Dómstólaleit

Dómur

Mál þetta var höfðað 21. apríl 2023 og dómtekið 21. febrúar 2024.

Stefnandi er Slippurinn Akureyri ehf., kt. [...], Naustatanga 2, 600 Akureyri.

Stefndi er Marás, vélar ehf., kt. [...], Miðhrauni 13, 210 Garðabæ.

Endanlegar dómkröfur stefnanda eru þær að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 7.474.027 krónur ásamt dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 20. febrúar 2023 til greiðsludags. Þá er þess krafist að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda málskostnað að skaðlausu að mati réttarins, með hliðsjón af framlagðri tíma- og kostnaðarskýrslu.

Dómkröfur stefnda eru þær að hann verði sýknaður af kröfu stefnanda en til vara að krafan verði lækkuð verulega. Stefndi gerir í báðum tilvikum kröfu um málskostnað úr hendi stefnanda, með hliðsjón af framlagðri tímaskýrslu.

Helstu málavextir og sönnunarfærsla:

Stefndi selur ýmsan búnað fyrir skip og báta. Á vormánuðum 2021 hafði útgerðarfélagið Litlalón ehf. samband við stefnda í því skyni að fá tilboð í nýja vél og gír fyrir bátinn Egil SH 195. Kvaðst stefndi geta útvegað vél af gerðinni Yanmar fyrir [...] evrur með fylgihlutum og gír. Var tilboðinu tekið af hálfu Litlalóns ehf. Í skýrslum fyrir dómi kom fram að tveir menn á vegum stefnda hafi ásamt starfsmanni frá Litlalóni ehf. komið að mælingum á gír bátsins, þ.e. hvert gírhlutfall hins nýja gírs hafi átt að vera. Hafi gír í bátinn verið pantaður af stefnda með hliðsjón af þeirri mælingu.

Stefnandi, sem tekur skip og báta í slipp, gerði Litlalóni ehf. tilboð þann 16. mars 2022 við að skipta út vél og gír bátsins. Var tilboðið sent í tölvupósti til fyrirsvarsmanns Litlalóns ehf. 18. mars 2022 og hljóðaði það alls með virðisaukaskatti upp á [...] krónur. Í tilboðinu segir m.a. að stefnandi taki að sér að taka aðalvél, skrúfu og skrúfuöxul úr skipinu og að koma fyrir nýrri vél, gír og nýjum skrúfuöxli með sama þvermáli og sá gamli. Með tölvupósti stefnanda 22. mars 2022 til Litlalóns ehf. fylgdi uppfært tilboð, nú að meðtalinni vélarrúmsmálningu og hreinsun vatnstanka, alls að fjárhæð [...] krónur.

Stefnandi skipti út vél og gír samkvæmt fyrrgreindu tilboði og mun Litlalón ehf. hafa greitt stefnanda fyrir það verk. Við uppstart eða prufukeyrslu á bátnum, sem starfsmenn stefnda voru viðstaddir, kom í ljós að ganghraði bátsins var ekki réttur. Nánari skoðun hafi leitt í ljós að rangur gír hafi verið settur í bátinn og að þörf hafi verið á stærri gír. Munu starfsmenn stefnda hafi fundið þann gír í fjarlægu landi og látið senda hingað með flugi. Stefndi afhenti stefnanda síðan hinn nýja gír.

Í tölvupósti 26. október 2022 frá stefnanda til starfsmanns stefnda er staðfest að gír hafi borist frá stefnda og augljóst sé að hann sé mun stærri en sá fyrri, og getið er um helstu mál því samfara. Þá segir: „Eins og ég nefndi við þig í símtali áður, þá gerum við ráð fyrir að Marás greiði fyrir þær framkvæmdir sem framkvæmdar eru, eftir ykkar prufukeyrslu hér um daginn“. Þá er í póstinum nánari útlistun á þeim framkvæmdum sem til þurfti vegna stærri gírs.

Í tölvupósti stefnanda til starfsmanns stefnda 24. nóvember 2022 segir að báturinn sé kominn á flot og að uppstart sé fyrirhugað á tilteknum degi. „Viljið þið koma fyrr til að taka verkið út eða skoða?“. Fyrir liggur að starfsmenn stefnda voru ekki viðstaddir þegar vélinni var startað með hinum nýja gír.

Með reikningi stefnanda nr. 26183, útgefnum 31. október 2022, var stefndi krafinn um greiðslu á 3.418.256 krónum. Verkheiti reiknings er tilgreint: „Egill SH skipta um gír Marás“. Í fylgiskjali reikningsins er verkið sundurliðað sem slipptaka og „Aðalgír með þrýstilegum. Tengsl.“ Reikningurinn var greiddur af stefnda.

Með reikningi stefnanda nr. 26364, útgefnum 2. desember 2022, var stefndi krafinn um greiðslu á 13.047.926 krónum. Verkheiti þess reiknings er það sama og í fyrri reikningi sem og tilgreining verksins í fylgiskjali.

Í tölvupósti stefnda til stefnanda 17. janúar 2023 kemur fram að reikningur nr. 26364 tilheyri ekki stefnda heldur Litlalóni ehf. Ljóst er að reikningurinn fór eftir þetta í innheimtu hjá Inkasso, því 7. mars 2023 sendir stefndi tilkynningu til Inkasso um að reikningurinn sé þeim algjörlega óviðkomandi, og þess krafist að innheimta hans yrði stöðvuð. Í tölvupósti stefnanda til stefnda 9. mars 2023 segir að innheimta reikningsins verði ekki stöðvuð, „þar sem viðkomandi reikningur er á Marás vegna viðgerða sem tilheyrðu Marás, varðandi Egil (Litlalón ehf.)“. Fyrirsvarsmaður stefnda ítrekar 9. mars 2023 að reikningurinn sé þeim óviðkomandi. Frekari tölvupóstsamskipti eiga sér stað milli aðila, án árangurs um lausn málsins.

Stefndi óskaði eftir dómkvaðningu matsmanns í því skyni að leggja mat á þörf á aðgerðum vegna gírskipta í bátnum, í kjölfar þess að setja þurfti stærri gír í hann, og hvert væri sanngjarnt endurgjald fyrir slíkar aðgerðir. Var þess óskað að matsmaður svaraði nánar tilgreindum þremur matsspurningum: 1. Hvert telur matsmaður að hafi verið sanngjarnt og eðlilegt endurgjald fyrir það verk að fjarlægja gír af tegundinni YX- 180 úr bátnum. 2. Hvaða verk telur matsmaður að hafi verið nauðsynlegt að vinna til að koma hinum nýja stærri gír fyrir eftir að ljóst varð að gír af tegundinni YX-180 hentaði ekki. 3. Hvert telur matsmaður að sé sanngjarnt og eðlilegt endurgjald fyrir þau verk sem nauðsynlegt var að vinna til að koma hinum nýja stærri gír fyrir.

Til að framkvæma hið umbeðna mat var dómkvaddur Rúnar Þór Stefánsson véltæknifræðingur. Í matsgerð hans frá desember 2023 kemur fram að heildarkostnaður við að taka gamla gírinn úr og að koma fyrir nýjum gír, ganga frá og prufukeyra næmi samtals 10.892.553 krónum.

Aðilaskýrslu gaf Guðmundur Bragason, fyrirsvarsmaður stefnda. Vitnaskýrslur gáfu Sveinbjörn Pálsson, fjármálastjóri stefnanda, Jens Brynjólfsson, einn eigenda Litlalóns ehf., Hallgrímur Hallgrímsson, starfsmaður stefnda, og Rúnar Þór Stefánsson, matsmaður.

Málsástæður og lagarök stefnanda:

Stefnandi vísar til þess að hafa gert félaginu Litlalóni ehf. tilboð í töku skipsins Egils SH í slipp, til lagfæringa, í uppsetningu á nýjum gír og vélarrúmsmálningu. Fjórum dögum síðar hafi tilboðið verið uppfært og í framhaldinu samþykkt og skipið tekið í slipp 2. júní 2022. Litlalón ehf. hafi keypt viðkomandi gír og vél skipsins frá stefnda. Í samræmi við venjur hafi það því verið stefndi sem framkvæmdi prufukeyrslu á vélinni eftir uppsetningu stefnanda á hinum nýja gír í vélina, á starfsstöð stefnanda. Við þá prufukeyrslu hafi komið í ljós að stefndi hafði afhent rangan gír til uppsetningarinnar. Við það hafi þurft að taka vélina úr skipinu á ný, taka fyrri gír úr og setja nýjan gír í og setja svo vélina aftur í, ásamt frágangi. Stefndi hafi útvegað nýjan gír og óskað eftir framangreindri framkvæmd. Þau samskipti hafi mestmegnis átt sér stað í símtölum, en þó liggi fyrir tölvupóstar þessu til staðfestingar.

Þann 26. október 2022, eða sama dag og stefndi afhenti stefnanda hinn nýja gír til uppsetningar, hafi starfsmaður stefnanda sent starfsmanni stefnda tölvupóst þar sem skilningur stefnanda á inntaki verksins hafi verið útlistaður. Þar greindi: „Sælir Gírinn kom inn til okkar í morgun. Eins og ég nefndi við þig í símtali áður, þá gerum við ráð fyrir að Marás greiði fyrir þær framkvæmdir sem framkvæmdar eru, eftir ykkar prufukeyrslu hér um daginn. Viljið þið hafa einhvern starfsmann frá ykkur viðverandi hér, á meðan þessar breytingar fara fram og til að lækka þá mögulega kostnað? Það er augljóst að nýi gírinn er mun stærri en sá fyrri. Sé miðað við miðlínu skrúfuöxuls þá þarf að breyta undirstöðum undir gír um 209 mm (á hæð). Fætur nýja gírsins eru 86 mm fyrir neðan miðlínu öxuls, en fætur gamla gírs voru 123 mm fyrir ofan miðlínu. Gírinn er 203 mm lengri en sá sem er, því þarf að ákveða hvar sú lengd verður tekin, stytta öxul eða færa vélina framar. Gírinn lengist mest vegna þess að öxultengið er mikið stærra en á fyrrverandi gír, þess vegna er hægt að stytta öxulinn, við teljum það ákjósanlegast. Breidd gamla gírs er 586 mm en nýi gírinn er 830 mm. Þar af leiðandi passar hann ekki milli banda, en það mál er 822 mm stíft. Það þarf að gera stórar breytingar á böndum til að láta gírinn passa á sinn stað. Undirstöður fyrir vél hækka svo um ca. 100 mm“.

Þann 28. október 2022 sendi starfsmaður stefnda starfsmanni stefnanda tölvupóst með teikningum til leiðbeininga um það hvernig koma skyldi hinum nýja gír fyrir í vélinni. Dagana 2.-10. nóvember 2022 áttu starfsmenn stefnanda og stefnda í tölvupóstsamskiptum, annars vegar um útfærslu framkvæmdanna og hins vegar áætlaðan afhendingartíma, sem starfsmaður stefnda spurði sérstaklega um. Þann 24. nóvember 2022 sendi starfsmaður stefnanda stefnda tölvupóst þar sem fram kom að uppstart á vélinni gæti farið fram nk. þriðjudag og bauð starfsmönnum stefnda að vera viðstaddir. Þáði stefndi ekki það boð. Í kjölfar uppstartsins var skipið afhent Litlalóni með hinum nýja gír, eða þann 2. desember 2022.

Þar sem stefnandi sendir alla jafna reikninga mánaðarlega hafi reikningur fyrir vinnu í október verið útgefinn 31. október 2022, að fjárhæð 3.418.256 krónur. Hafi stefndi greitt hann án nokkurra athugasemda. Reikningur fyrir vinnu í nóvember hafi verið útgefinn 2. desember, að fjárhæð 13.047.926 krónur. Þá hafi hins vegar borið svo við að stefndi hafi alfarið neitað greiðslu, og borið því við að hann hefði alls ekkert beðið um þessa framkvæmd. Þar sem þær mótbárur stefnda eigi sér bersýnilega enga stoð, sbr. framangreinda lýsingu, sé stefnanda nauðugur sá kostur að höfða mál þetta.

Stefnandi byggir á því að stefndi hafi sannanlega beðið um framkvæmd þess verks sem stefnandi vann og beri því að greiða fyrir verkið hæfilegt endurgjald. Beri stefndi sönnunarbyrðina fyrir því að hæfilegt endurgjald sé annað en það sem fram komi á reikningum, sbr. meginreglur kröfuréttar.

Stefnandi hafi þannig sent stefnda sannanlega skilning sinn á inntaki verkbeiðninnar þann 26. október 2022, þ.m.t. að stefndi væri greiðandi fyrir verkið. Sætti það engum andmælum af hálfu stefnda, sem þvert á móti staðfesti þann skilning símleiðis, auk þess að eiga í þeim samskiptum sem hafi verið rakin og sýni glöggt að stefndi kom fram sem verkbeiðandi að verkinu. Þá hafi stefndi greitt hlutareikning vegna verksins án nokkurra andmæla.

Stefnandi byggir á því að ótvíræð greiðsluskylda hvíli á stefnda á grundvelli meginreglna kröfu- og samningaréttar um skuldbindingargildi loforða og að samninga skuli efna (pacta sunt servanda). Hefði stefndi talið þann skilning stefnanda sem fram kom í tölvupósti stefnanda 26. október 2022 rangan, hefði stefnda borið að mótmæla þeim skilningi þá þegar. Það hafi stefndi hins vegar ekki gert, heldur þvert á móti átt í fyrrgreindum samskiptum sem eingöngu voru til þess fallin að styrkja þann skilning stefnanda að stefndi væri verkbeiðandi og bæri greiðsluskyldu því til samræmis. Hið sama megi segja um fyrirvaralausa greiðslu stefnda á hlutareikningi vegna verksins.

Stefnandi vísar til framlagðrar matsgerðar um heildarkostnað þess að taka gamla gírinn út og að koma hinum nýja gír fyrir, ganga frá og prufukeyra, sem matsmaður meti 10.892.553 krónur. Taki breytt kröfugerð stefnanda mið af þeirri fjárhæð.

Stefnandi mótmælir því að lækkun dómkröfunnar þessu samfara leiði til þess að reikna beri dráttarvexti frá öðru tímamarki en krafist sé í stefnu, eða að það eigi að leiða til þess að stefnandi eigi að bera kostnað af öflun matsgerðarinnar, enda sé hún gerð á ábyrgð og áhættu stefnda.

Til stuðnings kröfum sínum vísar stefnandi einkum til I. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga og meginreglna kröfu- og samningaréttar um skuldbindingargildi loforða. Um dráttarvexti vísast einkum til 5. og 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Krafa um málskostnað byggir á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 1. mgr. 130. gr.

Málsástæður og lagarök stefnda:

Stefndi vísar til þess að af grundvallarreglum samninga- og kröfuréttar leiði að til þess að krafa geti grundvallast á samningi þurfi sá samningur að hafa komist á og stofnast með gildum hætti. Hafi samningur ekki komist á, stofnist engin krafa.

Í gögnum málsins sé ekkert sem bendir til þess að stefndi hafi beðið um eða fallist á að ganga til samninga við stefnanda um svo umfangsmikla aðgerð sem stefnandi krefur stefnda nú um. Hvorki liggi fyrir skriflegur samningur milli málsaðila, né gögn á borð við tímaáætlanir, útlistun á umfangi verks, verðtilboð eða öðru slíku, viðlíka því sem stefnandi hafi sent viðsemjanda sínum Litlalóni í aðdraganda samningsgerðar þeirra á milli. Skriflegt tilboð með tímaáætlun og verð, gefið út á hendur stefnda, hefði verið lágmark í aðdraganda samningsgerðar um kostnaðarsama og umfangsmikla aðgerð á hlut sem ekki sé í eigu stefnda og hafi ekkert með hans hagsmuni að gera.

Eins og lýst sé í málsatvikakafla sé aðdragandi máls þessa sá að Litlalón leitaði eftir tilboði í vél og gír hjá stefnda. Þegar stefndi og Litlalón höfðu aflað þeirra upplýsinga sem til þurfti leitaði Litlalón eftir tilboðum í verkið og gerði í kjölfarið samning við stefnanda um vinnu við nánar tilgreind verk á skipinu. Kom Litlalón þannig fram sem verkkaupi og stefnandi sem verksali í samningum þar á milli. Stefndi hafi hins vegar frá öndverðu verið í hlutverki vörusala í viðskiptasambandi sínu við Litlalón, og veitti stefnanda þær upplýsingar sem stefndi óskaði eftir við framkvæmdina. Um þetta vitni t.d. að stefndi svarar tímanlega öllum fyrirspurnum stefnanda varðandi tiltekin tæknileg atriði í tölvupóstum 5.-6. september 2022, 29. september 2022 og 2. nóvember 2022. Hins vegar svarar stefndi ekki fyrirspurnum stefnanda í tölvupósti 26. október 2022 um það hvort stefndi vilji hafa starfsmann á staðnum, „til að lækka þá mögulega kostnað“, enda taldi stefndi sér óviðkomandi hvort hann lækkaði kostnað Litlalóns af verkinu. Um hið sama vitnar sú staðreynd að stefndi svaraði ekki tölvupósti stefnanda þann 24. nóvember 2022 um það hvort stefndi vildi „taka verkið út eða skoða“. Enn fremur hafi stefndi hvorki verið formlega boðaður á verkfundi né uppgjörsfund vegna verksins. Var hann enda ekki verkkaupi og kom ekki fram sem slíkur.

Í ljósi málatilbúnaðar í stefnu sé rétt að skýra, svo sem fram komi í tölvupósti stefnanda 26. október 2022, að það virðist hafa verið skilningur einungis stefnanda að stefndi skyldi greiða allar þær framkvæmdir sem framkvæmdar yrðu. Komi þetta skýrlega fram í tölvupóstinum þar sem segir: „Eins og ég nefndi við þig í símtali áður, þá gerum við ráð fyrir að Marás greiði fyrir þær framkvæmdir sem framkvæmdar eru, eftir ykkar prufukeyrslu hér um daginn“. Í kjölfar þessa sé í póstinum svo farið í að útlista tiltekin tæknileg atriði varðandi útskiptingu á gír, svo sem um að hægt sé að „stytta öxulinn“ og gera „stórar breytingar á böndum“.

Í fræðum og framkvæmd hafi löngum verið litið svo á að samningur geti ekki hafa verið kominn á ef ekki hefur verið samið um meginatriði, svo sem um kaupverð, efni aðalskyldunnar og hvenær hún skuli fara fram. Í framangreindum tölvupósti komi fram að stefnandi „geri ráð fyrir“ að stefndi muni greiða „þær framkvæmdir sem framkvæmdar eru“. Þannig virðist tölvupósturinn raunar staðfesta að aðilar hafi ekki verið búnir að komast að samkomulagi um kaup stefnda á vinnu af stefnanda umfram fjarlægingu gamla gírsins, enda sé í hinum sama tölvupósti þá fyrst útlistað í hverju hugsanlegt verk ætti að felast og til hvaða þátta það tæki. Hafi sá póstur átt að hafa eitthvert gildi í samningaréttarlegu tilliti gæti hann í besta falli falið í sér tilboð til að vinna verk fyrir stefnda, en þó sé þar ekki kveðið á um nákvæmt tilboð í verð, verktíma eða annað þess háttar. Telur stefndi því ljóst að sá tölvupóstur, sem getið sé um, vitni um að samningur hafi ekki verið kominn á milli aðila. Telji dómurinn að í pósti stefnanda hafi falist tilboð sé ágreiningslaust að stefndi samþykkti slíkt tilboð aldrei.

Í þessu tilliti sé á því hnykkt að þögn stefnda um framangreint „tilboð“ gæti aldrei talist til samþykkis þess, og það jafnvel þótt stefnandi hefði sagt við hann að þögn hans jafngilti samþykki, sem hann þó gerði ekki, sbr. 8. gr. laga nr. 7/1936. Viðtakandi tilboðs verði ekki skuldbundinn fyrir það eitt að hafna ekki tilboði. Sé því ljóst að jafnvel þótt stefnandi hafi lýst því yfir í tölvupósti til stefnda að hann „gerði ráð fyrir því“ að stefndi greiddi fyrir eitthvert ótilgreint verk verði stefndi ekki skuldbundinn við það, enda hafi hann aldrei fallist á það sjálfur. Í ljósi alls þessa telji stefndi ótvírætt að samningur hafi ekki stofnast milli aðila um þá vinnu sem dómkrafan standi um. Því eigi stefnandi enga kröfu á stefnda, sem leiði til sýknu stefnda í málinu.

Stefndi byggir á því að eigi stefnandi kröfu á hendur einhverjum vegna verksins sem deilt sé um sé sú krafa á hendur eiganda skipsins, Litlalóni ehf., enda það félag komið fram sem verkkaupi gagnvart stefnanda. Þá sé ljóst að það verk sem stefnandi vann eftir að „réttur“ gír hafði verið afhentur sé verk sem Litlalón hefði alltaf þurft að greiða fyrir ef réttur gír hefði verið afhentur frá upphafi. „Tjónið“ sem Litlalón ehf. varð fyrir vegna þess að í upphafi var afhentur gír sem ekki hentaði fólst því einvörðungu í því að taka þurfti þann gír úr. Síðari aðgerðir séu aðgerðir sem hefði hvort eð er þurft að fara í hefðu réttar upplýsingar um niðurfærslu gírs legið fyrir frá upphafi. Sem fyrr segi hafði stefndi hagsmuni af því að bjarga hinum „ranga“ gír og ákvað því að biðja um það verk og greiða fyrir að koma honum út. Greiðsluskylda vegna allra annarra verkþátta var hins vegar áfram í höndum Litlalóns ehf. Staðan sé því þannig að hið umdeilda verk hafi verið framkvæmt á skipi í eigu Litlalóns ehf., vegna aðgerða sem Litlalón leitaði tilboðs í og gerði samning um við stefnanda. Njóti Litlalón nú ábatans af því verki. Í því ljósi fái ekki staðist að halda fram að stefndi hafi á einhvern hátt tekist á hendur skuldbindingar þess verks, enda hafði hann enga tengingu eða hagsmuni af því, og ranglátt að gera honum að greiða þá kröfu. Eigi stefnandi einhverja kröfu fyrir verklaun sé hún á hendur verkkaupanum Litlalóni.

Við þetta megi svo bæta að tilboðsfjárhæð samkvæmt lokatilboði stefnanda til Litlalóns hafi numið [...] krónum fyrir alla verkþætti. Stefndi hafi greitt 3.418.256 krónur samkvæmt reikningi 31. október 2022 og stefnandi geri nú kröfu um að stefndi greiði 13.047.926 krónur. Ef stefndi hefði einnig greitt hina síðari kröfu hefði hann þá samtals greitt 16.466.182 krónur sem slagi hátt upp í tilboðsfjárhæð fyrir alla verkþætti þess verks sem Litlalón ehf. bauð út og gerði samning um við stefnanda, þ. á m. fyrir sátur, málningu, vélaskipti og öryggiskerfi. Svo sem ítrekað sé rakið að framan hafi það verið Litlalón sem leitaði tilboðs og gerði samning um framangreinda verkþætti, enda skipið í þess eigu. Fráleitt sé að halda því fram að stefndi hafi á síðari stigum fallist á að taka á sig greiðsluskyldu vegna allra eða meginþorra verkþátta samkvæmt þeim samningi, enda eigi hann ekki skipið og hafi komið inn í málið sem þriðji maður. Eigi stefnandi kröfu um vangoldin verklaun sé því ljóst að hún sé á hendur Litlalóni en ekki stefnda. Leiði það því til sýknu með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991.

Fallist dómurinn ekki á kröfu stefnda um sýknu á framangreindum grundvelli gerir stefndi kröfu um stórlega lækkun krafna stefnanda. Rúmast sú krafa innan kröfu stefnda um sýknu. Jafnvel þótt dómurinn teldi, þrátt fyrir allt framangreint, að stefndi hefði með einhverjum hætti fallist á að greiða fyrir tiltekna vinnu stefnanda, byggir stefndi á því að ósannað sé að það samkomulag hafi tekið til allra þeirra verka sem stefndi gerir kröfu um greiðslu fyrir. Svo sem að framan sé rakið lá ekki fyrir sundurgreint tilboð til stefnanda eða skriflegur samningur milli málsaðila. Eins og áður hafi verið rakið hafi slíkt nákvæmt tilboð verið gefið út til Litlalóns í aðdraganda samningsgerðar milli stefnanda og Litlalóns, en sá samningur hafi vitaskuld verið stefnda með öllu óviðkomandi. Stefndi hafi hins vegar aldrei gert nokkurt verktilboð með sundurliðun verkþátta. Þannig sé ljóst að engin gögn lágu fyrir um verð eða umfang verks og því ljóst að telji dómurinn að stefndi hafi tekist á hendur greiðsluábyrgð vegna einhverra þátta beri stefnandi sönnunarbyrði fyrir því að sú skuldbinding hafi náð til allra þeirra verkþátta sem stefndi hafi ekki þegar greitt fyrir. Stefnandi telur stefnda ekki hafa tekist slík sönnun og því beri að lækka kröfu stefnanda verulega.

Í þessu tilliti sé auk þess rétt að nefna að stefndi greiddi samkvæmt framangreindu 3.418.256 krónur fyrir verkið sem hann bað um, þ.e. að taka gírinn úr vélinni, en eins og áður sé lýst hafi það verið gert til að bjarga gírnum sem hafði verið settur í, og í þeirri viðleitni að halda viðgerðum við skipið gangandi svo starfsemi Litlalóns stöðvaðist ekki. Samkvæmt tilboði stefnanda til Litlalóns nam kostnaður við „vél og gír inn og út“ 1.871.600 krónum. Aðrir verkþættir sem falla undir vélaskipti og skiptingu á gír, þ.e. öxuldrátturskipta um öxul og fóðringar (875.040 krónur), hífingar og frárif í vélarrúmi (692.620 krónur), breyting á afgasröri (885.000 krónur), kælivatnslagnir (447.900 krónur) og rafmagnsvinna og stjórntæki (981.920 krónur) höfðu þegar verið unnir þegar fjarlægja þurfti „ranga“ gírinn.

Kostnaður við þann verkþátt sem stefndi bað um og féllst á að greiða fyrir, í þeirri viðleitni að bjarga gírnum sem var kominn í, nam því í mesta lagi 1.871.600 krónum. Hins vegar sé ljóst að stefndi greiddi 3.418.256 krónur samkvæmt reikningi 31. október 2022 og telji sig því raunar hafa ofgreitt a.m.k. 1.546.656 krónur (3.418.256-1.871.600) fyrir það verk sem hann óskaði eftir. Stefnandi hafi því sannarlega ekki borið skarðan hlut frá borði. Þá sé sjálfstætt á því byggt að þessi ofgreiðsla leiði til þess að stefndi eigi gagnkröfu á hendur stefnanda sem komi til skuldajafnaðar í málinu, sbr. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, verði fallist á kröfur stefnanda að einhverju leyti. Auk þessa telur stefnandi að fjárhæð hins umkrafða reiknings sé alltof há miðað við þá vinnu sem til þurfti og því beri dómkrafan að sæta stórlegri lækkun.

Stefndi byggir á því að dráttarvextir verði í fyrsta lagi reiknaðir frá uppkvaðningu dóms, enda hafi endanlegar dómkröfur þá fyrst legið fyrir. Þar sem stefnandi hafi lækkað kröfu sína til samræmis við matsgerð ætti hann að greiða kostnað við öflun hennar, óháð niðurstöðu málsins.

Stefndi vísar til laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, þ. á m. 8. gr. laganna, svo og til meginreglna samningaréttar um stofnun samninga og meginreglna kröfuréttar um stofnunarhætti kröfuréttinda. Þá vísar stefndi til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, einkum 2. mgr. 16. gr. Málskostnaðarkrafa styðst við 130. gr. laga nr. 91/1991.

Forsendur og niðurstaða:

Ekki er ágreiningur um málsatvik að því leyti að stefndi seldi félaginu Litlalóni ehf. nýja vél og gír í bátinn Egil SH. Þá hafi Litlalón ehf. samið við stefnanda um ísetningu vélarinnar og gírsins, og að því verki loknu við prufukeyrslu bátsins hafi komið í ljós að rangur gír hafði verið settur í bátinn. Ekki liggur fyrir hvernig á þeim mistökum stóð og úr því álitaefni verður ekki leyst hér, en ljóst er að stefndi tók að sér að finna nýjan gír, sem hann flutti til landsins og sendi til stefnanda. Þá þykir ljóst af málsgögnum og af því sem fram kom í skýrslutökum fyrir dómi að stefndi hafi ætlað sér að koma til móts við eiganda skipsins vegna aukins kostnaðar tengt hinum ranga gír.

Við flutning málsins gerðu lögmenn grein fyrir málsatvikum með þeim hætti, og voru samstíga í því, að skilgreina véla- og gírskiptin í bátnum sem fjögur skref. Eins og dómurinn skilur þá framsetningu þá var fyrsta skrefið (1) að taka úr bátnum eldri vél og gírinn (gamla) sem þá var í bátnum. Skref tvö (2) að setja nýja vél og rangan eða of lítinn gír í bátinn. Skref þrjú (3) að taka ranga gírinn úr bátnum. Skref fjögur (4) að setja réttan eða stærri gír í bátinn.

Ljóst þykir af málatilbúnaði stefnanda að hann er að krefja stefnda greiðslu fyrir skref þrjú (3) og fjögur (4), og í bókun um breytta dómkröfu er vísað til framlagðrar matsgerðar þar sem þau skref eru metin, þ.e. kostnað við að taka rangan gír úr bátnum og að setja réttan gír í. Að öðru leyti verður við það að miða að kostnaður við skref eitt (1) og tvö (2) liggi fyrir í tilboði stefnanda til útgerðarinnar.

Stefndi byggði á því í greinargerð sinni að enginn samningur hefði stofnast milli aðila, en við flutning málsins lagði hann áherslu á að enginn samningur hefði stofnast milli málsaðila um að stefndi myndi greiða fyrir ísetningu rétts gírs, þ.e. skref fjögur (4). Stefndi hafi ætlað að greiða, a.m.k. að hluta til, fyrir kostnað við að setja rangan gír í, skref tvö (2), og að taka ranga gírinn aftur úr, skref þrjú (3). Kostnað við að taka gömlu vélina og gírinn úr, skref eitt (1), og að setja vél og réttan gír í, skref (4), telur stefndi að eigandi skipsins eigi með réttu að greiða.

Samkvæmt framangreindu eru málsaðilar í raun sammála um skref þrjú (3), um að sá kostnaður eigi að greiðast af stefnda. Ágreiningur málsins snýr því eingöngu að því hvort stefndi hafi fallist á að greiða fyrir skref fjögur (4). Málsaðilar voru sammála því að umræða hefði átt sér stað milli aðila á þann veg að stefndi hafi fallist á að greiða „allan óþarfa kostnað“. Eins og fram er komið túlkar stefnandi það á þann veg að stefndi hafi fallist á að greiða skref þrjú (3) og fjögur (4), en stefndi að hann hafi fallist á að greiða skref tvö (2) og þrjú (3). Enginn samningur eða skrifleg gögn liggja fyrir um hver „réttur“ skilningur á þessu hafi verið, en stefnandi vísar til þess að hann hafi í tölvupósti frá 26. október 2022 bent á hver skilningur hans væri og þar sem engin svör eða athugasemdir hafi borist frá stefnda hafi hann unnið verkið með hliðsjón af því að stefndi myndi greiða allan kostnað eftir prufukeyrslu bátsins.

Í skýrslu Guðmundar Bragasonar, fyrirsvarsmanns stefnda fyrir dómi, kom fram að hann hefði tekið ákvörðun þegar í ljós hefði komið að rangur gír hafði verið settur í bátinn: „Halli, biddu þá um að taka vélina og gírinn úr bátnum“. Hann hafi um þá ákvörðun litið til þess kostnaðar sem gat um sama verk í tilboði stefnanda til útgerðarinnar, eða um 3.000.000 króna. Þegar hann fékk reikning frá stefnanda upp á 3.418.256 krónur með verkheitinu „skipta um gír Marás“ hafi hann talið að um væri að ræða skref tvö (2) og þrjú (3) og greitt fyrir það. Aðspurður kvaðst hann ekki hafa séð tölvupóst stefnanda frá 26. október 2022 sem sendur var á Hallgrím, starfsmann hans, fyrr en nú. Hallgrímur hefði þó komið til hans á sínum tíma og þeir rætt efni tölvupóstsins á þann veg að stefnda bæri ekki að greiða fyrir skref fjögur (4). Hann hafi aldrei samþykkt að greiða fyrir það og sé einn bær að taka meiriháttar ákvarðanir sem þessar fyrir stefnda. Þá taldi hann að Hallgrímur hefði rætt við stefnanda um þann skilning stefnda.

Í skýrslu Hallgríms Hallgrímssonar, starfsmanns stefnda, fyrir dómi kom fram að hann hafi sjálfur ekki lagt neinn sérstakan skilning í innihald fyrrgreinds tölvupósts. Hann hafi hins vegar fengið leyfi frá fyrirsvarsmanni stefnda til að láta fjarlægja vél og gír úr bátnum á kostnað stefnda, og hafi hann upplýst stefnanda um það.

Í skýrslu Sveinbjörns Pálssonar, fjármálastjóra stefnanda, fyrir dómi, sem sendi framangreindan tölvupóst til Hallgríms, var hann spurður hvort hann væri viss um að skilningur stefnda hafi verið sá sami og þeirra, og kvaðst hann ekki geta fullyrt um það. Þá sagði vitnið aðspurður að í samtali hans við Hallgrím hafi komið fram að „þeir muni greiða fyrir kostnaðinn við að skipta út gírnum“. „Það hlýtur að vera að taka gamla úr og setja nýjan í“.

Samkvæmt meginreglum samninga- og kröfuréttar er það sá sem ber því við að til samnings hafi stofnast sem ber sönnunarbyrði þess, og um efni samningsins. Ósannað er að venja standi til þess að stefnda beri að greiða þann kostnað sem telst til skrefs fjögur (4). Af gögnum málsins verður ráðið að það verk sem fólst í skrefi fjögur (4) hafi verið mun meira og því mun kostnaðarsamara en skref tvö (2) vegna stærri gírs. Sá aukni kostnaður sem fólst í þeirri vinnu tengist ekki hinum ranga gír. Er því á það fallist með stefnda að skref fjögur (4) hafi verið nauðsynleg vinna við réttan gír.

Sú staðreynd að stefndi, þ.e. starfsmaður hans, svaraði ekki skriflega tölvupósti stefnanda frá 26. október 2022 getur ekki talist samþykki stefnda fyrir svo veigamiklu og kostnaðarsömu verki, sem fól í sér annað og meira en leiða má af hinum ranga gír. Ekki var óskað skriflegs svars frá stefnda né kom þar fram með einhverjum hætti að þögn stefnda yrði tekið sem samþykki. Þá verður ekki annað ráðið en að tölvupóstinum hafi verið svarað af þeim starfsmanni stefnda sem hann var sendur til, með þeim hætti sem fyrr gat um. Ekki er því hægt að fallast á að trúnaðarskylda í samningssambandi hafi verið brotin. Virðist sem starfsmaður stefnanda hafi dregið þá ályktun af þeim samskiptum að samþykki stefnda lægi fyrir um kostnað við að setja réttan gír í, skref fjögur (4). Var sú ályktun stefnanda byggð á þeirri yfirlýsingu að stefndi myndi greiða fyrir kostnað við að skipta út „gírnum“, þ.e. hinum ranga gír sem um getur í skrefum tvö (2) og þrjú (3). Kostnaður sem af þeim skrefum hlaust verður talinn „óþarfur kostnaður“ í skilningi málsaðila, sem leiðir til þess að kostnaður við skref eitt (1) og fjögur (4) hafi verið „nauðsynlegur kostnaður“.

Á það er fallist að það hefði staðið stefnanda nær, sem veitanda þjónustunnar, að tryggja sér sönnun þess að stefndi myndi greiða fyrir skref fjögur (4). Verður stefnandi að bera hallann af þeim sönnunarskorti. Gögn málsins, og er þá verið að vísa til samskipta sem eiga sér stað eftir að seinni reikningur stefnanda, að fjárhæð 13.047.926 krónur, var sendur stefnda, og getur nánar um í málsatvikum, benda jafnframt til þess að stefndi hafi þegar mótmælt að honum bæri að greiða fyrir skref fjögur (4), og ítrekað komið þeim mótmælum á framfæri eftir það.

Samkvæmt öllu framangreindu komst á munnlegur samningur milli málsaðila um skref þrjú (3). Í matsgerð, lið 5.1, er kostnaður þess metinn 1.023.560 krónur, sem stefnda bar að greiða. Ekki er því fallist á sýknu vegna aðildarskorts í málinu. Ósannað er af hálfu stefnanda að stefndi hafi samþykkt að greiða kostnað við að koma hinum nýja gír í bátinn, skref fjögur (4). Stefndi hefur greitt stefnanda 3.418.256 krónur. Með hliðsjón af því hefur stefndi að fullu greitt þá kröfu stefnanda sem sönnuð þykir.

Stefndi gerir í greinargerð sinni kröfu um og byggir sjálfstætt á því að hann hafi ofgreitt til stefnanda, og eigi því gagnkröfu í málinu, með vísan til 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Sú krafa var ekki rökstudd frekar en gæti hæst numið mismun þess sem stefndi hefur greitt að frádregnu skrefi þrjú (3), eða 2.394.696 krónum. Af málatilbúnaði stefnda verður ætlað að hann hafi með fyrrgreindri greiðslu einnig talið sig vera að greiða fyrir skref tvö (2), sem hann greiðir stefnanda án fyrirvara. Ætlað verður að útgerðin hafi þegar greitt stefnanda fyrir skref eitt (1) og einnig fyrir skref tvö (2) í samræmi við tilboð þeirra í milli. Skref tvö (2) er ekki sundurliðað í tilboði stefnanda til útgerðarinnar en þar segir: „Vél og gír inn og út“, 1.871.600 krónur, auk ýmissa annarra kostnaðarliða sem nauðsynlegir teljast í þeirri aðgerð, s.s. öxuldráttur, hífingar o.fl., sem samanlagt nema hærri fjárhæð en mögulegri gagnkröfu. Stefndi hefur ekki sýnt fram á hvaða kostnaður í tilboðinu falli sérstaklega undir skref tvö (2) og sá kostnaður er ekki metinn í framlagðri matsgerð. Eru því ekki skilyrði til staðar til að fallast á gagnkröfu stefnda.

Með vísan til alls framangreinds verður stefndi sýknaður af kröfu stefnanda í málinu.

Samkvæmt niðurstöðu málsins, og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, verður stefnanda gert að greiða stefnda málskostnað að teknu tilliti til kostnaðar við öflun matsgerðar, eins og í dómsorði greinir, að meðtöldum virðisaukaskatti.

Bogi Hjálmtýsson héraðsdómari kveður upp dóm þennan, ásamt meðdómsmönnunum Ástríði Grímsdóttur héraðsdómara og Guðjóni Agli Ingólfssyni, vélaverkfræðingi.

Dómsorð:

Stefndi, Marás, vélar ehf., er sýkn af kröfu stefnanda, Slippnum Akureyri ehf. Stefnandi greiði stefnda 2.500.000 krónur í málskostnað.

Bogi Hjálmtýsson Ástríður Grímsdóttir Guðjón Egill Ingólfsson