Dómstólaleit

Dómur

Málsmeðferð og dómkröfur aðila

1. Mál þetta, sem dómtekið var 10. mars 2026, var höfðað 19. júní 2025. Stefnandi er A. Stefndi er íslenska ríkið.
2. Endanlegar dómkröfur stefnanda eru aðallega að ákvörðun Útlendingastofnunar frá 25. október 2024, í stjórnsýslumáli nr. 2019-[…], sem og úrskurður kærunefndar útlendingamála frá 28. apríl 2025, númer […]/2025, í stjórnsýslumáli nr. […], verði felld úr gildi. Til vara krefst stefnandi að endurkomubann sitt verði stytt og ákveðið eins stutt og lög leyfa. Að auki krefst stefnandi málskostnaðar.
3. Stefndi krefst aðallega sýknu af kröfum stefnanda auk málskostnaðar en til vara, verði ekki fallist á dómkröfu stefnda, að málskostnaður verði felldur niður.

Helstu málsatvik

1. Stefnandi er pólskur ríkisborgari. Hann fluttist til Íslands ásamt þáverandi eiginkonu sinni og syni og skráði fyrst dvöl sína hérlendis 3. júní 2013. Árið 2016 skildu stefnandi og fyrrverandi eiginkona hans en þá hafði þeim í nóvember 2014 fæðst annar sonur.
2. Þegar stefnandi fluttist til landsins, árið 2013, hafði hann þrívegis verið dæmdur til refsingar af pólskum dómstólum. Í fyrsta lagi var hann 16. október 2007 sakfelldur fyrir að hafa beitt brotaþola, þáverandi maka, andlegu og líkamlegu ofbeldi, með því að hafa átt upptök að heimilisófriði og niðurlægt brotaþola munnlega með grófum ærumeiðandi orðum, líkamlegu ofbeldi og af ásetningi valdið henni skaða. Var honum gert að sæta fangelsi í sex mánuði. Í öðru lagi var stefnandi 11. janúar 2012 sakfelldur fyrir að hafa 25. október 2011 hótað móður sinni lífláti og dæmdur til að sæta fésekt og var refsingin skilorðsbundin í þrjú ár. Loks var hann 20. febrúar 2013 sakfelldur fyrir að hafa í tvö skipti í júlí 2011 fengið stúlku, yngri en 15 ára, til kynferðislegra athafna. Var honum gert að sæta tveggja ára fangelsi, skilorðsbundnu í fimm ár.
3. Með dómi Hæstaréttar Íslands […] 2020 í máli nr. […]/2019 var ákærði dæmdur til sex ára fangelsisvistar. Með dóminum var hann sakfelldur fyrir tvö kynferðisbrot gegn fyrrum eiginkonu sinni, skv. 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, blygðunarsemis- og barnaverndarlagabrot gagnvart yngri syni sínum skv. 209. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, fyrir brot gegn 232. gr. almennra hegningarlaga fyrir rúmlega 950 brot gegn nálgunarbanni gegn þáverandi maka, og loks fyrir brot gegn 5. mgr. 74. gr. laga um fjarskipti nr. 81/2003 fyrir að hafa komið fyrir eftirfararbúnaði í bifreið þáverandi maka. Í dómi Hæstaréttar segir: „Til refsiþyngingar horfir í máli þessu að ásetningur ákærða, sem á sér engar málsbætur, til þeirra fjölmörgu brota, sem hann hefur verið sakfelldur fyrir, var styrkur og einbeittur, sbr. 6. tölulið 1. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga. Þá var nauðgunarbrotið 23. febrúar 2016 framið á sérstaklega meiðandi hátt, sbr. [c-lið] 195. gr. sömu laga […]. Loks er það til refsiþyngingar að brotin beindust gegn eiginkonu ákærða og syni þeirra, sbr. 3. mgr. 70. gr. laganna.“
4. Vegna framangreindra brota hafði stefnandi setið í gæsluvarðhaldi frá 24. febrúar til 4. mars 2016 en hann hóf afplánun eftirstöðva sex ára fangelsisrefsingar þann 5. desember 2021. Þá hóf hann afplánun á Áfangaheimili Verndar 20. mars 2023 og þann 15. desember 2023 hóf hann afplánun undir rafrænu eftirliti. Honum var veitt reynslulausn þann 9. nóvember 2024. Stefnanda hefur þrívegis verið gerð sektarrefsing vegna umferðarlagabrota, á árunum 2016, 2017 og 2019.
5. Þann 30. mars 2022 tók Útlendingastofnun ákvörðun um brottvísun stefnanda af landinu. Kærunefnd útlendingamála felldi þá ákvörðun úr gildi með úrskurði 16. júní 2022 þar sem talið var að Útlendingastofnun þyrfti með vísan til 10. gr. stjórnsýslulaga sjálfstætt að afla sérfræðiálits, þar sem lagt væri mat á tengsl stefnanda við börnin sín, til að unnt væri að leggja fullnægjandi mat á hvort brottvísun hans teldist ósanngjörn ráðstöfun gagnvart honum eða nánustu aðstandendum í skilningi 2. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016. Þá var einnig talið á skorta að í hinni kærðu ákvörðun Útlendingastofnunar hafi verið tekin afstaða til þess hvort skilyrðum a-liðar 1. mgr. 97. gr. laganna væri fullnægt.
6. Þann 28. mars 2023 tók Útlendingastofnun enn á ný ákvörðun um brottvísun stefnanda af landinu. Kærunefnd útlendingamála felldi einnig þá ákvörðun úr gildi með úrskurði 23. ágúst 2023 þar sem frekari gagnaöflun væri enn talin nauðsynleg, þ.e. að afla enn upplýsinga um tengsl og frá öðrum stjórnvöldum.
7. Útlendingastofnun tók síðan ákvörðun í þriðja sinn um brottvísun stefnanda þann 25. október 2024 og var honum bönnuð endurkoma til Íslands næstu 16 árin. Kærunefnd útlendingamála staðfesti ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun stefnanda með úrskurði 28. apríl 2025 en stytti þó endurkomubann stefnanda í tíu ár.
8. Í úrskurði kærunefndar, dags. 28. apríl 2025, eru rakin efnisatriði dóms Hæstaréttar í máli stefnanda nr. […]/2019 og tilgreint að við mat á því hvort framferði stefnanda hafi verið með þeim hætti að skilyrðum 1., sbr. 2., mgr. 95. gr. laga nr. 80/2016 væri fullnægt væri horft til endurtekinna og alvarlegra brota hans gegn ákvæðum almennra hegningarlaga, einkum gegn 194. gr. laganna þar sem hann hafi brotið gegn þáverandi maka. Vísað var til þess að á grundvelli 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, um vernd friðhelgi einkalífs, hvíli jákvæðar skyldur á stjórnvöldum að vernda einstaklinga gegn kynferðisofbeldi. Þá hafi hætta og skeytingarleysi fyrir lífi og velferð fólks falist í þeirri háttsemi stefnanda að aka undir áhrifum áfengis, þótt tjón hafi ekki hlotist af. Var talið að ógn gæti talist áfram standa af stefnanda í ljósi fyrri sögu og ekki var talið skipta máli þó að stefnandi hefði ekki brotið af sér á ný á meðan á rannsókn, málsmeðferð og afplánun hafi staðið. Ítrekuð kynferðisbrot stefnanda hafi beinst að nákomnum og gegn börnum og slík háttsemi félli undir brýnar ástæður er varði almannaöryggi, sbr. dóm Evrópudómstólsins frá 22. maí 2012 nr. C-348/09 (P.I.). Segir síðan í úrskurðinum að með vísan til alvarleika brota stefnanda og hegðunarmynsturs sem felist í ítrekuðum brotum, einkum gegn nákomnum, yfir langt tímabil, yrði talið að framferði hans hafi falið í sér raunverulega og yfirvofandi ógn í skilningi 2. mgr. 95. gr. laga nr. 80/2016 og gefi til kynna að hann muni fremja refsivert brot á ný.
9. Í kjölfarið var rakið í úrskurði kærunefndar að í a-lið 1. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016 sé kveðið á um að brottvísun skv. 95. gr. skuli ekki ákveða ef viðkomandi hefur rétt til ótímabundinnar dvalar skv. 87. gr. nema alvarlegar ástæður liggi til þess á grundvelli allsherjarreglu eða almannaöryggis. Þá kemur fram að skv. b-lið sama ákvæðis skuli brottvísun ekki ákveða hafi viðkomandi haft fasta búsetu hérlendis í tíu ár nema ákvörðun um brottvísun sé tekin á grundvelli brýnna ástæðna er varði almannaöryggi.
10. Eftir að hafa komist að þeirri niðurstöðu að stefnandi uppfylli skilyrði 1. mgr. 87. gr. laga nr. 80/2016 um rétt til ótímabundinnar dvalar fjallaði kærunefndin um skilyrði 97. gr. laganna fyrir brottvísun EES-borgara. Í úrskurði nefndarinnar um það atriði segir að stefnandi njóti verndar fyrir brottvísun á grundvelli a-liðar 1. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016 og verði honum því ekki brottvísað skv. 95. gr. laganna nema alvarlegar ástæður liggi til þess á grundvelli allsherjarreglu og almannaöryggis. Segir síðan í úrskurði kærunefndar: „Að teknu tilliti til langs brotaferils kæranda sem rakinn hefur verið, sem hefur m.a. beinst gegn líkama og heilbrigði fólks, þ.m.t. nákominna einstaklinga og barna, með ófyrirleitnum hætti, eru alvarlegar ástæður fyrir brottvísun kæranda á grundvelli almannaöryggis og allsherjarreglu. Samkvæmt áðurnefndum P.I. dómi uppfylltu kynferðisbrot gegn börnum áskilnað 3. mgr. 28. gr. tilskipunar 2004/38 um brýnar aðstæður sem varða almannaöryggi, sem tekin var upp í íslenskan rétt með b-lið 1. mgr. 97. gr. laga um útlendinga. [Af] framangreindu leiðir að slík brot uppfylli einnig áskilnað a-liðar 1. mgr. 97. gr. laga um útlendinga, sem gerir vægari kröfur en b-liður sama ákvæðis.“
11. Um það hvort stefnandi skyldi njóta verndar skv. b-lið 1. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016, um að einungis sé unnt að brottvísa einstaklingi eftir tíu ára búsetu vegna brýnna ástæðna er varði almannaöryggi, segir í úrskurði kærunefndar að af dómi Evrópudómstólsins 23. nóvember 2010 nr. C-145/09 (Tsakouridis), mgr. 31, verði ráðið að líta beri til tíu ára tímabils í gistiaðildarríki fyrir töku ákvörðunar um brottvísun og að í dómi dómstólsins 16. janúar 2014 í máli C-400/12 (M.G.), mgr. 24, felist að réttur til ótímabundinnar dvalar reiknist frá upphafi löglegrar dvalar í gistiaðildarríki en að um tíu ára verndina skuli litið til tíu ára tímabils áður en ákvörðun um brottvísun sé tekin. Í þeim dómi hafi verið litið til dóms 16. janúar 2014 í máli nr. C-378/12 (Onuekwere), mgr. 31 og mgr. 33, þar sem fram komi að fangelsisvist rjúfi samfelldan dvalartíma í skilningi ákvæðisins. Segir í úrskurðinum að þar með og með hliðsjón af 2. gr. laga um Evrópska efnahagssvæðið njóti stefnandi ekki verndar skv. b-lið 1. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016.
12. Þá segir í úrskurði kærunefndar að í 2. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016 komi einnig fram takmarkanir á heimild til brottvísunar skv. 95. gr. laganna, þar sem brottvísun skuli ekki ákveða ef það, með hliðsjón af málsatvikum og tengslum EES- eða EFTA-borgara eða aðstandanda hans við landið, myndi fela í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart viðkomandi eða nánustu aðstandendum hans. Skuli við matið taka m.a. mið af lengd dvalar á landinu, aldri, heilsufari, félagslegri og menningarlegri aðlögun, fjölskyldu og fjárhagsaðstæðum og tengslum viðkomandi við heimaland sitt, sbr. 2. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016. Við þetta mat skuli hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Síðan segir í úrskurðinum: „Í dómaframkvæmd hefur Mannréttindadómstóll Evrópu vísað til þeirrar viðurkenndu meginreglu þjóðaréttar að ríki hafi, með fyrirvara um alþjóðlegar skuldbindingar sínar, rétt til að stjórna aðgengi erlendra ríkisborgara að landsvæði sínu og dvöl þeirra þar.

    Þá hefur dómstóllinn lagt til grundvallar að aðildarríki mannréttindasáttmálans hafi vald til þess að brottvísa útlendingi sem hefur hlotið dóma fyrir refsiverð afbrot enda sé það nauðsynlegt með tilliti til allsherjarreglu, svo sem í máli Üner gegn Hollandi (46410/99) frá 18. október 2006. Þó verði að horfa til þess hvort ákvörðunin skerði rétt viðkomandi til friðhelgi einkalífs og fjölskyldu samkvæmt 8. gr. mannréttindasáttmálans.

    Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um, stefna að lögmætu markmiði, og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans. Þau sjónarmið sem mannréttindadómstóllinn hefur lagt til grundvallar í málum af þessum toga eru t.a.m. eðli þess brots sem viðkomandi hefur gerst sekur um, lengd dvalar viðkomandi í því ríki sem tekur ákvörðun um brottvísun og félags-, menningar-, og fjölskyldutengsl viðkomandi við dvalarríki og heimaríki, sbr. t.d. mál Balogun gegn Bretlandi (nr. 60286/09) frá 4. október 2013 [sic] og Ndidi gegn Bretlandi (nr. 41215/15) frá 14. september 2017.“

13. Er síðan rakið í úrskurði kærunefndar að Útlendingastofnun hafi aflað frekari gagna um tengsl stefnanda við syni sína og látið framkvæma tengslamöt 7. júní 2024. Er í framhaldi í úrskurðinum rakið efni þeirra tengslamata: „Fram kemur í mati fagaðila að tengslin hafi verið stopul og drengjunum erfið á tímum.

Eigi kærandi erfitt með að finna tengslaorð um drengina og búi yfir takmörkuðum

minningum með þeim, þá einkum vegna eldri sonar. Tengslasamband við eldri son séu meira á forsendum kæranda, þannig að sonurinn sé til staðar fyrir hann, en ekki öfugt.

Þá séu minningar kæranda við yngri son einkum tengdar tímanum að lokinni afplánun.

Skilgreinir yngri sonur kæranda fjölskyldu sína án kæranda, og tilgreini eingöngu þá sem hann deilir heimili með. Meti hann samband sitt við kæranda og stjúpföður jafngott.

Ekki verður ráðið að Útlendingastofnun hafi aflað upplýsinga frá öðrum stjórnvöldum um stöðu sona kæranda, t.a.m. frá barnaverndaryfirvöldum eða félagsþjónustu viðeigandi sveitarfélags. Að teknu tilliti til 10. gr. stjórnsýslulaga er sá hluti málsins er lýtur að tengslum kæranda við syni sína nægjanlega upplýstur með framangreindum tengslamötum enda verður ekki ráðið af gögnum málsins að framangreind yfirvöld hafi haft sérstaka aðkomu að málefnum sona kæranda og fjölskyldu þeirra. Þá stendur það kæranda næst að sýna fram á gögn um forsjá og umgengni vegna barna sinna.“

1. Að auki fjallaði kærunefndin um fullyrðingar stefnanda um tengsl við aðra aðstandendur, t.a.m. móður sína, og að hann hafi ekki brotið af sér frá árinu 2016, hegðun hans í afplánun hafi verið til fyrirmyndar, hann sinni verslunarrekstri hérlendis og að barnsmóðir hans hafi staðfest að samvinna um umgengni og forsjá sona þeirra gangi vel og óskað eftir að honum yrði ekki brottvísað frá landinu. Var fallist á að stefnandi ætti töluverð tengsl við landið, einkum með vísan til sona hans, móður og atvinnu. Hann fari hins vegar ekki með forsjá sona sinna sem teljist því ekki til nánustu aðstandenda með hliðsjón af áskilnaði 17. tölul. 3. gr. laga nr. 80/2016. Móðir hans var þó talin nánasti aðstandandi í skilningi ákvæðisins. Tekið var fram að brotaferill hans dragi verulega úr tengslum hans við landið og var einkum litið til tengslarofs við syni hans. Brot hans, þ.m.t. kynferðisbrot, nái yfir langt tímabil og til lögsögu tveggja ríkja. Fyrri áfengis- og fíkniefnaneysla stefnanda geti ekki firrt hann ábyrgð á afleiðingum gjörða sinna og góð hegðun í afplánun þótti léttvæg á móti löngum og alvarlegum afbrotaferli hans. Engin gögn lægju fyrir um heilsufar móður stefnanda en hún ætti rétt á aðstoð hérlendis. Væri vera stefnanda á landinu ekki forsenda fyrir heilbrigðisþjónustu eða dvöl hennar á landinu.
2. Var það því niðurstaða úrskurðar kærunefndar að hagsmunir almennings og íslenska ríkisins af brottvísun stefnanda vægju þyngra en hagsmunir hans og aðstandenda hans í málinu. Bent var á að í 71. gr. stjórnarskrár og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu fælist ekki skilyrðislaus réttur til fjölskyldulífs á Íslandi heldur væri stjórnvöldum heimilt að mæla fyrir um takmarkanir á réttinum. Stefnandi gæti áfram veitt sonum sínum fjárhagslegan stuðning og átt í reglulegum fjarskiptum við þá, auk þess sem þeir gætu heimsótt hann í sameiginlegu upprunaríki þeirra þriggja. Kærunefnd taldi því 2. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016 ekki standa í vegi fyrir brottvísun stefnanda og staðfesti ákvörðun Útlendingastofnunar, þó að því virtu að stytta endurkomubann hans í tíu ár í stað 16 ára. Var það gert með vísan til þess að málið hafi verið lengi í meðförum stjórnvalda þar sem stefnanda hafi fyrst verið birt tilkynning 28. október 2019, um að til stæði að taka til skoðunar brottvísun hans.
3. Þann 2. maí 2025 óskaði stefnandi eftir því að réttaráhrifum yrði frestað. Með úrskurði kærunefndar nr. 382/2025 var beiðni stefnanda um frestun réttaráhrifa í máli hans hafnað. Upplýst hefur verið fyrir dóminum að stefnandi hefur þegar yfirgefið landið á grundvelli ákvörðunar Útlendingastofnunar og úrskurðar kærunefndar 28. apríl 2025.

Helstu málsástæður stefnanda

1. Stefnandi byggir á því að til brottvísunar EES-borgara þurfi skilyrði 95. og 97. gr. laga nr. 80/2016 að vera uppfyllt. Ákvæðin beri að túlka til samræmis við tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2004/38/EB og líta til úrlausna EFTA- og ESB-dómstólanna. Ákvarðanir útlendingayfirvalda hafi skert réttindi stefnanda og fjölskyldu hans, sbr. 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu.

B-liður 1. mgr. 97. gr. laga um útlendinga eigi við í málinu

1. Samkvæmt ákvæðinu megi brottvísun skv. 95. gr. ekki ákveða ef viðkomandi er EES- eða EFTA-borgari eða aðstandandi hans og hefur haft fasta búsetu hér á landi í tíu ár nema ákvörðun um brottvísun sé tekin á grundvelli brýnna ástæðna er varða almannaöryggi. Ákvæðið hafi innleitt tilskipun nr. 2004/38/EB. Í 3. mgr. 28. gr. tilskipunarinnar segi að réttarverndin gildi um borgara Sambandsins sem „hafa dvalið í gistiaðildarríkinu undanfarin 10 ár […]“.
2. Dómur ESB-dómstólsins í máli nr. C-400/12 (M.G.) haggi ekki skýru orðalagi íslenskra laga. 1. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016 verði ekki túlkuð líkt og gert hafi verið í úrskurði kærunefndar, þ.e. að orðalagið „föst búseta hér á landi í tíu ár“ þýði að fangelsisdvöl hérlendis falli ekki innan þess. Dómafordæmi ESB-dómstólsins séu ekki bindandi stangist þau á við skýr ákvæði íslenskra laga, sbr. dóm Hæstaréttar 28. febrúar 2024 í máli nr. 24/2023. Tilskipun nr. 2004/38/EB hafi ekki verið lögfest hérlendis. Við ákvörðun um brottvísun 25. október 2024 hafði stefnandi búið hérlendis óslitið í tæplega 11 og hálft ár og njóti því réttarverndar skv. b-lið 1. mgr. 97. gr. laga 80/2016.
3. Kærunefndin hafi rangtúlkað framangreindan dóm. Hvort rof hafi orðið á tengslum við gistiríkið og aðlögun lúti tilviksbundnu mati. Því þurfi að leggja saman daga fastrar búsetu hérlendis. Nái þeir tíu árum hefðu yfirvöld átt að meta hvort aðlögun stefnanda hafi skerst svo mikið við fangelsisvistina að synja ætti honum um aukna réttarvernd skv. 3. mgr. 28. gr. tilskipunar 2004/38/EB, sbr. mgr. 35 í dóminum. Stefnandi hafi dvalið 3.692 daga utan fangelsis hérlendis en aðeins 470 daga í fangelsi. Dvöl á áfangaheimili og undir rafrænu eftirliti teljist ekki „fangelsisvist“ í skilningi dómsins. Hefðu yfirvöld framkvæmt mat á skerðingu aðlögunar stefnanda, sbr. ofangreint, hefði verið leitt í ljós að tengsl hans við landið hefðu ekki rofnað heldur aukist og betrast við fangelsisvistina.
4. Orðalag b-liðar 1. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016 varði þá sem ítrekað hafi framið almannahættubrot eða sýnt vilja til að valda hópum fólks skaða. Ákvæðið varði aðstæður í efsta alvarleikaflokki af þeim þremur, sem 1. mgr. 95. gr., sbr. a-lið 1. mgr. 97. gr. og b-lið sömu greinar, varði. Einungis mætti brottvísa stefnanda ef hann væri meðal allra hættulegustu glæpamanna landsins. Sakfellingin hafi verið fyrir löngu síðan og hann hafi hætt áfengisneyslu. Almenningi stafi engin ógn af honum og ekki brýnt að brottvísa honum í þágu almannaöryggis. Brotið hafi verið gegn reglunni um skyldubundið mat stjórnvalda og gegn b-lið 1. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016. Verulegur annmarki sé á stjórnvaldsákvörðununum sem leiða eigi til ógildingar þeirra.

Friðhelgi fjölskyldunnar og 2. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016

1. Kærunefndin hafi ranglega talið að 2. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016 stæði ekki í vegi fyrir brottvísun stefnanda. Lítið hald sé nú í órökstuddri afstöðu barnaverndar […] og tilgátum um tengsl stefnanda við syni sína fyrir tíu árum síðan, árið 2016. Órökstutt mat lögreglu hafi heldur enga þýðingu. Órökstuddar skoðanir annarra stjórnvalda séu ekki á meðal málefnalegra sjónarmiða um brottvísun. 26 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu veiti stefnanda og sonum hans sjálfstæða réttarvernd gegn brottvísunum óháð því að kærunefnd hafi ekki talið þá til nánustu aðstandenda, sbr. 17. tölul. 3. gr. laga nr. 80/2016. Kærunefndin hafi ekki framkvæmt mat á því hvaða áhrif brottvísunin hefði á syni hans á grundvelli 2. mgr. 97. gr. laganna. Reglur um skyldubundið mat stjórnvalda, tilviksbundið mat og vandaða málsmeðferð hafi verið að engu hafðar.
2. Viðtöl, skýrslur og tengslamat frá B ehf. megi ekki leggja til grundvallar á þann máta sem gert hafi verið. Stutt hafi verið frá dvöl stefnanda í fangelsi og hafi það haft áhrif á efni viðtalanna. Í framhaldi hafi feðgarnir síðan styrkt tengsl sín. Úr gildi tengslamatsins dragi uppritanir á viðtölum sem ekkert sjálfstætt framlag fagaðila fylgi. Óskýrt tengslamat geti ekki verið grundvöllur brottvísunar. Ályktanir yfirvalda um gögn B hafi orðið handahófskenndar og gagnstæðum sjónarmiðum ekki gefinn mikill gaumur. Til að mynda hafi ekki verið litið til góðrar einkunnagjafar yngri sonar á sambandi feðganna og ekki litið til ummæla barnsmóður hans um mikla umgengni feðganna. Stefnandi hafi reynt að bæta sonum sínum upp fjarvistir sínar og þeir notið samvista í auknum mæli. Nú séu tengslin góð og stefnandi greiði meðlag og kostnað. Tengsl feðganna hafi ekki verið nægilega rannsökuð, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga sem og tengsl stefnanda og aldraðar móður hans.
3. Mat stjórnvalda á tengslum hafi ekki náð til framtíðartengsla sem þó njóti einnig verndar 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. dóm Mannréttindadómstóls Evrópu nr. 27110/95, Nylund gegn Finnlandi. Því hafi ákvörðun Útlendingastofnunar verið ótímabær. Synir stefnanda hafi átt sjálfstæðan rétt á umgengni við föður sinn, sbr. 1. mgr. 46. gr. barnalaga nr. 76/2003, þeir hagsmunir hafi átt að hafa forgang, sbr. 1. mgr. 3. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013, og 2. mgr. 1. gr. barnalaga, og tillit hefði átt að taka til skoðana þeirra, sbr. 2. mgr. 10. gr. laga nr. 80/2016 og 3. mgr. 1. gr. barnalaga.
4. Skortur á skriflegum samningum um forsjá og umgengni skipti engu um tengsl milli foreldra og barna og hafi enga þýðingu í málinu. Umgengni feðganna hafi verið eins mikil og aðstæður hafi leyft hverju sinni og hefði verið nærtækara að líta til raunverulegrar samveru þeirra.
5. Stefnandi iðrist liðinna atburða, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. […]/2019. Nú séu tæp tíu ár liðin frá verknaðarstundu, öll sár gróin og sonur hans virðist ekki muna eftir atvikunum. Brotin hafi ekki þýðingu við mat á tengslum feðganna í dag.

Brottvísun stefnanda sé ekki nauðsynleg

1. Brottvísunin hafi verið ónauðsynleg og tilefnislaus. Stefnandi sé fjölskyldumaður sem stundi atvinnurekstur hérlendis og hafi verið nýtur þjóðfélagsþegn og lagt sig fram við að aðlagast íslenskri menningu. Gefa þurfi því gaum ef menn bæta ráð sitt og ógnir sem af þeim stafi dragast saman. Orð kærunefndar um að fyrri áfengis- og fíkniefnaneysla firri stefnanda ekki ábyrgð á afleiðingum gjörða sinna stingi í stúf við það að brottvísunarheimild 95. gr. laga nr. 80/2016 sé hvorki refsing né refsikennd viðurlög. Fyrri afbrot nægi ekki til brottvísunar, sbr. 2. mgr. 95. gr. laga nr. 80/2016, heldur þurfi fyrir að liggja að viðkomandi muni fremja brot á ný. Brottvísun feli því aldrei í sér að menn taki „ábyrgð á afleiðingum gjörða sinna“. Vangaveltur kærunefndar í þeim efnum séu haldlausar. Fyrirmyndarframferði stefnanda frá 2017 gefi ekki til kynna að nokkur ógn stafi af honum. Íslenska ríkið verði tæplega talið hafa jákvæðar skyldur til þess að vernda brotaþola fyrir stefnanda með því að brottvísa honum, ef þeir brotaþolar hafi sjálfir lagst gegn brottvísun hans.
2. Brottvísunin brjóti gegn meðalhófi enda sé hún ekki nauðsynleg til að ná því markmiði sem að sé stefnt, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga. Vega skuli saman hagsmuni íslenska ríkisins af brottvísuninni og hagsmuni hans og aðstandenda hans af því að honum verði ekki brottvísað, sbr. dóm ESB-dómstólsins í máli C-145/09 og dóm Landsréttar 29. maí 2020 í máli nr. 632/2019. Brottvísun stefnanda myndi hafa djúpstæð og óbætanleg áhrif á möguleika hans og sona hans til fjölskyldulífs. Hann eigi ekkert bakland í Póllandi og myndi missa allt sem honum sé kært við brottvísun. Feðgarnir eigi allt undir í máli þessu en hagsmunir ríkisins séu ekki auðséðir. Brotið hafi verið gegn a-lið 1. mgr. 97. gr. og b- lið ákvæðisins, verði það talið eiga við. Þá hafi verið brotið gegn lögmætisreglunni og hinn verulegi ágalli sem á stjórnvaldsákvörðununum sé skyldi leiða til ógildingar þeirra.
3. Til vara krefjist stefnandi styttingar endurkomubanns. Byggi krafan á 1. mgr. 96. gr. laga nr. 80/2016 og meðalhófsreglu, sbr. 12. gr. stjórnsýslulaga. Kærunefndin hafi stytt endurkomubannið en ekki fært fyrir því nein rök. Í ljósi tengsla stefnanda við landið og að hann eigi hér tvö börn og móður, svo og að engin hætta stafi af honum, telji hann að lágmarksendurkomubann skv. 1. mgr. 96. gr. laga nr. 80/2016, þ.e. tvö ár, væri hæfilegur tími endurkomubanns yrði aðalkröfu hafnað.

Helstu málsástæður stefnda

1. Stefndi telur óþarfa þá kröfu stefnanda að fella ákvörðun Útlendingastofnunar úr gildi samhliða kröfu um ógildingu úrskurðar kærunefndar, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 25/2022. Dómstólar fjalli heldur ekki um lengd endurkomubanns í sjálfu sér.
2. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. […]/2019 hafi stefnandi verið sakfelldur fyrir tvö kynferðisbrot gegn þáverandi eiginkonu sinni skv. 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga, blygðunarsemis- og barnaverndarlagabrot gagnvart syni sínum skv. 209. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002, brot gegn 232. gr. almennra hegningarlaga fyrir um 950 brot gegn nálgunarbanni og brot gegn 5. mgr. 74. gr. laga um fjarskipti nr. 81/2003 fyrir að hafa sett eftirfararbúnað í bifreið þáverandi maka. Hann hafi einnig verið dæmdur til refsingar fyrir pólskum dómstólum, auk sektargreiðslna vegna umferðarlagabrota á árunum 2016–2019.
3. Tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2003/38 hafi verið tekin upp í íslenskan rétt og b-liður 1. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016 eigi ekki við í málinu. Kærunefnd hafi úrskurðað um nauðsyn brottvísunar og m.a. lagt mat á langan brotaferil hans, ítrekuð kynferðisbrot og brot gegn nákomnum einstaklingum. Verndarsjónarmið gegn brottvísun EES- eða EFTA-borgara séu lögfest í 97. gr. laga nr. 80/2016. Ávallt þurfi að fjalla um sjónarmið skv. 2. mgr. ákvæðisins en frekari takmarkanir komi fram í 1. mgr. og ráðist almennt af lengd og lögmæti búsetu.
4. Brottvísun aðila sem hafi rétt til ótímabundinnar dvalar skv. 87. eða 88. gr. komi aðeins til ef alvarlegar ástæður liggi til þess á grundvelli allsherjarreglu eða almannaöryggis, sbr. a-lið 1. mgr. 97. gr. laganna. Samkvæmt b-lið ákvæðisins skuli brottvísun ekki ákveða hafi aðili haft fasta búsetu hérlendis í tíu ár nema á grundvelli brýnna ástæðna er varði almannaöryggi. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laga um útlendinga komi fram að verndin varði einstaklinga sem hafi dvalist löglega í lengri tíma en tíu ár. Ákvæðið byggist á 3. mgr. 28. gr. tilskipunar 2004/38/EB og skv. Evrópudómstólnum sé reiknað út tíu ára tímabil fram að ákvörðun um brottvísun, en ekki tíu ár frá upphafi dvalar. Afplánun fangelsisrefsingar teljist ekki til lögmætrar dvalar og rjúfi hina samfelldu dvöl í skilningi ákvæðisins. Kærunefndin hafi úrskurðað að stefnandi nyti ekki verndar skv. b-lið 1. mgr. 97. gr. laganna vegna fangelsisafplánunar 2021–2023. Ekki hafi verið talið að a-liður ákvæðisins stæði í vegi fyrir brottvísun. Stefndi vísar til þessara sjónarmiða kærunefndar.
5. Málsástæða stefnanda um skort á atviksbundnu mati hafi hvorki komið fram á stjórnsýslustigi né kærustigi og sé of seint fram komin, sbr. dóm Landsréttar í máli nr. 383/2023, mgr. 31. Evrópudómstóllinn hafi í dómi C-400/12 sem vísi til dómsins C- 145/09 lagt til grundvallar að jafnvel þótt tímabil tíu ára samfelldrar dvalar væri rofið bæri stjórnvöldum að meta aðstæður aðilans heildstætt og hvort aðlögun að aðildarríkinu hafi rofnað. Atvik í máli stefnanda séu talsvert ólík nefndum dómum.
6. Hafi tvö og hálft ár liðið frá komu stefnanda til landsins þar til brotahrinan sem hann hafi verið sakfelldur fyrir hafi hafist. Með því virðingarleysi fyrir lagaumhverfi og gildum aðildarríkis hafi ekki átt sér stað slík aðlögun á umræddu tíu ára tímabili að það varði við 3. mgr. 28. gr. tilskipunar 2004/38/EB.
7. Háttsemi stefnanda uppfylli áskilnað ákvæðisins um brýnar ástæður er varði almannaöryggi, sbr. dóm Evrópudómstólsins í máli C-348/09 (P.I.) þar sem kynferðisbrot gegn börnum teldust uppfylla áskilnað 3. mgr. 28. gr. tilskipunar 2004/38/EB um brýnar ástæður er varði almannaöryggi. Ákvæðið sé tekið upp í íslenskan rétt með b-lið 1. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016.
8. Stefndi mótmæli fullyrðingum stefnanda um að skilningur kærunefndar á b-lið 1. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016 rúmist ekki innan ákvæðisins, sjónarmiðum um tímalengd dvalar hérlendis og um rangtúlkun kærunefndar á dómi ESB-dómstólsins. Mótmælt sé að aðeins dvöl í eiginlegu fangelsi geti talist fangelsisvist og að stjórnvöld hafi brotið gegn reglunni um skyldubundið mat stjórnvalda og b-lið 1. mgr. 97. gr. laganna. Engum annmarka hafi verið fyrir að fara og engar forsendur séu til ógildingar. 42 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrár og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu veiti ekki sjálfstæða réttarvernd gegn brottvísunum, óháð skilgreiningu nánustu aðstandenda í lögum nr. 80/2016 sem fjalli um brottvísanir.
9. Í úrskurði kærunefndar sé rakið að nefnd friðhelgisákvæði skuli höfð til hliðsjónar við mat á skilyrðum 2. mgr. 97. gr. Ríki hafi rétt til að stjórna aðgengi erlendra ríkisborgara að landsvæði sínu og dvöl þeirra þar, með fyrirvara um alþjóðlegar skuldbindingar. Aðildarríki mannréttindasáttmálans hafi vald til þess að brottvísa útlendingi sem hafi hlotið refsidóma enda væri það nauðsynlegt með tilliti til allsherjarreglu, sbr. dóm Üner gegn Hollandi (46410/99). 2. mgr. 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu bjóði að ákvörðun um brottvísun verði að vera í samræmi við það sem lög mæli fyrir um, stefnt sé að lögmætu markmiði og nauðsyn beri til í lýðræðislegu þjóðfélagi. Mannréttindadómstóllinn hefði litið til eðlis þess brots sem viðkomandi hefði gerst sekur um, lengdar dvalar viðkomandi í því ríki sem tæki ákvörðun um brottvísun og félags-, menningar- og fjölskyldutengsla viðkomandi við dvalarríki og heimaríki sitt, sbr. t.d. mál Balogun gegn Bretlandi (nr. 60286/09) og Ndidi gegn Bretlandi (nr. 41215/15). Ríki hafi talsvert svigrúm til mats við brottvísun aðila vegna alvarlegra brota með vísan til allsherjarreglu þrátt fyrir fjölskyldutengsl.
10. Kærunefndin hafi fyrirskipað Útlendingastofnun nánari gagnaöflun og að kanna nánar tengsl stefnanda við börn sín, rannsaka hvernig forsjá og umgengni væri háttað og hugsanlega aðkomu barnaverndar á meðan og eftir afplánun stefnanda, allt til að leggja mætti fullnægjandi mat á hvort brottvísun stefnanda teldist ósanngjörn ráðstöfun gagnvart honum eða nánustu aðstandendum hans í skilningi 2. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga.
11. Við töku ákvörðunar Útlendingastofnunar 25. október 2024 hafi legið fyrir frekari gögn um tengsl feðganna með umfjöllun í tengslamötum. Hafi kærunefnd metið málið nægjanlega upplýst með tengslamötum, enda virtust ekki önnur stjórnvöld hafa haft sérstaka aðkomu að málefnum fjölskyldunnar. Það hafi verið talið standa stefnanda næst að sýna fram á gögn um forsjá og umgengni.
12. Í úrskurði kærunefndar segi að barnsmóðir stefnanda, sem nú væri í sambúð með öðrum manni, og synir þeirra séu pólskir ríkisborgarar og nytu synirnir afleidds dvalarréttar á grundvelli XI. kafla laga nr. 80/2016, sbr. b-lið 2. mgr. 82. gr. og 85. gr. laganna. Stefnandi væri vinnufær karlmaður […] sem hefði búið í heimaríki alla tíð fyrir flutninginn til Íslands. Tengsl hans við landið væru töluverð vegna atvinnu, sona, og móður hans sem byggi hérlendis og væri hans nánasti aðstandandi, sbr. 17. tölul. 3. gr. laga nr. 80/2016. Synir hans teldust ekki nánustu aðstandendur, enda færi hann ekki með forsjá þeirra og sá eldri hefði náð 18 ára aldri. Brotaferill stefnanda drægi verulega úr tengslum hans við landið og væri þá einkum horft til tengslarofs við syni hans, samhliða skilnaði og brotum stefnanda. Ítrekuð brot hans næðu yfir langt tímabil, bæði hérlendis og í heimaríki og hefðu einkum falið í sér brot gegn nákomnum aðilum, einnig kynferðisbrot, og væru brotaþolar þeir sömu og hann vísaði til varðandi tengsl máli sínu til stuðnings. Stjórnvöld bæru jákvæðar skyldur til að vernda einstaklinga gegn slíkum brotum. Fyrri áfengis- og fíkniefnaneysla gæti ekki firrt hann ábyrgð á afleiðingum gjörða sinna og góð hegðun í afplánun væri léttvæg á móti löngum og alvarlegum afbrotaferli.
13. Um velferð móður stefnanda lægju ekki fyrir gögn varðandi heilsufar en sem pólskur ríkisborgari ætti hún rétt á aðstoð hérlendis, sbr. 1. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar og lög um sjúkratryggingar nr. 112/2008 og almannatryggingar nr. 100/2007 án þess að vera stefnanda hérlendis væri forsenda fyrir dvöl hennar eða heilbrigðisþjónustu.
14. Hagsmunir almennings og stefnda af brottvísun stefnanda vægju þyngra en hagsmunir hans og aðstandenda hans. Í 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu fælist ekki skilyrðislaus réttur til fjölskyldulífs á Íslandi heldur mættu stjórnvöld mæla fyrir um takmarkanir á réttinum, sbr. dóm Üner gegn Hollandi. Stefnandi gæti áfram veitt sonum sínum fjárhagslegan stuðning, átt í fjarskiptum og fengið þá í heimsókn. Því stæði 2. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016 ekki í vegi fyrir brottvísun.
15. Stefndi mótmæli því að upplýsingar frá tveimur sveitarfélögunum og mat lögreglu hafi enga þýðingu. Ekki hafi verið brotið gegn réttmætisreglu né reglu um skyldubundið mat stjórnvalda. Fullnægjandi mat á tengslum hafi farið fram og málsmeðferð hafi verið vönduð. Mat B ehf. sé vandað og rétt og tengsl feðganna nægilega rannsökuð. Engri handvömm hafi verið fyrir að fara hjá stjórnvöldum og ákvörðun Útlendingastofnunar ekki ótímabær. Ekki hafi verið brotið gegn lögmætisreglu, rannsóknarreglu eða öðrum réttarheimildum. Engin skilyrði séu til ógildingar úrlausna stjórnvalda.
16. Kærunefnd hafi metið fjölskyldutengsl stefnanda, talið þau töluverð en að þau kæmu ekki í veg fyrir brottvísun hans. Lagt hafi verið heildstætt og forsvaranlegt mat á fyrirliggjandi gögn og upplýsingar, t.a.m. tengslamöt, sbr. dóm Landsréttar í máli nr. 632/2019, mgr. 21. Fjallað hafi verið um málsástæður stefnanda, einkum á kærustigi, með viðunandi hætti.
17. Meðalhófs hafi verið gætt og sýnt fram á nauðsyn brottvísunar, einnig með tilliti til fullyrðinga um að stefnandi hefði bætt ráð sitt og að óreglu yrði kennt um brotaferil hans. Hin íþyngjandi stjórnvaldsákvörðun hafi grundvallast á skýrum lagaheimildum, fullnægjandi rannsókn og forsvaranlegu mati stjórnvalda. Með úrskurðinum hafi verið færð skýr og greinargóð rök fyrir nauðsyn brottvísunar.
18. Við mat kærunefndar á skilyrðum 1., sbr. 2., mgr. 95. gr. laga nr. 80/2016 hafi verið horft til endurtekinna og alvarlegra brota stefnanda. Brotið gegn sjálfsákvörðunarrétti þáverandi maka hans hafi beinst að grundvallarhagsmunum íslensks samfélags í skilningi 2. mgr. 95. gr. laga nr. 80/2016. Jákvæðar skyldur hvíli á stjórnvöldum að vernda einstaklinga gegn kynferðisofbeldi. Einnig hafi hlotist hætta af akstri hans undir áhrifum áfengis, þótt ekkert tjón hafi orðið. Við mat á því hvort stefnandi teljist líklegur til að brjóta af sér aftur hafi verið óhjákvæmilegt að líta til fyrri brotaferils í heimaríki sem einnig hafi m.a. falið í sér kynferðisbrot og brot í nánu sambandi. Ógn geti áfram staðið af honum með tilliti til fyrri sögu þó að hann hafi ekki orðið uppvís að nýjum afbrotum. Kynferðisbrot gegn börnum geti talist falla undir brýnar ástæður er varði almannaöryggi, sbr. dóm Evrópudómstólsins nr. C-348/09 (P.I.). Fyrri alvarleg brot, einkum gegn nákomnum, hafi gefið til kynna að hann myndi fremja refsivert brot á ný og feli í sér raunverulega og yfirvofandi ógn í skilningi 2. mgr. 95. gr. laga nr. 80/2016. Auðséðir hagsmunir ríkisins vegi þyngra en hagsmunir stefnanda og aðstandenda hans.
19. Ekki hafi verið brotið gegn lögmætisreglunni og enginn ágalli verið á stjórnvaldsákvörðununum sem leiða eigi til ógildingar þeirra. Stjórnvöld hafi ekki misbeitt a- og b- lið 1. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016 eða komist að rangri niðurstöðu.
20. Um styttingu endurkomubanns, sbr. varakröfu stefnanda, gildi 1. mgr. 96. gr. laga nr. 80/2016. Skuli líta til atriða sem upp séu talin í 1. og 2. mgr. 95. gr. laganna. Kærunefnd hafi vísað til málsatvika og áhættumats lögreglu en einnig litið til mats skv. þeim ákvæðum og stytt endurkomubannið úr 16 árum í tíu. Í fyrsta lagi hafi verið litið til þess að tengsl stefnanda við landið þyrftu að fá aukið vægi. Í öðru lagi hefði mál stefnanda tekið langan tíma í meðförum stjórnvalda. Í þriðja lagi væri nokkuð langt frá því að brotið hefði verið framið. Ákvarðanir um endurkomubönn séu stjórnvaldsákvarðanir sem teknar séu af framkvæmdarvaldinu á grundvelli laga, sbr. 2. gr. stjórnarskrárinnar. Dómstólar taki ekki nýjar ákvarðanir um endurkomubann án sérstakrar lagaheimildar en geti ógilt þann hluta málsins telji dómstóllinn tilefni til að endurskoða gildistíma endurkomubannsins.
21. Fullyrðing stefnanda um að hann sjái engin rök færð í stjórnvaldsákvörðununum fyrir niðurstöðunni sé röng. Vísi stefndi til úrskurðar kærunefndar og hafni sjónarmiðum stefnanda. Það sé eigið mat hans að engin hætta stafi af honum. Stjórnvaldsákvarðanirnar í málinu hafi ekki brotið gegn þeim lagaákvæðum sem stefnandi vísi til.

Niðurstaða

I.

1. Ágreiningur máls þessa varðar hvort heimilt hafi verið að vísa stefnanda úr landi í kjölfar afplánunar refsidóms þar sem stefnandi var sakfelldur fyrir brot gegn almennum hegningarlögum, m.a. kynferðisbrot gegn þáverandi maka og gegn yngri syni sínum.
2. Stefnandi er pólskur ríkisborgari og telst þar með EES-borgari í skilningi laga nr. 80/2016. Í 1. mgr. 95. gr. þeirra laga er mælt fyrir um þá almennu reglu að heimilt sé að vísa EES-borgara úr landi ef það er nauðsynlegt með skírskotun til allsherjarreglu, almannaöryggis eða almannaheilbrigðis. Samkvæmt 2. mgr. 95. gr. er heimilt að ákveða brottvísun skv. 1. mgr. 95. gr. ef framferði viðkomandi felur í sér raunverulega, yfirvofandi og nægilega alvarlega ógn gagnvart grundvallarhagsmunum samfélagsins.
3. Í ákvæðinu segir jafnframt að ákvörðun um brottvísun skuli ekki eingöngu byggjast á almennum forvarnaforsendum. Ef viðkomandi hefur verið dæmdur til refsingar eða sérstakar ráðstafanir ákvarðaðar er brottvísun af þessari ástæðu því aðeins heimil að um sé að ræða háttsemi sem getur gefið til kynna að viðkomandi muni fremja refsivert brot á ný. Fyrri refsilagabrot nægja ekki ein og sér til þess að brottvísun sé beitt.
4. Í ákvæði 97. gr. laga nr. 80/2016 er síðan mælt fyrir um frekari takmarkanir á heimild til brottvísunar EES-borgara skv. 95. gr. laganna. Þær takmarkanir 97. gr. sem mestu skipta fyrir úrlausn þessa máls eru tvenns konar. Annars vegar er um að ræða þá takmörkun sem birtist í a-lið 1. mgr. 97. gr., en þar segir að brottvísun skuli þrátt fyrir ákvæði 95. gr. ekki ákveða ef viðkomandi hefur rétt til ótímabundinnar dvalar skv. 87. eða 88. gr. nema alvarlegar ástæður liggi til þess á grundvelli allsherjarreglu eða almannaöryggis.
5. Samkvæmt þessu eru í ákvæði a-liðar 1. mgr. 97. gr. settar þrengri skorður við brottvísun þeirra EES-borgara sem hafa ótímabundið dvalarleyfi en almennt getur um í 1. mgr. 95. gr., en þar segir að heimilt sé að vísa EES-borgara brott ef það er nauðsynlegt með skírskotun til allsherjarreglu, almannaöryggis eða almannaheilbrigðis.
6. Í b-lið 1. mgr. 97. gr. er síðan sett önnur takmörkun, þar sem heimild til brottvísunar er þrengd enn frekar frá því sem er í a-lið 1. mgr. sömu greinar. Í ákvæði b-liðar er fjallað sérstaklega um aðstöðu þeirra EES-borgara sem hafa haft fasta búsetu hér á landi í tíu ár og skal brottvísun þeirra ekki ákveða nema ákvörðun um brottvísun sé tekin á grundvelli brýnna ástæðna er varða almannaöryggi. Er þannig ekki gert ráð fyrir því skv. ákvæðinu að unnt sé að vísa EES-borgara sem hefur haft fasta búsetu hér á landi í tíu ár brott á grundvelli „alvarlegra ástæðna á grundvelli allsherjarreglu eða almannaöryggis“ rétt eins og í a-lið 1. mgr. 97. gr. heldur stendur heimild ákvæðisins einungis til að kveða á um brottvísun „á grundvelli brýnna ástæðna er varða almannaöryggi“.
7. Loks er í 2. mgr. nefndrar 97. gr. laga nr. 80/2016 tekið fram að brottvísun skuli ekki ákveða ef það, með hliðsjón af málsatvikum og tengslum EES-borgara eða aðstandanda hans við landið, feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart viðkomandi eða nánustu aðstandendum hans og að við mat á því skuli m.a. tekið mið af lengd dvalar á landinu, aldri, heilsufari, félagslegri og menningarlegri aðlögun, fjölskyldu- og fjárhagsaðstæðum og tengslum viðkomandi við heimaland sitt.
8. Framangreind ákvæði laga nr. 80/2016 eiga sér efnislega samsvörun í tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2004/38/EB um rétt borgara Sambandsins og aðstandenda þeirra til frjálsrar farar og dvalar á yfirráðasvæði aðildarríkjanna, eins og hún var tekin upp í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið með ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 158/2007 frá 7. desember 2007, en tilskipunin var innleidd í íslenskan rétt með lögum nr. 64/2014 um breytingu á lögum nr. 96/2002 um útlendinga, sem nú eru áðurnefnd lög nr. 80/2016.

II.

1. Óumdeilt er að stefnandi hafði öðlast rétt til ótímabundinnar dvalar skv. 87. gr. laganna þegar brottvísun hans var ákveðin og því eiga skilyrði 97. gr. laganna við í máli hans. Var á þessu byggt í úrskurði kærunefndar. Stefnandi heldur því fram að hann hafi einnig átt tilkall til aukinnar verndar skv. b-lið ákvæðisins en á það féllst kærunefnd ekki. Vísaði kærunefnd til þess að ákvæðið væri til innleiðingar á a-lið 3. mgr. 28. gr. áðurgreindrar tilskipunar. Byggði nefndin á því að með vísan til dóma Evrópudómstólsins í málum C- 400/12 (M.G.), C-145/09 (Tsakouridis) og C-378/12 (Onuekwere) yrði tímabil tíu ára fastrar búsetu, sem mælt væri fyrir um í nefndri 28. gr., að vera samfellt og talið aftur frá dagsetningu ákvörðunar um brottvísun og enn fremur að fangelsisvist gæti rofið samfellda búsetu einstaklings. Að mati kærunefndar bar að skýra b-lið 1. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016 til samræmis við nefnda dóma, og með hliðsjón af 2. gr. laga um Evrópska efnahagssvæðið var stefnandi ekki talinn njóta verndar skv. b-lið 1. mgr. 97. gr. laganna.
2. Í úrskurði kærunefndar var um mat á þessu atriði talið að afplánun stefnanda í fangelsi, sem staðið hafi frá 5. desember 2021 þar til honum hafi verið veitt reynslulausn 9. nóvember 2024, hefði rofið samfellda dvöl hans á landinu. Í úrskurðinum leit kærunefndin jafnframt til fyrri umfjöllunar um langan brotaferil stefnanda, sem hefði m.a. brotið gegn líkama og heilbrigði fólks, einnig nákominna einstaklinga og barna, þ.m.t. sonar síns, með ófyrirleitnum hætti. Í fyrri umfjöllun í úrskurðinum um brotaferil stefnanda, sem kærunefndin vísaði til, hafði nefndin þegar lagt til grundvallar að háttsemi stefnanda sem fólst í ítrekuðum brotum yfir langt tímabil hafi verið slík að hún gæfi til kynna að hann myndi fremja refsivert brot á ný. Þá hafði nefndin vísað til dóms Evrópudómstólsins í máli C-348/09 (P.I.) og bent á að skv. þeim dómi uppfylltu kynferðisbrot gegn börnum áskilnað 3. mgr. 28. gr. tilskipunar 2004/38/EB um brýnar aðstæður sem varða almannaöryggi, sem tekin hafi verið upp í íslenskan rétt með b-lið 1. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016.
3. Með þessu greindi kærunefndin réttilega frá þeim sjónarmiðum sem leggja verður til grundvallar þegar haft er í huga að skýra verður íslensk lög í samræmi við þjóðréttarlegar skuldbindingar Íslands, einkum og sér í lagi þegar litið er til 3. gr. laga nr. 2/1993 þar sem greinir að skýra skuli lög og reglur, að svo miklu leyti sem við á, til samræmis við EES-samninginn og þær reglur sem á honum byggja. Fór þannig fram tilskilið mat á því hvort b-liður 1. mgr. 97. gr. ætti við í máli stefnanda, að teknu tilliti til viðeigandi sjónarmiða, og hafði kærunefndin komist að því að svo væri ekki. Verður þannig ekki fallist á sjónarmið stefnanda um að ekki hafi farið fram atviksbundið mat við beitingu ákvæðisins á því hvort tengsl hans við landið hafi ekki verið orðin slík áður en til afplánunarinnar kom að hann teljist ekki njóta þeirrar réttarverndar sem felist í ákvæði b-liðarins.
4. Að mati dómsins var hið tilskilda mat framkvæmt og ákvæðinu beitt af kærunefndinni á sambærilegan máta og lagt hefur verið til grundvallar t.a.m. í dómi Landsréttar 1. desember 2023 í máli nr. 419/2022. Hefur stefnanda ekki tekist að sýna fram á annað.
5. Þó svo að með því gerist ekki þörf á að fjalla um hvort brýnar ástæður er varði almannaöryggi, í skilningi nefnds b-liðar 1. mgr. 97. gr., hafi legið að baki ákvörðun um brottvísun stefnanda verður þó að benda á að í úrskurði kærunefndar er sérstaklega tekið fram með vísan til áðurnefnds dóms nr. C-348/09 (P.I.) að kynferðisbrot gegn börnum uppfylli áskilnað 3. mgr. 28. gr. tilskipunarinnar um brýnar aðstæður sem varði almannaöryggi, og þar með b-lið 1. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016. Segir síðan í úrskurðinum að þar með uppfylli slík brot einnig áskilnað a-liðar ákvæðisins sem geri vægari kröfur en b-liðurinn.

III.

1. Kærunefndin komst einnig að þeirri niðurstöðu að brottvísa bæri stefnanda þar sem skilyrðum 1. mgr., sbr. 2. mgr., 95. gr. laga nr. 80/2016 væri fullnægt, auk þess sem uppfyllt væru skilyrði a-liðar 97. gr. laganna. Líkt og rakið er framar í niðurstöðukafla þurftu alvarlegar ástæður á grundvelli allsherjarreglu eða almannaöryggis að liggja fyrir til að heimilt væri skv. tilvitnuðum ákvæðum að taka ákvörðun um brottvísun stefnanda, sem EES-borgara. Kærunefndin fjallaði ítarlega um brotaferil stefnanda í úrskurði sínum, svo sem þegar er rakið. Var talið að framferði hans fæli í sér raunverulega og yfirvofandi ógn í skilningi 2. mgr. 95. gr. laga nr. 80/2016 og að háttsemi hans hafi verið slík að hún gefi til kynna að hann muni fremja refsivert brot á ný. Var einnig tilgreint að brot hans hafi m.a. beinst gegn líkama og heilbrigði fólks, þ.m.t. nákominna einstaklinga og barna, með ófyrirleitnum hætti, svo sem fjallað hefur verið um. Vísaði nefndin til áðurnefnds dóms C-348/09 (P.I.) um að kynferðisbrot gegn börnum uppfylli áskilnað 3. mgr. 28. gr. tilskipunar 2004/38/EB um brýnar aðstæður sem varði almannaöryggi, sem tekin var upp í íslenskan rétt með b-lið 1. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016 og af því leiði að slík brot uppfylli einnig áskilnað a-liðar 1. mgr. 97. gr. laganna sem geri vægari kröfur en b-liður sama ákvæðis.
2. Að mati dómsins er eðlilegt og málefnalegt að líta til tíðni, alvarleika og eðlis þeirra brota sem EES-borgari hefur verið dæmdur fyrir þegar ákvörðun er tekin um brottvísun og fellst dómurinn á rökstuðning kærunefndar um að eðli brota stefnanda, þ.m.t. ítrekuð kynferðisbrot, auk brota gegn nákomnum, teljist ógn gagnvart grundvallarhagsmunum samfélags.
3. Í þessu sambandi skal á það bent að í dómaframkvæmd Evrópudómstólsins og Mannréttindadómstóls Evrópu er ríkjum eftirlátið ákveðið svigrúm til mats um hvað teljast hagsmunir samfélagsins og hvernig hátta skuli málum með tilliti til allsherjarreglu, sbr. nefndan dóm nr. C-348/09 (P.I.), mgr. 28, þar sem ríkjum var sérstaklega heimilað að ákvarða að kynferðisbrot gegn börnum teldust sérstaklega alvarleg ógn við einn af grundvallarþáttum samfélagsins og gætu talist bein ógn við öryggi almennings. Tekið var fram í dóminum að það væri undir dómstólum gistiaðildarríkis komið að framkvæma síðan einstaklingsbundið mat í hverju slíku tilviki, hvort svo alvarleg ógn væri talin stafa af viðkomandi einstaklingi að það teldist varða brýnar ástæður er varði almannaöryggi.
4. Í tilviki stefnanda er brotaferill hans langur og nær yfir lögsögu tveggja ríkja. Hann hefur ítrekað verið dæmdur til refsingar; fyrir heimilisofbeldi gagnvart maka, líflátshótanir gagnvart móður, ítrekuð kynferðisbrot, þ.m.t. gegn börnum, að hafa í um 950 skipti brotið gegn nálgunarbanni, komið eftirfararbúnaði fyrir í bifreið maka, auk umferðarlagabrota. Þó svo að ekki sé nægjanlegt það eitt að stefnandi hafi verið dæmdur til refsingar fyrir afbrot verður að taka undir það með kærunefnd útlendingamála að þar sem um sé að ræða ítrekuð brot, einkum kynferðisbrot bæði gegn fyrrum maka hans og gegn börnum, þ.m.t. syni hans, sem og að brotin hafi hann framið yfir langt tímabil, þykir það benda ekki einungis til þess að hætta sé á að stefnandi muni halda slíkri háttsemi áfram heldur að auki ógna grundvallarhagsmunum samfélagsins með nægilega alvarlegum hætti.
5. Þessu til viðbótar lítur dómurinn til þess að fyrir liggur að á stjórnsýslustigi var í þrígang aflað umsagnar lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu, 7. mars 2022, 25. október 2024 og 5. ágúst 2025. Í öllum umsögnunum kom fram það mat lögreglunnar að stefnandi væri líklegur til að halda afbrotahegðun sinni áfram hér á landi og að brottvísun hans væri nauðsynleg til að koma í veg fyrir áframhaldandi afbrotahegðun hans hérlendis.
6. Verður með þessu fallist á að kærunefndin hafi í úrskurði sínum lagt sérstaklega mat á þetta atriði. Telst uppfyllt það ákvæði a-liðar 1. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016 að alvarlegar ástæður á grundvelli allsherjarreglu eða almannaöryggis, og samsvarandi ákvæðis 3. mgr. 28. gr. tilskipunarinnar, standi til brottvísunar stefnanda frá landinu.
7. Að mati dómsins hefur í úrskurði kærunefndar þar með réttilega verið litið til þess hvort það að hann hafi ekki brotið af sér á ný eftir að rannsókn var hafin á þeim afbrotum sem leiddu til sakfellingar í dómi Hæstaréttar nr. […]/2019 skyldi leiða til annarrar niðurstöðu, en því hafnað.
8. Að framangreindu virtu verður ekki fallist á að það mat kærunefndar að stefnandi teljist líklegur til að brjóta af sér á ný, og að uppfyllt séu ákvæði 1. og 2. mgr. 95. gr. og a-liðar 1. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016, sé rangt, ófullnægjandi eða haldið annmörkum.

IV.

1. Í málatilbúnaði stefnanda er einnig byggt á því að brottvísun hans sé ekki í samræmi við þau sjónarmið sem fram koma í 2. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016 um það hvort brottvísun fæli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart viðkomandi eða nánustu aðstandendum hans með hliðsjón af málsatvikum og tengslum EES-borgara eða aðstandanda hans við landið.
2. Efni ákvæðisins er rakið að framan en skv. því skal við matið á grundvelli ákvæðisins litið til lengdar dvalar á landinu, aldurs, heilsufars, félagslegrar og menningarlegrar aðlögunar, fjölskyldu- og fjárhagsaðstæðna og tengsla viðkomandi við heimaland sitt. Ljóst er að þau atriði sem ákvæðið nefnir sem líta skal til við mat á því hvort um ósanngjarna ráðstöfun sé að ræða eiga sér samsvörun í aðfaraorðum tilskipunar 2004/38/EB, einkum lið 23 þar sem er tekið fram að brottvísun geti skaðað einstakling alvarlega sem hafi raunverulega aðlagast samfélagi gistiaðildarríkisins. Því beri að takmarka umfang slíkra ráðstafana í samræmi við meðalhófsregluna. Tilgangur þess að kanna þau atriði sem talin eru upp í nefndri 2. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016 er þannig að kanna og leggja mat á hversu vel viðkomandi hafi aðlagast því landi sem brottvísa á frá og verður það skilið þannig að eftir því sem EES-borgarar hafi aðlagast samfélagi gistiríkisins betur njóti þeir meiri verndar, sbr. 24. lið aðfaraorðanna. Það hlýtur þó alltaf að fara eftir aðstæðum hverju sinni hvaða atriði þarf að kanna betur en önnur. Er enda samspil milli nefnds ákvæðis 2. mgr. 97. gr. og rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga sem kveður á um að stjórnvald skuli sjá til þess að mál sé nægilega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því.
3. Sú krafa sem kemur fram í 2. mgr. 27. gr. tilskipunarinnar að meðalhófs skuli gætt við beitingu íþyngjandi ráðstafana skv. henni felur einnig í sér að sanngjarnt og eðlilegt jafnvægi sé fundið á milli réttinda EES-borgara og fjölskyldumeðlima þeirra skv. tilskipuninni og grundvallarhagsmuna gistiríkisins, sbr. dóm Evrópudómstólsins frá 29. apríl 2004 í málum C-482/01 og C-493/01 (Orfanopoulos og Oliveri).
4. Umrædd sjónarmið sem líta ber til skv. 2. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016 endurspegla að verulegu leyti sömu sjónarmið og lýst hefur verið í dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu í tengslum við það hvenær ákvæði 8. gr. mannréttindasáttmálans er ekki talið standa því í vegi að unnt sé að vísa útlendingi úr landi, sbr. dóm Mannréttindadómstólsins frá 2. ágúst 2001 í máli Boultif gegn Sviss (54273/00), mgr. 48, og frá 18. október 2006 í máli Üner gegn Hollandi, mgr. 57 og 58. Hér verður þó að hafa í huga að þótt sjónarmið úr dómaframkvæmd Mannréttindadómstóls Evrópu birtist með þessum hætti í ákvæðum tilskipunar 2004/38/EB og 2. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016 er ekki þar með sagt að mati á því hvort meðalhófs hafi verið gætt við brottvísun sé eins háttað skv. útlendingalögum og tilskipuninni og Mannréttindasáttmálanum. Í dómaframkvæmd Mannréttindadómstólsins er almennt gengið út frá því að einstaklingur eigi hvorki rétt til inngöngu né búsetu í erlendu aðildarríki mannréttindasáttmálans en í EES-réttinum er þessu ólíkt farið þar sem tilskipun 2004/38/EB byggir einmitt á því að ríkisborgarar aðildarríkjanna eigi rétt á inngöngu í önnur aðildarríki sem og því að búa þar í samræmi við þau skilyrði sem sett eru í tilskipuninni. Samkvæmt henni er aðildarríkjum jafnframt gert að réttlæta allar takmarkanir á þessum réttindum.
5. Stefnandi vísar til ákvæða 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um réttinn til friðhelgi einkalífs og fjölskyldulífs. Verður þannig að vega sameiginlega hagsmuni ríkisins af íhlutun í umrædd réttindi gagnvart persónulegum hagsmunum einstaklingsins sem nýtur þeirra, sem og sjónarmiða um það sem barni er fyrir bestu hvað varðar hagsmuni yngri sonar stefnanda, sem enn er barn að aldri.
6. Þegar tekin er afstaða til málsástæðna aðila um hvort brottvísun stefnanda muni fela í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart honum eða nánustu aðstandendum hans, sbr. 2. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016 og 1. mgr. 28. gr. tilskipunarinnar, er til þess að líta að stefnandi var […] þegar hann flutti hingað frá Póllandi. Hann á tvö börn hér á landi, hið eldra þeirra er orðið sjálfráða og yngra barnið lýtur forsjá móður sinnar en ekki stefnanda. Ákvarðanir Útlendingastofnunar varðandi brottvísun stefnanda hafa tvívegis verið ógiltar af hálfu kærunefndar sem fól Útlendingastofnun að rannsaka mál stefnanda nánar, þ.m.t. að afla mats um tengsl stefnanda við börn sín. Þau tengslamöt voru síðan lögð til grundvallar niðurstöðu í þeim stjórnvaldsákvörðunum sem stefnandi krefst ógildingar á. Með því að tengslamata hefur verið aflað og kannað hvaða gögn önnur kunni að liggja hjá lögreglu og barnaverndaryfirvöldum varðandi málefni fjölskyldu stefnanda, verður að fallast á það með stefnda að mál stefnanda hafi verið rannsakað með fullnægjandi máta í skilningi 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.
7. Þá verður að fallast á að í úrskurði kærunefndar sé rökstutt á fullnægjandi hátt sú niðurstaða að brottvísun stefnanda feli ekki í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart honum eða aðstandendum hans. Að mati kærunefndar dró brotaferill stefnanda verulega úr tengslum hans við landið og vó þungt að brotin hafi einkum verið kynferðisbrot og beinst gegn nákomnum. Þá horfði kærunefnd til þess að tiltekið tengslarof hafi orðið milli stefnanda og sona hans við skilnað hans við maka og brot hans gegn barnsmóður og öðrum syni sínum. Dvöl móður hans hérlendis og aðgangur hennar að aðstoð og heilbrigðisþjónustu væri ekki talinn bundinn þeirri forsendu að stefnandi dveldist hérlendis, þó svo að hún teldist til nákominna í skilningi laga nr. 80/2016. Var það því mat kærunefndar að hagsmunir almennings og íslenska ríkisins af brottvísun stefnanda vægju þyngra en hagsmunir hans og aðstandenda hans í málinu og 2. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016 var ekki talin standa í vegi fyrir brottvísun hans.
8. Að áliti dómsins fór þannig fram heildarmat á þeim atriðum sem mestu máli skipta og voru hagsmunir stefnanda af því að hann fengi að dvelja hér áfram vegnir gegn þeim samfélagslegu hagsmunum sem eru ekki einungis tilgreindir í 2. mgr. 95. gr. laga nr. 80/2016, og áður er fjallað um, heldur liggja einnig að baki heimildum til að takmarka rétt manna og friðhelgi einkalífs og fjölskyldu. Verður úrskurður kærunefndar því ekki ógiltur á þeim forsendum að hann samræmist ekki 2. mgr. 97. gr. laga nr. 80/2016 eða rétti stefnanda til friðhelgi einkalífs og fjölskyldu, sbr. 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Þykir dómur Mannréttindadómstóls Evrópu í máli nr. 27110/95 (Nylund gegn Finnlandi) sem stefnandi vísar til, ekki leiða til annarrar niðurstöðu í máli þessu.
9. Verður að öllu framangreindu virtu heldur ekki talið að þær stjórnvaldsákvarðanir sem krafist er ógildingar á brjóti gegn meðalhófi og eru ekki forsendur til að leggja það til grundvallar að stefnanda hafi nú tekist að snúa við blaðinu, hætta að drekka og hafi ekki brotið af sér síðan þau brot gerðust sem urðu grundvöllur sakfellingar hans með dómi Hæstaréttar í máli nr. […]/2019, en afplánun refsingar skv. þeim dómi lauk stefnandi 9. nóvember 2024, svo sem áður greinir. Þá hefur stefnandi að mati dómsins ekki lagt fram fullnægjandi gögn til stuðnings fullyrðingum sínum um tíu ára edrúmennsku sína.
10. Ekki er fallist á það með stefnanda að máli skipti fyrir niðurstöðu máls þessa það orðalag í úrskurði kærunefndar að hann skyldi „taka ábyrgð á afleiðingum gjörða sinna“. Hvað sem því orðalagi líður þykir kærunefnd hafa lagt fullnægjandi atviksbundið mat á allar aðstæður í máli stefnanda. Þá þykir dóminum það ekki heldur hafa þýðingu þó svo að fyrrum maki stefnanda og barnsmóðir hans, sem er einn brotaþola í refsidómum sem stefnandi hefur hlotið, hafi lýst þeirri afstöðu sinni að hún sé brottvísun hans mótfallin.
11. Þá þykir dóminum úrskurður kærunefndar rökstuddur með fullnægjandi hætti en fellst ekki á það með stefnda að slík málsástæða stefnanda sé of seint fram komin, sbr. mótmæli stefnda við aðalmeðferð málsins. Þykir dóminum að þá málsástæðu megi finna í stefnu, einkum kafla IV.III.8, samantekt, en ekki er þó á þá málsástæðu stefnanda fallist.
12. Með hliðsjón af öllu því sem að framan er rakið eru ekki fyrir hendi neinar þær ástæður sem leitt gætu til ógildingar þeirra stjórnvaldsákvarðana sem stefnandi krefst ógildingar á og verður stefndi því sýknaður af þeirri kröfu.

V.

1. Stefnandi hefur gert varakröfu um að endurkomubann verði stytt og ákveðið eins stutt og lög leyfa, en með úrskurði kærunefndar var endurkomubann ákvarðað tíu ár. Stefndi hefur um varakröfu stefnanda vísað til umfjöllunar í úrskurði kærunefndar um endurkomubann en að auki bent á að ákvarðanir um endurkomubönn séu stjórnvaldsákvarðanir sem teknar séu af framkvæmdarvaldinu á grundvelli laga, sbr. 2. gr. stjórnarskrárinnar. Dómurinn geti ekki gengið lengra en aðeins að ógilda þann hluta málsins sem snýr að endurkomubanninu, verði talin til þess efni á annað borð. Hvað þetta varðar vísar dómurinn til meðferðar sambærilegrar kröfu í dómi Landsréttar 12. júní 2024 í máli nr. 398/2023, mgr. 10.
2. Í úrskurði sínum benti kærunefndin á að skv. 1. mgr. 96. gr. laga nr. 80/2016 sé endurkomubann varanlegt eða tímabundið, styst tvö ár, og að við mat á því skuli sérstaklega líta til atriða sem talin séu upp í 1. og 2. mgr. 95. gr. en um þau atriði var fjallað í úrskurðinum. Kærunefndin stytti endurkomubann stefnanda úr 16 árum skv. ákvörðun Útlendingastofnunar í tíu ár með þeim rökum að tengsl stefnanda við landið þyrftu að fá meira vægi. Þá var á það bent að málið hefði verið lengi í meðförum stjórnvalda og langt væri liðið frá því að brot stefnanda voru framin. Verður ekki gerð krafa um frekari rökstuðning, enda hafði þegar farið fram mat á þeim atriðum sem fram koma í nefndum ákvæðum 1. og 2. mgr. 95. gr. laganna og var ákvörðun um lengd endurkomubannsins reist á sömu sjónarmiðum. Þá vakti kærunefndin athygli á úrræðum 2. mgr. 96. gr. sem heimilar niðurfellingu endurkomubanns ef nýjar ástæður mæli með því og verulegar breytingar hafi orðið á aðstæðum sem réttlættu ákvörðun um endurkomubann.
3. Fallist er á það með stefnda að skilyrði 2. mgr. 96. gr. laga nr. 80/2016 fyrir endurkomubanni stefnda séu uppfyllt og að ekki séu fyrir hendi forsendur til að stytta það, sbr. til hliðsjónar m.a. áðurnefndan dóm Landsréttar í máli nr. 398/2023, mgr. 10. Verður stefndi því einnig sýknaður af varakröfu stefnanda.

VI.

1. Hefur dómurinn skv. framangreindu komist að þeirri niðurstöðu að hafna beri því að ógilda þær stjórnvaldsákvarðanir sem aðalkrafa stefnanda snýr að sem og að fallast á að skilyrði fyrir endurkomubanni hans séu uppfyllt og að engar forsendur séu til að stytta það. Verður stefndi þar með sýknaður af öllum kröfum stefnanda.
2. Það athugist að stefnandi þurfti ekki að krefjast þess að ákvörðun Útlendingastofnunar yrði felld úr gildi samhliða kröfu um ógildingu á úrskurði kærunefndar útlendingamála, sbr. dóm Hæstaréttar 9. maí 2022 í máli nr. 25/2022, mgr. 25.
3. Eftir atvikum þykir rétt að hvor aðili beri sinn málskostnað, sbr. 3. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.
4. Erlendur Þór Gunnarsson lögmaður flutti málið fyrir stefnanda og Óskar Thorarensen lögmaður fyrir stefnda. Sigríður Rut Júlíusdóttir héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, íslenska ríkið, er sýknaður af öllum dómkröfum stefnanda, A, í máli þessu.

Málskostnaður milli aðila fellur niður.

Sigríður Rut Júlíusdóttir