Dómstólaleit

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi máli W ehf. á hendur S, I ohf. og I ehf. þar sem gerð var krafa um að tveir úrskurðir áfrýjunarnefndar samkeppnismála yrðu felldir úr gildi. W ehf. hafði beint erindi til S og kvartað yfir fyrirkomulagi I ohf. við úthlutun afgreiðslutíma á Keflavíkurflugvelli vegna flugs til Bandaríkjanna árið 2014. Lauk S málsmeðferð vegna kvörtunarinnar með ákvörðun þar sem tilgreindum fyrirmælum var beint til I ohf. þess efnis að W ehf. yrði gert kleift að hefja flug til Bandaríkjanna í samkeppni við aðra flugrekendur. I ohf. og I ehf. skutu hvor fyrir sitt leyti þeirri ákvörðun S til áfrýjunarnefndar samkeppnismála sem felldi ákvörðunina úr gildi með fyrrgreindum úrskurðum sínum. Höfðaði W ehf. þá mál þetta til að fá úrskurðunum hnekkt. Í dómi Hæstaréttar 16. júní 2014 í máli nr. 353/2014 var leyst úr því hvort vísa bæri málinu frá dómi sökum þess að W ehf. hefði ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn þess. Kom fram í niðurstöðu dómsins í því máli að kæra W ehf. hefði meðal annars verið reist á því að fengi hann úthlutað afgreiðslutímum á Keflavíkurflugvelli sumarið 2014 gæti það skapað honum rétt til úthlutunar á næsta ári þar á eftir á grundvelli svokallaðrar hefðareglu. Að því gefnu var fallist á með W ehf. að hann hefði enn af því lögvarða hagsmuni að fá úr því skorið hvort úrskurðir áfrýjunarnefndar samkeppnismála hefðu verið reistir á réttum lagagrundvelli. Í niðurstöðu Hæstaréttar í þessu máli kom hins vegar fram að aðstæður væru breyttar frá því að fyrrgreindur dómur gekk að því leyti að það tímabil sem úthlutun afgreiðslutímanna hefði tekið til væri liðið. Einnig lægi fyrir að W ehf. hefði fengið úthlutað afgreiðslutímum á tímabilinu 29. mars til 23. október 2015 vegna flugs til Bandaríkjanna. Aftur á móti lægi ekkert fyrir um það í málinu að W ehf. hefði við þá úthlutun byggt á því að hann ætti rétt á afgreiðslutímum á grundvelli hefðareglu og enn síður að ekki hefði verið tekið viðhlítandi tillit til hennar við úthlutunina. Af því gættu hefði W ehf. ekki leitt í ljós að hann hefði enn lögvarða hagsmuni af að fá leyst úr kröfu sinni sem lyti að úthlutun vegna ársins 2014. Samkvæmt þessu var staðfest sú niðurstaða hins kærða úrskurðar að vísa málinu frá dómi. Fundið var að því að í hinum kærða úrskurði voru teknir upp í heild sinni úr stefnu og greinargerðum umfjöllun um þær málsástæður sem byggt var á.

W ehf. höfðaði mál á hendur S, I ohf. og I ehf. og krafðist þess að tveir úrskurðir áfrýjunarnefndar samkeppnismála yrðu felldir úr gildi. W ehf. hafði beint erindi til S og kvartað yfir fyrirkomulagi I ohf. við úthlutun afgreiðslutíma á Keflavíkurflugvelli vegna flugs til Bandaríkjanna árið 2014 og lauk S málsmeðferð vegna kvörtunarinnar með ákvörðun, þar sem þeim fyrirmælum var beint til I ohf. að W ehf. yrði gert kleift að hefja flug til Bandaríkjanna í samkeppni við aðra flugrekendur. I ohf. og I ehf. skutu þeirri ákvörðun S hvort fyrir sitt leyti til áfrýjunarnefndar samkeppnismála, sem felldi ákvörðunina úr gildi með fyrrgreindum tveimur úrskurðum sínum. Undir meðferð málsins í héraði beiddist ehf. þess að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins á nánar tilgreindum atriðum um skýringu á reglugerð 95/93/EBE, m.a. um stöðu svokallaðs samræmingarstjóra flugvalla samkvæmt reglugerðinni. Með hinum kærða úrskurði var beiðni I ohf. hafnað með vísan til þess að ekki yrði séð að svör EFTA-dómstólsins við þeim spurningum, sem fram kæmu í beiðninni, hefðu þýðingu fyrir úrlausn málsins. Var í því sambandi vísað til þess að þau atriði, sem beiðnin I ohf. laut að, vörðuðu skýringu íslenskra laga og réttarheimilda og að EFTA-dómstóllinn yrði ekki krafinn um skýringu á ákvæðum landsréttar aðildarríkja. Þá félli túlkun innlendra samkeppnislaga og mat á rétthæð þeirra gagnvart öðrum landslögum utan valdsviðs EFTA-dómstólsins. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt 3. gr. laga nr. 2/1993 um evrópska efnahagssvæðið skuli skýra lög og reglur, að svo miklu leyti sem við eigi, til samræmis við EES-samninginn og þær reglur sem á honum byggi. Slík lögskýring taki eðli máls samkvæmt til þess að orðum í íslenskum lögum verði svo sem framast sé unnt gefin merking, sem rúmist innan þeirra og komist næst því að svara til sameiginlegra reglna sem gildi á Evrópska efnahagssvæðinu. Í ljósi atvika málsins, málsástæðna W ehf. og kröfugerðar hans í málinu væri nægjanlega fram komið að skýring á ákvæðum reglugerðar 95/93/EBE gæti haft þýðingu þegar leyst verði úr kröfum S og W ehf. og þar með haft áhrif á úrslit málsins. Var því kveðið á um að leitað skyldi álits EFTA-dómstólsins um nánar tilgreind atriði. Kom fram í því sambandi að engu breytti þótt málið væri rekið sem flýtimeðferðarmál, enda gæti forseti EFTA-dómstólsins samkvæmt starfsreglum dómstólsins tekið ákvörðun um flýtimeðferð máls ef ljóst væri af ástæðum sem vísað væri til að verulega brýnt sé að leysa úr málinu.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi máli W ehf. á hendur S, I ohf. og I ehf. þar sem gerð var krafa um að tveir úrskurðir áfrýjunarnefndar samkeppnismála yrðu felldir úr gildi. W ehf. hafði beint erindi til S og kvartað yfir fyrirkomulagi I ohf. við úthlutun afgreiðslutíma á Keflavíkurflugvelli vegna flugs til Bandaríkjanna árið 2014 og lauk S málsmeðferð vegna kvörtunarinnar með ákvörðun, þar sem tilgreindum fyrirmælum var beint til I ohf. þess efnis að W ehf. yrði gert kleift að hefja flug til Bandaríkjanna í samkeppni við aðra flugrekendur. I ohf. og I ehf. skutu hvor fyrir sitt leyti þeirri ákvörðun S til áfrýjunarnefndar samkeppnismála sem felldi ákvörðunina úr gildi með fyrrgreindum tveimur úrskurðum sínum. Með hinum kærða úrskurði var máli W ehf. sem fyrr greinir vísað frá dómi með skírskotun til þess að málatilbúnaður W ehf. uppfyllti ekki áskilnaði 25. gr. og e. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Fyrir Hæstarétti höfðu I ohf. og I ehf. meðal annars uppi kröfur um frávísun málsins frá héraðsdómi sem studdar voru margvíslegum rökum. Bar I ehf. því meðal annars við að þar sem áfrýjunarnefnd samkeppnismála hefði fellt ákvörðun S úr gildi væri S ekki réttur aðili til að beina kröfum að um ógildingu úrskurðarins, heldur bæri réttarfarslega nauðsyn til aðildar áfrýjunarnefndarinnar að málinu. Hæstiréttur hafnaði því með vísan til þess að áfrýjunarnefndin gegndi hlutverki úrskurðarnefndar á málskotsstigi innan stjórnsýslunnar og hefði ekki þá lögvörðu hagsmuni af úrlausn málsins sem leitt gætu til aðildar hennar að því. Þá byggðu I ohf. og I ehf. á því að ekki væru uppfyllt skilyrði 18. gr. laga nr. 91/1991 til að stefna þeim saman í máli til ógildingar ákvarðana áfrýjunarnefndar samkeppnismála, né heldur skilyrði 19. gr. sömu laga til að sækja þá saman í málinu, auk þess sem W ehf. hefði ekki verið aðili að málunum fyrir áfrýjunarnefndinni og gæti því ekki átt aðild að dómsmáli til ógildingar úrskurða nefndarinnar. Hæstiréttur vísaði til þess að í dómaframkvæmd réttarins hefði verið litið svo á að óhjákvæmilegt væri að beina kröfu um ógildingu úrskurðar æðra stjórnvalds að þeim sem átt hefðu aðild að máli á málskotsstigi, enda ættu þeir verulegra, einstaklegra og lögvarinna hagsmuna að gæta af úrlausn þess. Þar sem svo hagaði til um I ohf. og I ehf. yrði málinu ekki vísað frá héraðsdómi af þeirri ástæðu að þeim væri stefnt saman til að þola dóm í málinu. Þá taldi rétturinn einnig að virtri dómaframkvæmd sinni að ekki væri fortakslaust skilyrði samkvæmt samkeppnislögum nr. 44/2005 að sá, sem höfðaði mál til ógildingar á úrskurði áfrýjunarnefndarinnar, þyrfti að hafa átt aðild að málinu fyrir henni. Loks hélt I ohf. því fram að málatilbúnaður W ehf. væri í andstöðu við e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, en Hæstiréttur hafnaði því með skírskotun til þess að þótt lýsing málsatvika í stefnu væri ekki að öllu leyti svo skýr sem skyldi væri samhengi þeirra við málsástæður W ehf. eigi að síður nægjanlega ljóst og fullnægði áskilnaði laga nr. 91/1991. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.