Dómstólaleit

Máli þessu var skotið til dómsins með erindi mótteknu 29. júní sl. Sóknaraðili er Hrafnhildur Björk Birgisdóttir, og varnaraðili Landsbankinn hf.,. Í kröfuskjali var Sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu einnig tilgreindur sem varnaraðili en hann hefur ekki látið málið til sín taka enda aðild hans óþörf.

I.

Sóknaraðili krefst þess að nauðungarsala á 50% eignarhluta sóknaraðila að ....Reykjavík, fastanúmer 227-6730, sem fram fór hinn 18. júní 2018, verði ógilt í heild eða hluta. Þá krefst sóknaraðili málskostnaðar úr hendi varnaraðila að mati dómsins.

Varnaraðili krefst þess að öllum kröfum sóknaraðila verði hafnað og að ákvörðun sýslumanns um að selja eignina ....Reykjavík fastanúmer .......nauðungarsölu standi óhögguð. Þá krefst varnaraðili málskostnaðar að mati dómsins auk virðisaukaskatts.

Málið var tekið til úrskurðar eftir munnlegan málflutning 7. nóvember sl.

II.

Mál þetta verður rakið til þess að 27. febrúar 2007 gaf sóknaraðili og eiginmaður hennar, Jóhann Þórarinn Bjarnason, út veðskuldabréf til Sparisjóðsins í Bolungarvík, upphaflega að fjárhæð 13.400.000 kr. Með veðskuldabréfinu var fasteignin að ... í Reykjavík veðsett með 2. veðrétti og uppfærslurétti, en bréfið hvíldi við nauðungarsöluna á 1. veðrétti.

Hinn 4. september 2015 samþykkti Fjármálaeftirlitið, með vísan til 106. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki, samruna sparisjóðsins við Landsbankann hf. og tók samruninn gildi á þeim degi. Tók varnaraðili við öllum réttindum og skyldum sparisjóðsins frá 1. janúar 2015, þar á meðal fyrrgreint veðskuldabréf. Eignarhluti Jóhanns í fasteigninni mun hafa verið seldur varnaraðila með kaupsamningi og afsali 13. maí 2015.

Með   beiðni   dagsettri   24.   ágúst   2016   krafðist   varnaraðili   nauðungarsölu   á eignarhluta sóknaraðila í fasteigninni. Beiðnin var byggð á heimild í skilmála bréfsins, en þar var þess getið að heimilt væri að selja eignina nauðungarsölu til fullnustu   skuldarinnar,   án   undangengins   dóms,   sáttar   eða   fjárnáms.   Þann   21. febrúar 2017 var framhald nauðungarsölu sem haldin var á eigninni sjálfri. Við söluna var þess krafist f.h. sóknaraðila að gerðin yrði stöðvuð á þeim grundvelli að varnaraðili hafði þá ekki lagt fram frumrit veðskuldabréfsins. Sýslumaður tók kröfuna til greina og felldi nauðungarsöluna niður sbr. 2. tl. 2. mgr. 15. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu, sbr. 3. mgr. 11. gr. sömu laga.

Með   beiðni   29.   nóvember   2017   krafðist   varnaraðili   aftur   nauðungarsölu   á eignarhluta sóknaraðila, nú fyrir kröfu að fjárhæð samtals 4.132.105 kr. Í þetta skipti var krafist nauðungarsölu á grundvelli fjárnáms frá 9. ágúst 2017. Beiðnin var tekin fyrir hjá sýslumanni hinn 8. febrúar 2018. Stuttu áður sendi varnaraðili sýslumanninum aðra beiðni um nauðungarsölu á sömu eign sem er dagsett 8. janúar 2018. Sú beiðni var grundvölluð á framangreindu veðskuldabréfi sem var ógilt með dómi   Héraðsdóms   Reykjavíkur   frá   3.   október   2017.   Beiðnin   var   móttekin   af sýslumanninum 11. janúar 2018 og var sameinuð þeirri beiðni sem áður var komin fram. Þarna nam höfuðstóll skuldarinnar 14.140.995 kr. en dráttarvextir 8.805.059 kr., alls 23.770.892 kr.

Hinn 23. maí 2018 byrjaði uppboðið á skrifstofu sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu.   Við   þessa   fyrirtöku   var   mætt   af   hálfu   beggja   aðila. Sóknaraðili lagði fram skjal sem ber yfirskriftina „Yfirlit yfir mótmæli“. Þar er í 7. tl. lýst þeirri skoðun sóknaraðila að varnaraðila hafi verið óheimilt að krefja sóknaraðila   um   dráttarvexti   á   meðan   hún   var   í   greiðsluskjóli   og   krefjast nauðungarsölu á þeim grundvelli. Þessu til staðfestingar var vísað til þá nýlegs dóms   Hæstaréttar   í   máli   nr.   159/2017.   Varnaraðili   og   sýslumaður   höfnuðu mótmælum sóknaraðila. Að kröfu varnaraðila var síðan ákveðið að uppboðið skyldi haldið á eigninni sjálfri mánudaginn 18. júní 2018 kl. 14:00.

Þann sama dag var eignarhluti sóknaraðila í .....seldur nauðungarsölu. Varnaraðili var hæstbjóðandi á uppboðinu með 3.000.000 kr. boði. Í endurriti úr nauðungarsölubók sýslumannsins kemur fram að f.h. sóknaraðila hafi verið bókuð mótmæli   þar   sem   krafa   varnaraðila   hafi   ekki   verið   á   rökum   reist.   Lengdur samþykkisfrestur var ákveðinn til 13. ágúst 2018 kl. 11:00.

Varnaraðili bendir á að við fyrirtöku á aðfararbeiðni hans sem leiddi til fjárnáms þess sem lá til grundvallar fyrri nauðungarsölubeiðni hans hafi fulltrúi varnaraðila ekkert haft við kröfu gerðarbeiðanda að athuga en ekki orðið við áskorun um að greiða hana. Kröfunni hafi því ekki verið mótmælt og fjárnáminu ekki hnekkt skv. ákvæðum laga um aðför nr. 90/1989.

III.

Sóknaraðili   teflir   fram   sex   málsástæðum   sem   hann   telur   að   eigi   að   leiða   til ógildingar á nauðungarsölunni.

Í fyrsta lagi byggir sóknaraðili á því að sýslumanninum hafi ekki verið heimilt að láta nauðungarsölu þá sem fram fór á eign hennar ná fram að ganga þar sem sóknaraðili hafi verið í greiðsluskjóli hjá umboðsmanni skuldara frá 26. júní 2012 til 12. maí 2016, og hafi varnaraðila því verið óheimilt að krefja sóknaraðila um dráttarvexti   á   því   tímabili,   sbr.   dóm   Hæstaréttar   frá   8.   mars   2018   í   máli   nr. 159/2017. Af niðurstöðu dómsins og ákvæði 1. mgr. 11. gr. laga nr. 101/2010 um greiðsluaðlögun   einstaklinga   leiði,   að   mati   sóknaraðila,   að   varnaraðila   hafi eingöngu   verið   heimilt   að   leggja   almenna   vexti   á   kröfur   sínar   á   fyrrgreindu tímabili, en ekki dráttarvexti. Sýslumanninum hafi því borið að hafna báðum nauðungarsölubeiðnum með vísan til rangra og ólögmætra krafna varnaraðila um greiðslu dráttarvaxta út frá fyrirliggjandi beiðnum.

Sóknaraðili bendir á að hún sóknaraðili hafi verið í greiðsluskjóli, sbr. 1. mgr. 11. gr. laga nr. 101/2010, en á meðan frestun greiðslna stóð hafi varnaraðila verið óheimilt að krefjast eða taka við greiðslu á kröfum sínum. Tilvitnað ákvæði hafi og staðið í vegi fyrir því að sóknaraðili hafi getað greitt af skuldum sínum óháð greiðslugetu hennar eða greiðsluvilja. Því hafi varnaraðila verið óheimilt að reikna dráttarvexti   á   kröfur   sínar   á   því   tímabili   og   byggja   beiðnir   sínar   á   þeim kröfufjárhæðum.

Vegna þessa ranga dráttarvaxtaútreiknings liggi fyrir að sýslumaðurinn hefði af sjálfsdáðum og með réttu átt að endursenda beiðnirnar í upphafi vegna efnislegra annmarka á kröfum varnaraðila, sbr. 13. gr. laga um nauðungarsölu eða stöðva aðgerðir eigi síðar en við byrjun uppboðs 23. maí 2018, sbr. 1. mgr. 22. gr. nsl. Því beri að ógilda nauðungarsölu þá sem fram fór á fasteign sóknaraðila 18. júní 2018.

Sóknaraðili styður ógildingarkröfu sína í öðru lagi á því að krafa varnaraðila samkvæmt veðskuldabréfinu sé fyrnd. Í 2. mgr. 12. gr. nauðungarsölulaga komi fram   að   fyrningu   peningakröfu   sé   slitið   gagnvart   gerðarþola   ef   beiðni   um nauðungarsölu til að fullnægja henni berst sýslumanni fyrir lok fyrningartíma, beiðnin reynist fullnægja skilyrðum 1. mgr. 13. gr. laganna og fullnusta fæst á kröfunni við söluna.

Lög nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda hafi tekið gildi 1. janúar 2008 og eigi eingöngu við um þær kröfur sem stofnuðust eftir gildistöku laganna, sbr. 28. gr. Af því leiði að um fyrningu kröfu þeirrar, sem um ræði hér, gildi ákvæði eldri fyrningarlaga nr. 14/1905. Í 1. tl. 4. gr. þeirra laga komi fram að kröfur samkvæmt skuldabréfi fyrnist á 10 árum og samkvæmt 1. mgr. 5. gr. sé meginreglan sú að fyrningarfrestur teljist frá þeim degi er krafa varð gjaldkræf. Í 2. mgr. 5. gr. komi fram sú sérregla að fari gjalddagi skuldar eða annarrar kröfu eftir undanfarandi uppsögn af hálfu kröfueiganda teljist fyrningarfresturinn frá þeim degi er skuldin gat orðið gjaldkræf eftir uppsögn.

Umrætt veðskuldabréf hafi verið útgefið 27. febrúar 2007 og hafi átt að greiða fyrsta hvers mánaðar á eins mánaðar fresti, fyrst hinn 1. mars 2007 o.s.frv. Í 12. gr. skilmála bréfsins sé svokallað gjaldfellingarákvæði, en þar segi: „standi skuldari ekki í skilum með greiðslu afborgana og/eða vaxta og verðbóta hinnar veðtryggðu skuldar eða innheimtukostnaðar, hverju nafni sem nefnist [...] er hin veðtryggða skuld öll í eindaga fallin án uppsagnar.“

Í nauðungarsölubeiðni varnaraðila, sem barst sýslumanninum 11. janúar 2018, sé krafan   sögð   vera   í   vanskilum   frá   1.   febrúar   2008.   Er   höfuðstóllinn   sagður gjaldfelldur á sama tíma. Ekki sé gerð grein fyrir því hvaða atvik eða gögn liggi að baki þessari dagsetningu. Sóknaraðili byggir á því að engin fullnægjandi gögn hafi verið lögð fram því til stuðnings að vanskil miðist við fyrrgreint tímamark. Vegna ágreiningsins sem uppi sé í málinu kveður sóknaraðili mikilvægt að varnaraðili leggi fram yfirlit yfir bankareikning sparisjóðsins til staðfestingar á því hvort gjalddagi bréfsins í janúar 2008 hafi verið greiddur, og þar með tímamark vanskila frá og með 1. febrúar 2008. Skorar sóknaraðili á varnaraðila að verða við kröfu þessari.

Hvað sem líði framangreindu þá mótmælir sóknaraðili því að krafan hafi verið í vanskilum frá 1. febrúar 2008. Hún telur dagsetninguna ekki eiga við nokkur rök að styðjast enda hafi hún aldrei greitt afborganir af láninu á árinu 2008. Sóknaraðili telur   því   að   fyrningarfrestur   kröfunnar   hafi   byrjað   að   líða   mun   fyrr   og   að veðskuldabréfið hafi verið gjaldfellt miðað við fyrsta gjalddaga í vanskilum, sem hafi verið á árinu 2007. Fjárkrafa varnaraðila hafi því verið fyrnd þegar beiðni hans um nauðungarsölu barst sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu hinn 11. janúar 2018, eða rúmum 10 árum síðar.

Þá sé það skilyrði svo fyrningu sé slitið samkvæmt 2. mgr. 12. nauðungarsölulaga að beiðnin fullnægi skilyrðum 1. mgr. 13. gr. laganna, en því sé ekki að heilsa hér.

Loks sé það skilyrði að fullnusta fáist á kröfunni við söluna. Það sé nauðsynlegt svo beiðnin geti haft þau réttaráhrif að slíta fyrningu. Engin fullnusta hafi fengist á kröfu varnaraðila nema að takmörkuðu leyti enda hafi hæsta boð verið 3.000.000 kr.

Verði ekki fallist á framangreind sjónarmið er á því byggt að útreikningur bankans hafi þrátt fyrir það ekki verið í samræmi við lög. Samkvæmt nauðungarsölubeiðni varnaraðila frá 29. nóvember 2017 hafi höfuðstóll skuldarinnar numið 1.682.262 kr. en dráttarvextir 1.310.432 kr. sem séu reiknaðir til 29. nóvember 2017. Að öllu meðtöldu   hafi   heildarkrafa   varnaraðila   á   þessum   tíma   verið   4.132.105   kr. Samkvæmt nauðungarsölubeiðni varnaraðila frá 8. janúar 2018 sé heildarfjárhæð tilgreind 23.770.892 kr., þar af höfuðstóll 14.140.995 kr. og dráttarvextir 8.805.059 kr. sem reiknaðir séu til 8. janúar 2018.

Samkvæmt 2. tl. 3. gr. laga um fyrningu fyrnist dráttarvextir á fjórum árum, líkt og í   núgildandi   lögum,   og   hefjist   fyrningarfrestur   er   krafa   verður   gjaldkræf.   Í nauðungarsölubeiðnum   varnaraðila   sé   þó   hvergi   getið   um   frá   hvaða   tíma dráttarvextir hafi verið reiknaðir, heldur aðeins að þeir séu reiknaðir til þess dags er beiðnirnar eru dagsettar. Sóknaraðili nefnir að samkvæmt beiðninni frá 8. janúar 2018 hafi verið krafist dráttarvaxta sem jafngildi 62% af höfuðstól án þess að þar hafi verið gerð grein fyrir hvaða atvik lágu að baki þeim útreikningi. Sömu sögu sé að segja um beiðnina frá 29. nóvember 2017, en þar nemi hlutfallið 78% af höfuðstól. Í báðum tilvikum telur sóknaraðili ljóst að tilgreint hlutfall sé í engu samræmi við höfuðstólsfjárhæð og vaxtastig né að dráttarvexti skuli reikna fjögur ár aftur í tímann.

Eins og málum hafi verið háttað af hálfu varnaraðila hafi sýslumanni einnig verið ófært að staðreyna grundvöll dráttarvaxtarkröfunnar, til dæmis hvort hún hafi verið fyrnd að einhverju leyti og hvort hún hafi verið í lögmætu formi í skilningi 1. mgr. 13. gr. nauðungarsölulaga. Að mati sóknaraðili hefði sýslumaður af þessari ástæðu einni átt að stöðva nauðungarsöluna og endursenda beiðnirnar þegar í stað enda sé hér um að ræða atriði sem honum bar að gæta af sjálfsdáðum.

Þá er á því byggt að varnaraðili hafi ekki staðið réttilega að áskorun til sóknaraðila í samræmi við reglu 9. gr. nauðungarsölulaga. Í 1. mgr. 13. gr. laganna komi fram að sýslumaður skuli meðal annars kanna hvort beiðni og grundvöllur hennar sé í lögmætu formi og hvort réttilega hafi verið staðið að áskorun til gerðarþola.

Til að nauðungarsala nái fram að ganga þurfi greiðsluáskorun að hafa verið send og í henni skuli koma fram að nauðungarsölu verði krafist til fullnustu „tilgreindri peningaskuld“. Samkvæmt þessu geri lögin ráð fyrir því að greiðsluáskorun sé vegna sömu kröfu og nauðungarsölubeiðni og að samræmi sé þar á milli fjárhæða.

Í greiðsluáskorun þeirri sem varnaraðili beindi að sóknaraðila sé krafan tilgreind samtals 52.973.974 kr. Ekkert samræmi sé á milli kröfufjárhæðar í greiðsluáskoruninni og í nauðungarsölubeiðninni frá 8. janúar 2018, en þar sé heildarfjárhæð tilgreind 23.770.892 kr. Mismunur nemi 29.203.082 kr. sem verði að teljast verulegur. Sóknaraðila hafi aldrei verið veittar skýringar á þessum mismun og þess sé heldur hvergi getið í gögnum málsins. Hér sé því ekki um „tilgreinda fjárhæð“ að ræða í skilningi ofangreinds lagaákvæðis sem brjóti í bága við áskilnað 1. mgr. 9. gr. nauðungarsölulaga.

Þá   byggir   sóknaraðili   kröfu   sína   á   því   að   form   og   efni   nauðungarsölubeiðni varnaraðila uppfylli ekki skilyrði 11. gr. nauðungarsölulaganna. Í ákvæðinu séu tíunduð þau atriði sem greina verði frá í nauðungarsölubeiðni svo glöggt sem verða megi. Hér sé um ófrávíkjanlegt skilyrði að ræða sem leggi grunninn að umræddri fullnustugerð. Ljóst sé af skýlausu orðalagi 1. mgr. 11. gr. að lögð sé skylda á gerðarbeiðanda að sundurliða kröfu sína. Að mati sóknaraðila fari því hins vegar fjarri að beiðnir varnaraðila uppfylli skýrleikaskilyrði 1. mgr. 11. gr. enda sé óumdeilt að dráttarvaxtaútreikningur varnaraðila hafi ekki tekið mið af því að sóknaraðili var í lögbundnu greiðsluskjóli.

Í niðurlagi 1. mgr. 11. gr. sé síðan mælt sérstaklega fyrir um það að gerðarbeiðandi eigi eftir þörfum að greina frá atvikum að baki beiðni og röksemdum sem hann telur leiða til að hún verði tekin til greina. Samkvæmt þessu sé ljóst að varnaraðila hafi borið að skýra í stuttu máli frá málavöxtum og málsástæðum auk þess að skírskota til heimilda til stuðnings beiðni sinni. Hins vegar sé ekki minnst einu orði á afdrif veðskuldabréfsins í beiðninni frá 8. janúar 2018, t.d. hvort frumrit þess hafi fundist eða hvort það hafi verið ógilt með dómi og hvernig varnaraðili telji til réttar yfir því.

Loks   byggir   sóknaraðili   á   því   að   ekki   sé   fyrir   hendi   nauðungarsöluheimild   í fasteign hennar enda sé frumrit veðskuldabréfsins glatað og hafi verið ógilt með dómi.

Í stuttu máli séu réttaráhrif ógildingardóms þau að ógildingin fellir bréfið sjálft en ekki kröfuna úr gildi. Skírteini fyrir nauðungarsölunni sé ógildingardómurinn, en ekki veðskuldabréfið. Allt að einu hafi varnaraðili ekki lagt frumrit dómsins fram við söluna. Fái það stoð í endurriti sýslumannsins. Það athugist einnig að lýsing dómsins beri ekki með sér að varnaraðili geti nýtt sér umrætt réttarfarshagræði og stutt nauðungarsölubeiðni sína á grundvelli dómsins. Hvergi í forsendum hans, né í málatilbúnaði varnaraðila fyrir dóminum, sé getið um slíka heimild, eða vísað til nauðungarsöluheimildar bréfsins af hálfu varnaraðila.

Loks er nefnt að þegar leitað sé nauðungarsölu þá þurfi ávallt að vera fyrir hendi bein og ótvíræð lagaheimild. Slíkri lagaheimild verði ekki beitt með lögjöfnun eða rúmri   lögskýringu.   Það   sé   ástæða   til   að   benda   sérstaklega   á   að   krafa   um nauðungarsölu á grundvelli ógildingardóms eigi sér enga lagastoð Af þessu megi ráða það grundvallarsjónarmið að án skýrrar lagaheimildar sem heimilar nauðungarsölu, verði að skýra vafa þar að lútandi þröngt og kröfuhafa í óhag, eða með öðrum orðum gerðarþola, sóknaraðila þessa máls, til hagsbóta.

Þá kveður sóknaraðili hafa vaknað miklar efasemdir um gildi fjárnámsins sem sé grundvöllur nauðungarsölubeiðni varnaraðila frá 29. nóvember 2017. Samkvæmt endurriti úr gerðabók sýslumanns hafi verið krafist fjárnáms fyrir kröfu að fjárhæð 3.857.401 kr., þar af dráttarvextir 1.097.281 kr., sem reiknaðir hafi verið til 2. júní 2017. Þar sem aðfararbeiðnin í málinu innhaldi útreikning fullra dráttarvaxta a.m.k. fjögur ár aftur í tímann til og með 2. júní 2017, eða til þess dags er beiðnin sé dagsett, án þess að tekið hafi verið tillit til þess tíma sem sóknaraðili var í lögbundnu greiðsluskjóli, liggi fyrir að nauðungarsöluheimild varnaraðila samkvæmt umræddu fjárnámi sé ólögmæt enda sé fjárhæðin skv. beiðninni ekki í lögmætu formi, sbr. 17. gr. laga nr. 90/1989 um aðför, sem leiði til þess að ógilda ber nauðungarsöluna.

Um   lagarök   vísar   sóknaraðili   til   laga   nr.   90/1991   um   nauðungarsölu   og   þá sérstaklega til 9. gr., 11. gr., 12., gr., 13. gr. og 22. gr., svo og XIV. kafla laganna, sbr. 80. gr. Sóknaraðili vísar einnig til laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu, einkum III. kafla laganna um dráttarvexti, sbr. 9. gr. Þá vísast jafnframt til laga nr. 101/2010 um greiðsluaðlögun einstaklinga, einkum 11. gr. þeirra laga. Um fyrningu er vísað til eldri laga nr. 14/1905. Þá er vísað til laga nr. 90/1989 um aðför, einkum 17. gr. þeirra laga. Krafa um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 2. mgr. 83. gr. laga um nauðungarsölu. Krafa um virðisaukaskatt er reist á lögum nr. 50/1988 um virðisaukaskatt.

IV.

Varnaraðili vísar til þess að í málsskoti sóknaraðila til héraðsdóms komi fram að varnaraðila hafi verið óheimilt að krefja sóknaraðila um dráttarvexti á tímabilinu sem sóknaraðili var í greiðsluskjóli, sbr. dóm Hæstaréttar frá 8. mars 2018 í máli nr. 159/2017. Umrætt tímabil sóknaraðila í greiðsluskjóli hafi verið frá 26. júní 2012 til og með 12. maí 2016 en það hafi ekki verið fyrr en með dómi Hæstaréttar í máli nr. 159/2017, sem féll þann 8. mars 2018, sem komið hafi endanleg niðurstaða um að ekki væri heimilt að krefjast dráttarvaxta vegna vanskila á því tímabili sem aðilar njóta frestunar greiðslna samkvæmt 1. mgr. 11. gr. laga nr. 101/2010 um greiðsluaðlögun einstaklinga. Fram að þeim tíma sem dómur Hæstaréttar féll þann 8. mars 2018 hafi fallið héraðsdómar sem voru á annan veg og því hafi varnaraðili talið   sér   heimilt   að   reikna   dráttarvexti   á   kröfurnar   þrátt   fyrir   greiðsluskjól sóknaraðila. Þess er getið að beiðnirnar séu dagsettar 29. nóvember 2017 og 8. janúar 2018, eða áður en dómur Hæstaréttar í fyrrgreindu máli hafi fallið. Þrátt fyrir að fyrirliggjandi beiðnir í málinu innihaldi útreikninga fullra dráttarvaxta hafi það engin áhrif í þessu máli þar sem í því sé deilt um gildi nauðungarsölunnar en ekki úthlutunargerð sýslumanns.

Varðandi þá málsástæðu að krafa sóknaraðila sé fyrnd á þeim grundvelli að hún hafi verið í vanskilum frá fyrri tíma en 1. febrúar 2008, vísist til framlagðs greiðsluyfirlits vegna veðskuldabréfsins. Þar sjáist að gjalddagar 1. mars 2007 til 1. janúar 2008 séu greiddir og teljist vanskil þar af leiðandi frá 1. febrúar 2008. Krafa varnaraðila skv. nauðungarsölubeiðni frá 8. janúar 2018 sé þar af leiðandi ekki fyrnd.

Varnaraðili mótmælir því að dráttarvextir séu fyrndir eða ekki rétt reiknaðir á kröfuna. Dómsmál þetta sé rekið eftir XIV. kafla nauðungarsölulaga og varði því eingöngu gildi nauðungarsölunnar sem slíkrar, sbr. 1. mgr. 80. gr. og 2. mgr. 83. gr. laganna. Jafnvel þó svo að á það reyndi og að fallist væri á að hluti dráttarvaxta teldust fyrndir, þá hefði það engin áhrif í þessu máli, enda sé deilt um gildi nauðungarsölunnar en ekki úthlutunargerð söluverðs. Þá sé ljóst af gögnum málsins að sóknaraðili sé í umtalsverðri skuld við varnaraðila og þó að fallist yrði á rökstuðning sóknaraðila hvað þetta varðar að einhverju leyti þá hefði það engin áhrif á gildi nauðungarsölunnar.

Vegna sjónarmiða um ágalla á greiðsluáskorun vegna mismunar á kröfufjárhæð í greiðsluáskorun og nauðungarsölubeiðni sem nemi 29.203.082 kr. þá sjáist skýrt þegar skjölin séu skoðuð að mismunur liggi í dráttarvöxtum. Höfuðstóll kröfunnar sé   sá   sami   í   báðum   skjölum.   Þá   sé   fullt   samræmi   með   greiðsluáskorun   og nauðungarsölubeiðni um önnur atriði, s.s. hver sé útgefandi, meðskuldari, veðsali, útgáfudagur, upphaflegur kröfuhafi, skilmálar og númer bréfs. Sóknaraðila átti því ekki að geta dulist um hvaða kröfu væri að ræða.

Varðandi málsástæðu sóknaraðila um að beiðnir varnaraðila uppfylli ekki skilyrði 11. gr. nauðungarsölulaga sé m.a. vísað til framangreinds í greinargerð varnaraðila, m.a. þess að dómur Hæstaréttar nr. 159/2017 hafi fallið eftir að nauðungarsölubeiðnir voru sendar sýslumanni.

Þá vill varnaraðili árétta að bæði þær nauðungarsölubeiðnir og greiðsluáskoranir sem liggja fyrir í málinu séu í fullkomnu samræmi við lög en jafnframt það verklag sem hefur verið viðhaft í fjöldamörg ár.

Varðandi það að ekki sé gild nauðungarsöluheimild til staðar bendir varnaraðili á að einungis sé um endurrit dóms að ræða sbr. 3. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. „...Endurrit af dómi eða úrskurði skal að öðru jöfnu vera til reiðu við uppkvaðningu hans.“ Frumrit veðskuldabréfsins sé hins vegar glatað og sé það ástæða þess að varnaraðili höfðaði mál til ógildingar á veðskuldabréfinu. Dómur hafi fallið í málinu þann 3. október 2017 þar sem veðskuldabréfið hafi verið ógilt.

Ef veðskuldabréf sé ógilt með dómi hafi það þau réttaráhrif að bréfið sjálft sé fallið úr gildi, en sá sem hafi undir höndum ógildingardóm fái öll þau réttindi sem kveðið sé á um í bréfinu líkt og hann hefði bréfið sjálft. Þetta komi skýrt fram í 1. mgr. 120. gr. einkamálalaga nr. 91/1991. Að gengnum ógildingardómi geti aðrir en dómhafi því ekki innheimt skuld samkvæmt skuldabréfi eða leitað fullnustu af veðandlagi.

Í 1. mgr. 6. gr. nauðungarsölulaga séu taldar upp í sex töluliðum heimildir til að krefjast nauðungarsölu á eign. Nauðungarsöluheimild að baki nauðungarsölubeiðni 8. janúar 2018 sé samkvæmt 2. tl. 1. mgr. 6. gr. laganna eða þinglýstur samningur um veðrétt í eigninni fyrir tiltekinni peningakröfu. Veðskuldabréfið fullnægi þeim skilyrðum sem komi fram í 2. tl. en þar sem það sé glatað komi ógildingardómurinn í stað bréfsins.

Við mat á því hvort til ógildingar eigi að koma verði að horfa heildstætt á öll málsatvik.   Ekkert   hafi   komið   fram   um   að   ekki   hafi   verið   staðið   rétt   að nauðungarsölunni og meðferð málsins hjá sýslumanni. Beiðnir varnaraðila séu að öllu leyti í samræmi við 11. gr. nauðungarsölulaga og nauðungarsölubeiðnirnar byggðar   á   fullgildum   heimildarskjölum,   annars   vegar   fjárnámi   í   eigninni   að Sóleyjarima 113 í Reykjavík og hins vegar veðskuldabréfi sem hafi verið ógilt með dómi   Héraðsdóms   Reykjavíkur   þann   3.   október   2017.   Krafa   um   ógildingu nauðungarsölunnar   á   þeim   grundvelli   að   kröfufjárhæðir   varnaraðila   séu   að einhverju leyti ekki réttar eigi ekki við í þessu máli, þar sem sýslumaður hafi ekki gefið út frumvarp um úthlutun söluverðs sbr. VIII. kafla nauðungarsölulaga.

Kröfum sínum til stuðnings vísar varnaraðili til ákvæða laga um nauðungarsölu nr. 90/1991, einkum 1. mgr. 6. gr. , 22. gr., 73. gr., 1. mgr. 80. gr. og 2. mgr. 83. gr. laganna. Varnaraðili byggir einnig á almennum reglum veð- og kröfuréttar, lögum um meðferð einkamála nr. 91/1991, lögum um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 og lögum um samningsveð nr. 75/1997. Krafa um málskostnað styðst við 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 2. mgr. 83. gr. laga um nauðungarsölu.   Krafa   um   virðisaukaskatt   er   reist   á   lögum   nr.   50/1988   um virðisaukaskatt.

Fjármálaeftirlitið hafi þann 9. október 2008, tekið ákvörðun um að varnaraðili, Landsbankinn hf., tæki frá og með þeim degi við rekstri og tilteknum eignum og skuldbindingum Landsbanka Íslands hf., þar á meðal þeim réttindum sem mál þetta fjallar um. Landsbankinn hf. sé því réttur aðili málsins sbr. 100.gr. a laga nr. 161/2002 laga um fjármálafyrirtæki.

V.

Vegna hluta málsástæðna sóknaraðila skal í fyrstu áréttað að mál sem rekin eru samkvæmt XIV. kafla laga um nauðungarsölu nr. 90/1991 fjalla ekki um réttmæti fjárhæða sem gerðarbeiðendur, eða aðrir, sem telja sig eiga rétt til úthlutunar á af söluvirði fasteignar heldur er að jafnaði um slíkan ágreining fjallað í ágreiningsmálum   sem   upp   geta   risið   um   frumvarp   sýslumanns   til   úthlutunar söluvirðis. Þau mál eru hins vegar rekin samkvæmt XIII. kafla laganna sbr. 1. mgr. 52. gr. Samkvæmt 2. mgr. 83. gr. laganna verða kröfur í máli samkvæmt XIV. kafla ekki hafðar uppi um annað en ógildingu nauðungarsölu eða viðurkenningu á gildi hennar   að   öllu   leyti   eða   að   nánar   tilteknu   marki   svo   og   um   málskostnað. Undanþáguákvæði greinarinnar á ekki við hér.

Samkvæmt   skjáskoti   úr   útlánabók   Sparisjóðs   Norðurlands,   Bolungarvík,   sem varnaraðili tók yfir, sbr. framangreint, 4. september 2015 kemur fram að greitt var af láni sóknaraðila og eiginmanns hennar númer 1176-74-653019 samkvæmt öllum gjalddögum frá fyrsta gjalddaga 1. mars 2007 til og með gjalddaga 1. janúar 2008. Samkvæmt þessu fór lánið ekki í vanskil fyrr en frá og með gjalddaga 1. febrúar 2008.   Útprentun   á   þessum   upplýsingum   lagði   varnaraðili   fram   eftir   áskorun sóknaraðila. Við munnlegan málflutning áréttaði lögmaður sóknaraðila að þrátt fyrir skjalið, mótmælti sóknaraðili því að þessar greiðslur hefðu verið inntar af hendi og lánið hafi lent í vanskilum þegar á árinu 2007 og krafan sé því fyrnd. Ekki er gerður ágreiningur um að skjáskotið upplýsi um stöðu mála vegna þess láns sem hér er m.a. deilt um, þ.e. samkvæmt skuldabréfi útgefnu 27. febrúar að fjárhæð 13.400.000 kr., og tryggt var með veði í Sóleyjarrima 113, Reykjavík, við útgáfu, á 2. veðrétti.

Andspænis þeim upplýsingum sem fram koma á umræddu skjali auk þess sem að á öllum innheimtuskjölum sem stafa frá varnaraðila og varða sömu kröfu, vanskil eru sögð frá 1. febrúar 2008 án sýnilegra andmæla sóknaraðila fyrr en með kröfuskjali þessa máls, verður að mati dómsins að leggja til grundvallar að skjalið geymi réttar upplýsingar og að sóknaraðili og eða eiginmaður hennar hafi staðið í skilum með greiðslur af skuldabréfinu allt til 1. febrúar 2008. Þessari málsástæðu var til að mynda ekki hreyft í annars mjög ítarlegu yfirliti til að mótmæla nauðungarsölu sem lagt var fram af sóknaraðila við fyrirtöku nauðungarsölumálsins 23. maí 2018. Því verður hafnað þeirri málsástæðu að krafa samkvæmt framangreindu skuldabréfi hafi verið fyrnd þegar seinni nauðungarsölubeiðnin vegna kröfunnar frá 8. janúar sl., þá á grundvelli ógildingardóms, sem barst sýslumanni að því er virðist 11. janúar. Ágreiningslaust er að fyrningarfrestur hafi verið 10 ár. Þannig verður heldur ekki fallist á að ekki hafi verið fullnægt þeim skilyrðum sem sett eru í 2. mgr. 12. gr.   sbr.   1.   mgr.   13.   gr.,   en   dómurinn   telur   þannig   ekkert   benda   til   þess   að nauðungarsölubeiðnin frá 8. janúar sl. hafi ekki verið í lögmætu formi eða önnur skilyrði 13. gr. séu ekki uppfyllt. Þá verður að líta svo á að varnaraðili hafi með því að hafa eignast eignarhluta sóknaraðila á uppboðinu fengið a.m.k. að verulegum hluta fullnustu kröfu sinnar og verður þá þar ekki lögð til grundvallar fjárhæð hæsta boðs, sbr. alþekkt sjónarmið við þessar kringumstæður sem birtast m.a. í 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/1991 um nauðungarsölu. Þá bendir og flest til þess að ef einhver raunverulegur vafi væri um þessa stöðu hefur ekki reynt á það vegna ákvæðis 2. mgr. 12. gr. laganna um sex mánaða frest til að freista þess þá að ná fram fullnustu.

Varðandi þá málsástæðu að ógilda beri nauðungarsöluna á þeim grunni að kröfur varnaraðila um nauðungarsölu hafi borið ólögmæta dráttarvexti vegna þess að þeir hafi verið reiknaðir í nauðungarsölubeiðnum fyrir tímabilið þegar sóknaraðili var sannanlega í greiðsluskjóli, sem er ágreiningslaust, verður að líta til þess að þetta hefur varnaraðili samþykkt. Eins og varnaraðili hefur bent á var það venjan að reikna dráttarvexti á greiðsluskjólstímabili allt þar til dómur Hæstaréttar, í máli nr. 159/2017, gekk þann 8. mars sl., sem sló því föstu að þetta væri óheimilt. Beiðnir varnaraðila voru ritaðar áður en dómur Hæstaréttar gekk, en ekkert bendir til annars en að frá fyrsta degi hafi varnaraðili áttað sig á því og breytt eftir fordæmi réttarins. Bæði kemur það fram í málatilbúnaði varnaraðila nú og skýrt í málflutningi um kröfuna. Einnig má sjá að í kröfulýsingum varnaraðila í söluvirði eignarinnar samkvæmt   framangreindu   skuldabréfi   og   tveimur   fjárnámum   er   dráttarvaxta   í öllum tilvikum krafist einungis frá 12. maí 2016 til greiðsludags, eða frá þeim degi sem ágreiningslaust er að markaði lok greiðsluskjóls sóknaraðila. Þessi málsatvik og útreikningar varnaraðila hafa því ekki áhrif á gildi nauðungarsölunnar.

Þá hefur varnaraðili einnig undir nauðungarsöluferlinu viðurkennt að dráttarvextir hafi í fyrstu verið reiknaðir í of langan tíma, þ.e. ekki hafi þá verið tekið tillit til þess   að   dráttarvextir   fyrnist   á   fjórum   árum,   sbr.   3.   gr.   laga   um   fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007 en um það eru aðilar sammála. Þessa afstöðu staðfesti varnaraðili   í   munnlegum   málflutningi   og   bera   kröfulýsingar   hans,   sbr.   og framangreint um dráttarvexti á greiðsluskjólstíma, einnig þess merki að hann hafi að fullu leiðrétt kröfur sínar og að þær virðast nú í réttu horfi.

Dómurinn fellst á það með sóknaraðila að afar mikilvægt er að greiðsluáskorun sem er undanfari og skilyrði fyrir því að nauðungarsölubeiðni verður komið við vegna krafna eins og hér um ræðir, sé skýr. Ágreiningslaust er að fjárhæð kröfu varnaraðila í greiðsluáskorun var rangt reiknuð og varnaraðili hefur tvívegis leiðrétt kröfu sína til lækkunar um umtalsverða fjárhæð, annars vegar vegna fjögurra ára fyrningartíma á dráttarvöxtum og síðan í kjölfar skýrs fordæmis Hæstaréttar sem tók fyrir innheimtu dráttarvaxta ef skuldari er í greiðsluskjóli, sbr. framangreint.

Hæstiréttur hefur hins vegar staðfest að í málum sem þessum, þ.e. þar sem fjallað er um gildi nauðungarsölu komi ekki að sök þótt tölulegur ágreiningur sé með aðilum ef staðreynd eru sannanlega vanskil gerðarþola við gerðarbeiðanda. Enda er það svo að slíkur ágreiningur fær úrlausn þegar frumvarp sýslumanns til úthlutunar söluvirðis lítur dagsins ljós og þá hægt að gera um það ágreining ef aðilar eru ósáttir við áform sýslumanns, sbr. ítarlega umfjöllun í héraðsdómi í Hæstaréttarmálinu nr. 333/2016 frá 24. maí 2016 sem staðfesti héraðsdóm með vísan   til   forsendna.   Af   þessu   leiðir   að   það   getur   ekki   valdið   ógildingu   á nauðungarsölu þótt fjárhæð skuldar breytist til lækkunar í nauðungarsölubeiðni vegna leiðréttinga gerðarbeiðanda frá því sem fram kom í greiðsluáskorun og taki jafnvel enn frekari breytingum fram að framhaldi nauðungarsölu. Að öðrum kosti væri   í   raun   verið   að   gera   þá   kröfu   að   rangfærslum   yrði   viðhaldið   út nauðungarsöluferli   þrátt   fyrir   að   þær   væru   augljósar.   Því   verður   að   játa gerðarbeiðanda heimild til að lækka kröfur sínar gerðarþola til hagsbóta hvort sem er vegna mistaka eða rangfærslna á þessu tímabili án þess að það haggi gildi nauðungarsölunnar sem slíkrar.

Fyrir   liggur   í   málinu   að   sóknaraðili   stóð   við   upphaf   nauðungarsöluferlis   í umtalsverðri gjaldfallinni skuld við varnaraðila sem tryggð var með veðrétti í eignarhluta hennar í fasteign. Jafnframt hefur því verið slegið föstu að krafan hefur verið í vanskilum frá 1. febrúar 2008 en sóknaraðili hefur reyndar haldið því fram að vanskilin hafi varað lengur.

Þá er því hafnað að varnaraðili hafi ekki haft í höndum lögmæta heimild til að krefjast nauðungarsölu, þ.e. að ógildingardómur vegna glataðs veðskuldabréfs sé ekki tæk heimild. Um það vísast til 1. mgr. 120. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 þar sem segir í 2. málslið að ógildingardómur heimili dómhafa að ráðstafa því sem skjalið hljóðar upp á eins og hann hefði skjalið undir höndum. Óumdeilt er að í hinu glataða veðskuldabréfi var heimild við vanskil og aðrar tilteknar vanefndir til að krefjast nauðungarsölu án undangengins dóms, sáttar eða aðfarar. Því gat varnaraðili   krafist   nauðungarsölu   á   grundvelli   2.   tl.   1.   mgr.   6.   gr.   laga   um nauðungarsölu nr. 90/1991 að undangenginni greiðsluáskorun samkvæmt 9. gr. laganna. Ekki er fallist á að skorti á lýsingu á heimildarskjali í nauðungarsölubeiðnum en þar er þeim lýst með tíðkanlegum hætti og í raun nokkuð   ítarlega.  Aðalatriði   hér   er   að   sóknaraðili   var   í   stórfelldri   skuld   við varnaraðila og sóknaraðili gat á engum tímapunkti, ekki frekar en sýslumaður, velkst í vafa um það um hvaða skuldir væri að ræða. Því verður ekki fallist á að á einhver skilyrði 11. gr. laganna hafi skort.

Þrátt fyrir nokkurn óskýrleika í þeim skjölum sem frá varnaraðila stöfuðu í málinu sem ekki er hægt að telja heppilegan er ekkert í nauðungarsöluferlinu sem að mati dómsins á að leiða til ógildingar nauðungarsölunnar. Undirbúningur fór fram með lögmæltum hætti, sóknaraðili var í næstum tíu ára stórfelldum vanskilum við varnaraðila, sóknaraðila mátti vera fullljóst um hvaða skuld væri að ræða, engir hnökrar voru á málsmeðferð fyrir sýslumanni og því sjáanlega ekki haldið fram og krafa varnaraðila væri komin í rétt horf, eftir því sem best verður séð, við lok nauðungarsölumeðferðar. Við úrlausn á kröfu sóknaraðila verður því og haldið til haga að málsástæður hennar lúta fyrst og fremst að nauðungarsöluferli á grundvelli veðskuldabréfsins   sem   útgefið   var   27.   febrúar   2007,   og   síðar   á   grundvelli ógildingardóms,   en   að   mjög   litlu   leyti   á   nauðungarsölubeiðni   á   grundvelli fjárnámsins sem gert var hjá sóknaraðila 9. ágúst 2017. Verður enda þeirri meðferð allri ekki haggað að mati dómsins og stæði þá nauðungarsalan eftir sem áður þótt ógildingarannmarkar væru taldir á beiðninni sem grundvallaðist á veðskuldarbréfinu, sbr. framangreint.

Með vísan til alls framangreinds hefur sóknaraðila ekki tekist að sýna fram á að nauðungarsöluferli á eignarhluta sóknaraðila í fasteigninni við Sóleyjarrima 113 Reykjavík hafi verið haldið slíkum annmörkum að lög standi til þess að ógilda nauðungarsöluna, heldur verður nauðungarsalan staðfest að kröfu varnaraðila.

Með hliðsjón af málsatvikum og nokkrum óskýrleika í kröfugerð sóknaraðila undir nauðungarsöluferlinu, en að virtri niðurstöðu málsins, þykir rétt að sóknaraðili greiði varnaraðila hluta af málskostnaði hans, eða 200.000 krónur sbr. 3. mgr. 130. gr.   laga   um   meðferð   einkamála   nr.   91/1991,   sbr.   4.   mgr.   84.   gr.   laga   um nauðungarsölu nr. 90/1991.

Fyrir sóknaraðila flutti málið Lárus S. Lárusson lögmaður og fyrir varnaraðila Arndís Sveinbjörnsdóttir lögmaður vegna Bjarna Þórs Óskarssonar lögmanns.

Lárentsínus Kristjánsson héraðsdómari kveður upp úrskurð þennan.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Nauðungarsala, sem fram fór á 50% eignarhluta sóknaraðila, Hrafnhildar Bjarkar Birgisdóttur, í fasteigninni við...., fastanúmer......., 18. júní 2018, er staðfest.

Sóknaraðili greiði varnaraðila, Landsbankanum hf., 200.000 krónur í málskostnað.

Lárentsínus Kristjánsson (sign) ------------------------------- Rétt endurrit staðfestir, Héraðsdómi Reykjavíkur,  16. nóvember 2018  Gjald: 3.500 krónur  Greitt: