stærri.

Vitnið H kvaðst fyrir dómi vinna hjá stefnda en frá 2017-2020 hafi hann stýrt þjónustu fyrir vélar og varahluti. Vitnið nefndi um vél stefnanda að stefndi hefði selt fleiri slíkar.

Kvað vitnið þurfa að lágmarki 85 kw traktor við bestu aðstæður en 95-100 kw traktor væri betri fyrir blautt hey eða á ósléttu landi. Alltaf væri einhver titringur en mismikill. Fremur væri titringur í lok vinnslunnar þegar þjappað væri í baggahólfið sem varaði 5-6 sekúndur, en hálfa aðra mínútu tæki að rúlla. Aðeins hefðu komið athugasemdir við þessa vél. Spurður um hvort traktor stefnanda dygði svaraði vitnið játandi, þ.e. 98 kw ætti að vera nóg en þó alveg á mörkunum. Þyrfti öflugri traktor ef stillt væri á 540 E, annars væri vélin að streða sem gæti mögulega orsakað titring. Kvaðst vitnið hafa farið og skoðað vélina nokkuð oft. Titringur hafi mögulega verið óeðlilegur en fremur hefði hann tengt það við að traktorinn væri ekki nógu öflugur. Vitnið þekkti til þess að farið hefði verið með vélina á Vélaverkstæði Þóris. Fyrst hafi hún verið skoðuð og hvort sláttur væri, keðjur strekktar og síðan skipt um drifskaft og vinkildrif. Stefndi hefði lánaði stefnanda dráttarvél og þá hefði titringur ekki verið sambærilegur. Vitnið kunni ekki skýringu á því af hverju titringur væri meiri í vél stefnanda heldur en annarri samkvæmt skýrslu matsmanns, en svaraði því játandi að rétt hefði verið að prófa með öflugri traktor. Kvað H það geta skipt máli hvort heyið væri þurrt eða blautt og eftir nokkrar rúllur gæti eitthvað slípast til. Kvað H að ekki hefði komið fram skýring á hvað væri að en stefndi hafi viljað prófa allt til að komast að því. Þeir hjá stefnda hafi þannig komið að því að skipt yrði um vinkildrif. Fljótlega eftir það virtist sem titringurinn hefði hætt. H kvaðst hins vegar ekki geta fullyrt af hverju þetta lagaðist eða hvort eitthvað hefði verið að vélinni yfir höfuð, hvort vélin hafi slípast til eða af öðrum ástæðum, – vélin hafi ekki verið ónothæf. Vélin hafi áður verið sýningarvél og rúllað hafi verið um 50 rúllur.

Samkvæmt framburði hans hafi ekkert verið að vélinni þá. Fleiri vélar hafi verið seldar á þessum tíma. Í skýrslu sinni svaraði H spurningum um stillingar á vélinni, en ef hún væri stillt á 540 E væri snúningurinn á traktornum minni. Rúlluvélin ætti að vera stillt á 540 en ekki 540 E. Spurður um hvort titringur hefði komið upp áður í vélum frá stefnda kvað hann alltaf einhvern titring ef rúllað væri upp þungri rúllu.

Í framburði I fyrir dómi kom fram að hann hefði verið sölumaður á vélasviði stefnda.

Hann hafi verið fenginn til að skoða vélina hjá stefnanda. Hún hafi verið nothæf en hann hafi orðið var við titring þegar rúllunni var pakkað. Í þau skipti sem hann var viðstaddur hafi vélin verið stillt á 540 E og Guðbjörn ekki talið ástæður til að skipta um stillilngu.

Hann hafi fengið vél lánaða en ekki hafi verið titringur í henni. Honum hafi verið boðin sambærileg vél. Stefnandi hafi viljað nýja vél en þeir hafi ekki talið sér stætt á að verða við því og viljað bjóða aðra vél meðan fundið væri út úr vandamálinu. Kom fram að hann hefði prófað aðra vél sem hann hafi selt, fundið í henni titring en ekki eins áberandi.

Sagði vitnið að þeir hjá erlenda framleiðandanum hafi verið að prófa vélar þar til samanburðar þar sem þeir komust ekki hingað til lands. Það hafi fundist titringur en spurningin hafi verið hvort hann tengdist dráttarvélinni. Spurður um hvort fundist hafi titringur í öðrum sambærilegum vélum svaraði vitnið því játandi, alltaf væri einhver titringur, spurning væri hve mikill, hvað væri eðlilegt eða ekki og hvort hann leiddi inn í vél. Þeir hafi ekki fundið titring þegar þeir lánuðu stefnanda dráttarvél. Aðspurður sagði vitnið hafa verið viðstaddur í nokkur skipti þegar margt hafi verið prófað en sjáanlega ekkert fundist óeðlilegt við vélina. Margar þjöppustillingar hafi verið prófaðar.

Traktorinn hafi verið 20 ára með yfir 12 þúsund tíma notkun, en gat vitnið ekki sagt til um hvort það hefði áhrif, – það kæmi til greina eins og annað. Kvaðst vitnið sammála því að minni titringur væri eftir því sem dráttarvélin væri stærri.

Í framburði J, eiganda Vélaverkstæðis Þóris, kom fram að vélin hefði komið einu sinni eða tvisvar til skoðunar þar. Þeir hafi einnig farið til að skoða hana. Þeir hafi ekkert séð óeðlilegt og að vélin hafi verið nothæf. Nefndi J að skipt hefði verið um aðaldrifið, sennilega vorið 2022. Vitnið neitaði því að laus keðja tengdist titringi og skipti á drifi hefði ekki áhrif á keðju. J kvað ekki allt hafa verið rukkað vegna viðgerða, en stefndi hafi greitt. Vitnið kvaðst ekki sjálfur hafa farið og skoðað en verið sagt af starfsmönnum sínum og eiganda vélarinnar um þennan titring. Ástæða þess að skipt hafi verið um vinkildrif hafi verið að reyna að kveða þetta niður og reyna að finna út úr þessu. Ekkert væri öruggt hvort eitthvað hafi verið að vinkildrifinu. Mundi vitnið ekki eftir hvort vélin hafi verið skoðuð eftir viðgerðina. Spurður um hvort ekki hefði verið titringur allan tímann ef vinkildrifið hefði verið gallað en ekki bara meðan rúllað væri gat vitnið ekki fullyrt um það. Það gæti þó verið meira álag á drifinu undir lokin sem orsakaði titring.

Þeir hafi reynslu af svona vélum, en ekki vegna titrings og þeir hafi ekki tæki til að mæla hann. Svaraði vitnið því játandi að skiptin á drifinu hefðu verið viðbrögð við skýrslu matsmannsins. Það hafi komið á óvart að allt í einu skyldi þetta hrökkva í lag. Hann hafi þó ekki sjálfur verið viðstaddur prófanir á vélinni eftir að hún fór úr viðgerð þeirra.

K starfsmaður McHale staðfesti skýrslu þá sem hann ritaði frá 6. ágúst 2021. Kvaðst hann hafa góða þekkingu á vél eins og þeirri sem stefnandi keypti og staðfesti að hafa skoðað hana hér á landi. Að hans áliti hefði titringurinn verið vegna traktorsins sem notaður var, en titringurinn hefði varað í u.þ.b. 7-8 sekúndur undir lok vinnslunnar.

Einhver titringur væri eðlilegur þegar álag væri mest. Hann hefði ekki séð tilvik eins og þetta áður. Um stillingar á vélinni kvað vitnið 540 E aðeins vera fyrir léttari vinnu en 540 standard fyrir þyngri hluti og þegar meiri kraft þyrfti. Þegar hann kom að þessu hafi vélin verið stillt á 540 E en hann hafi breytt í 540. Titringurinn hafi þá enn verið til staðar en að hans áliti hafi þetta þá þegar verið aflagað. Aðspurður kvað vitnið þennan titring ekki hafa haft áhrif á vinnuna með vélinni við að taka þessar þyngdir. Vitninu virtist ekki kunnugt um að A hefði lýst samskiptum þeirra á annan veg en fram kæmi í skýrslunni.

Aðspurður hvort þessi titringur hefði verið meiri en venjulegt mætti teljast kvað vitnið hann hafa verið meiri í þessum traktor en minni með öðrum traktor. Vitnið kvaðst þekkja til skýrslu matsmanns og hafa komið að því að skipt var um drif í vélinni. Tilgangurinn með því hafi verið sá að útiloka að eitthvað hafi verið að upprunalega drifinu.

Titringurinn hafi þó enn verið til staðar.

L staðfesti fyrir dómi að hafa leigt stefnanda rúlluvél árin 2021 og 2022. Leigugjaldið hafi verið 500 krónur fyrir hverja rúllu og 250 krónur án virðisaukaskatts seinna árið.

Í skýrslu M kom fram að hann hefði keyrt pökkunar- og rúlluvél fyrir sýningu og það hafi verið vélin sem stefnandi keypti síðan. Túnið hjá honum hafi verið rúllað og klárað þannig að rúllurnar gætu hafa verið um 50. Þetta hafi verið við slæmar aðstæður, túnið nýslegið og rigning. Dráttarvélin hafi verið af gerðinni Fendt 724, yfir 200 hestafla vél. Hann hafi ekki orðið var við titring, en hann hafi sjálfur ekki rúllað meira en 12-15 rúllur, annar maður hafi verið með honum. Það hefði ekki farið fram hjá honum ef titringur hefði verið. Kvaðst vitnið hafa átt margar vélar frá McHale og sennilega rúllað um 140 þúsund rúllur. Hann væri vanur að vera með stórar vélar og þá væru engin vandamál. Fram kom að vitnið hefði heyrt af vandamálum hjá stefnanda.

VI.

Í máli þessu gerir stefnandi sem fyrr segir kröfu um greiðslu skaðabóta úr hendi stefnda vegna fjártjóns sem hann kveðst hafa orðið fyrir vegna galla á sambyggðri rúllu- og pökkunarvél, keyptri af stefnda í júní árið 2020. Kröfu sína reisir stefnandi meðal annars á 1. mgr. 27. gr., 1. mgr. 34. gr., sbr. og 40. gr. og 1. mgr. 67. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup, auk meginreglna skaðabótaréttar. Eru kröfur stefnanda byggðar á því að félagið eigi rétt á skaðabótum til viðbótar efndum in natura.

Að mati dómsins veltur niðurstaða málsins einkum á því hvort sönnun sé komin fram um að vélin hafi verið haldin galla, en um það ber stefnandi sönnunarbyrði. Skiptir máli í því sambandi að vélin var í vörslum stefnanda og verður þá að liggja fyrir sönnun um að gallinn hafi verið til staðar á því tímamarki sem máli skiptir. Ekkert liggur fyrir um að stefnda hafi verið ljóst fram að afhendingu vélarinnar að hún hafi verið haldin galla og fær það stoð í framburði M, en fram er komið að vélin var keyrð af honum upphaflega án þess að kvartað hafi verið yfir galla álíka þeim sem stefnandi ber fyrir sig. Verður að gera kröfur til stefnanda um að hann sanni að vélin hafi ekki fullnægt kröfum samkvæmt kaupsamningi við afhendingu frá stefnda. Skiptir máli í þessu sambandi að stefnandi hafi leitt í ljós með fullnægjandi hætti að ætlaður galli sé ekki vegna athafna hans, svo sem vegna óforsvaranlegrar notkunar eða vanrækslu á viðhaldi.

Í málinu hefur stefnandi byggt á mati dómkvadds matsmanns, en skýrsla hans er aðeins drög að matsgerð eins og skilmerkilega kemur þar fram. Þá er matsspurningum ekki svarað á fullnægjandi hátt með tilliti til þess hvort vélin hafi verið gölluð þegar litið er til þess hvort vélin hafi haft þá kosti til að bera sem gera mátti kröfu um. Í drögum að matsgerð er þessari spurningu í reynd ósvarað. Ekki er þannig svarað spurningum um orsök titrings, hvort hún uppfyllti kröfur sem almennt megi gera til sambærilegrar vélar, kröfur samkvæmt kaupsamningi eða þær sem stefnandi hafi mátt gera. Þá er ekki svarað hvaða úrbætur hefðu verið nauðsynlegar til lagfæringar. Drög þessi geta að mati dómsins með engu móti talist fullnægjandi sönnun til stuðnings málatilbúnaði stefnanda og verður því ekki á gagni þessu byggt við úrlausn málsins. Skýrsla D sem fylgdi drögunum er á erlendu máli og í drögum að matsgerð er ekki tekin rökstudd afstaða til hennar eða lagt mat á hvort mældur titringur hafi verið eðlilegur þegar horft er til notagildis vélarinnar eða áskildra kosta við vél af þessu tagi. Þá er að mati dómsins hæpið að staðsetja titringsmæli á beisli samstæðunnar því þá er ekki ljóst með vissu hvort titringur komi frá samstæðuvélinni eða dráttarvélinni. Var aðeins rúllað upp fjórum sinnum og mælingin því ekki nothæf.

Ekki verður litið fram hjá því að vitni voru ekki sammála um hvort óeðlilega mikill hristingur væri í hinni sambyggðu vél, en af framburðum og gögnum má þó ráða að hristingur hafi aðeins varað í örfáar sekúndur þegar vélin var búin að rúlla heyið og að búa net utan um rúlluna.

Upplýst er að stefndi hlutaðist til um ýmsar prófanir og skoðanir á vélinni en aldrei virðist hafa komið í ljós hvað olli titringnum við notkun hennar. Verður ekki annað séð en að starfsmenn stefnda hafi gert allt það sem til mátti ætlast svo unnt væri að finna skýringu á titringnum og hvort um galla væri að ræða. Seljandi greiddi eftir því sem fram er komið fyrir varahluti, fyrir útselda vinnu vélaverkstæðis og fyrir vinnu sinna starfsmanna.

Samkvæmt framburði fyrirsvarsmanns stefnanda, framburði annarra vitna og gagna sem fyrir liggja, eru meiri líkur á að hann hafi ekki farið að leiðbeiningum um hvaða stillingu hafi átt að nota, en samkvæmt leiðbeiningum með vélinni átti að nota hana á stillingu 540 en ekki 540E. Þá er það líkleg skýring sem fær stoð í framburði starfsmanns stefnda, fulltrúa hins erlenda framleiðanda og þess manns sem áður hafði notað vélina að máli skipti hversu öfluga dráttarvél var rétt að nota. Verður að horfa til framburðar M um að hann hafi ekki orðið var við hristing en hann mun hafa notað töluvert stærri dráttarvél en stefnandi. Þá getur að mati dómsins skipt máli að strekkja skuli á keðjum eftir fyrstu 5 klukkustunda notkun og síðan á ákveðnum fresti. Fyrirsvarsmaður stefnanda gat ekki svarað nákvæmlega til um hvort hann hefði strekkt keðjuna eins og til má ætlast. Má ætla miðað við framburði og gögn málsins að dráttarvél stefnanda hafi ekki verið nógu aflmikil til að notast mætti við síðarnefndu stillinguna.

Í málinu gerir stefnandi kröfur um skaðabætur en fjárhæð þeirra samanstendur af nokkrum liðum. Eins og fyrr segir liggur ekki fyrir nothæf matsgerð í málinu og verður því að hafna kröfum stefnanda um það sem nemur kostnaði við matsgerð eða dómkvaðningu. Þar sem ekki hefur verið sannað að vélin hafi verið haldin galla í skilningi laga verður einnig að hafna kröfum stefnanda um kostnað við leigu á rúlluvél árin 2021 og 2022, en stefnandi tók sjálfur ákvörðun um að leigja aðrar vélar þótt honum byðist lánsvél frá stefnda endurgjaldslaust ef í ljós kæmi galli á vél stefnanda. Hafa ekki komið fram haldbær rök fyrir því á hvern hátt vél sú sem stefnanda stóð til boða að fá lánaða var ósambærileg eða óhentug til verktakastarfsemi. Verður að telja matsbeiðni af hálfu stefnanda hafa verið ótímabær en hún var lögð fram um það leyti sem stefndi leitaði leiða til að fá sannreynt hvort um galla væri að ræða. Verður af þessum ástæðum einnig litið svo á að dómkvaðning og matskostnaður hafi verið á ábyrgð stefnanda.

Sá hluti kröfu stefanda sem nemur 1.439.632 krónum er tilfærður vegna lögfræðikostnaðar. Fyrir liggur í málinu að stefndi leitaðist við að kanna og skoða hvað gæti valdið titringi í vélinni. Þá liggur fyrir að stefndi reyndi með ýmsu móti að koma til móts við stefnanda vegna umkvartana félagsins. Af ástæðum sem fyrr greinir um að ekki er komin fram sönnun um galla í skilningi laga verður ekki séð á hvern hátt vinna lögmanns hafi orðið til þess að vélin reyndist að endingu án þessa titrings. Er auk þess ekki komin fram fullnægjandi sönnun þess að viðgerð á vélinni, t.d. að skipt var um vinkildrif, hafi orðið til þess að titringurinn hætti.

Þar sem ekki er upplýst um hvað olli því að vélin titraði verður trauðla talið sannað að stefndi hafi bætt úr eða lagað þótt hann hafi reynt margt í þeim tilgangi. Liggur fyrir í málinu sú lýsing af hálfu stefnanda að vélin hafi ekkert lagast eftir að hún kom frá Vélaverkstæði Þóris. Sönnunarbyrði um það hvað varð til þess að titringur var ekki lengur til staðar verður við þessar aðstæður ekki lögð á stefnda, en fyrr er því lýst að stefnandi notaði alla jafna ekki rétta stillingu og dráttarvél hans var ekki nógu kraftmikil til þess. Þá verður ekki litið fram hjá því að stefnandi mun hafa rúllað mjög mikið með vélinni áður en hann tilkynnti stefnda að vandamál þau sem hann hafði kvartað yfir væru ekki lengur til staðar. Verður samkvæmt framansögðu að hafna málatilbúnaði stefnanda og verður krafa stefnanda ekki reist á 1. mgr. 34. gr. laga nr. 50/2000 um lausafjárkaup.

Það er því niðurstaða dómsins að ekki sé komin fram sönnun þess að hin sambyggða rúllu- og pökkunarvél hafi verið haldin galla í skilningi laga og af því leiði að hafna beri öllum kröfum stefnanda. Samkvæmt niðurstöðu málsins ber að dæma stefnanda til að greiða stefnda málskostnað, sbr. 1 mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sem telst hæfilega ákveðinn 1.500.000 krónur að teknu tilliti til virðisaukaskatts.

Dóm þennan kveða upp Einar Karl Hallvarðsson héraðsdómari og meðdómendurnir Sigurður G. Gíslason dómstjóri og Karl Ottó Karlsson, viðskiptafræðingur og vélfræðingur.

D ó m s o r ð:

Stefndi, Landstólpi ehf. skal vera sýkn af kröfum stefnanda, Anna ehf. Stefnandi greiði stefnda 1.500.000 krónur í málskostnað.

Einar Karl Hallvarðsson Sigurður G. Gíslason Karl Ottó Karlsson